Төрийн банкны цэвэр ашиг 78.7% өсөв: Ашгийн өсөлтийн цаана юу байна вэ?

Төрийн банк ХК 2026 оны эхний есөн сард 102.7 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажиллаж, ашгаа жилийн өмнөхөөс 78.7 хувиар өсгөжээ. Зээлийн багцын тэлэлт, хүүгийн цэвэр орлогын өсөлт, зардлын хяналт нь энэ үр дүнд голлон нөлөөлсөн байна. Гэхдээ ашгийн өсөлт тогтвортой үргэлжлэх эсэхийг зээлийн чанар, санхүүжилтийн өртөг болон эрсдэлийн удирдлагатай хамт авч үзэх шаардлагатай.

Ашиг жилийн өмнөхөөс 78.7% өсөж, 102.7 тэрбум төгрөгт хүрэв

Монголын банкны салбарын 2026 оны III улирлын үр дүнгээс онцлох үзүүлэлт бол Төрийн банкны ашигт ажиллагааны өсөлт байлаа.

Тус банк эхний есөн сард 102.7 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан нь өмнөх оны мөн үеэс 78.7 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Үүгээр банк 2025 оны бүтэн жилийн 96.4 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашгаа давуулан биелүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, 2026 оны эхний есөн сарын ашиг өмнөх бүтэн жилийнхээс ойролцоогоор 6.6 хувиар өндөр байна. (BloombergTV Mongolia)

Гэхдээ эхний есөн сарын ашгийг бүтэн жилийн ашигтай шууд харьцуулахдаа тайлант хугацааны ялгааг харгалзах хэрэгтэй. Жилийн эцсийн үр дүнд сүүлийн улирлын орлого, зардал, эрсдэлийн сангийн өөрчлөлт нөлөөлнө.

Зээл тэлж, хүүгийн орлого өсөв

Төрийн банкны ашгийн өсөлтийг тайлбарлах гол үзүүлэлт бол зээлийн үйл ажиллагаа юм.

Тайлант хугацаанд цэвэр зээлийн багц жилийн өмнөхөөс 19.7 хувиар өсөж, 4.4 их наяд төгрөгт хүрсэн бол зээлийн хүүгийн орлого 27.4 хувиар нэмэгджээ. Зээлийн багц тэлэхийн зэрэгцээ хүүгийн орлого хурдтай өссөн нь банкны үндсэн үйл ажиллагааны орлого нэмэгдсэнийг харуулж байна.

Банкны хувьд зээл олгох нь хүүгийн орлого бий болгох гол эх үүсвэрүүдийн нэг. Гэхдээ зээлийн өсөлт өөрөө ашигт ажиллагааны баталгаа биш. Зээлдэгчдийн эргэн төлөлт, зээлийн чанар, эх үүсвэрийн өртөг болон зээл олгоход зарцуулсан хөрөнгийн үр ашиг эцсийн ашгийг тодорхойлдог.

Тиймээс зээлийн багц 19.7 хувиар өссөн гэх үзүүлэлтийг дангаар нь бус, чанаргүй зээлийн хэмжээ болон эрсдэлийн сангийн өөрчлөлттэй хамтатган шинжлэх нь зүйтэй.

Цэвэр хүүгийн орлого 273.1 тэрбум төгрөгт хүрэв

Төрийн банкны эхний есөн сарын цэвэр хүүгийн орлого 273.1 тэрбум төгрөг болж, жилийн өмнөхөөс 29.4 хувиар өссөн байна. Энэ нь банкны хүүгийн орлогоос санхүүжилтийн хүүгийн зардлыг хассаны дараа үлдэх орлого нэмэгдсэнийг илэрхийлнэ. (State Bank)

Цэвэр хүүгийн орлого нь банкны үндсэн бизнесийн үр ашгийг үнэлэх чухал үзүүлэлт юм. Гэхдээ үүнийг хүүгийн цэвэр маржинтай адилтгаж болохгүй. Цэвэр хүүгийн маржиныг тооцохын тулд хүүгийн цэвэр орлогыг хүү олдог дундаж активтай харьцуулах шаардлагатай.

Энэ үзүүлэлтийн өсөлт нь банк зээлийн үйл ажиллагаанаасаа илүү их орлого олж байгааг харуулахын зэрэгцээ цаашид санхүүжилтийн өртөг хэрхэн өөрчлөгдөхийг анхаарах хэрэгтэйг сануулж байна. Хадгаламжийн хүү өсөх, өрсөлдөөн ширүүсэх эсвэл зээлийн хүү буурах тохиолдолд цэвэр хүүгийн орлогын өсөлт саарах эрсдэлтэй.

Зардлын өсөлтийг хязгаарласан нь ашгийг дэмжив

Төрийн банкны ашиг нэмэгдэхэд орлогын өсөлтөөс гадна зардлын хяналт нөлөөлжээ.

Тус банкны үйл ажиллагааны зардал жилийн өмнөхөөс ердөө 4.5 хувиар өссөн нь хүүгийн цэвэр орлогын 29.4 хувийн өсөлтөөс үлэмж бага байна. Орлого хурдтай нэмэгдэж, зардлын өсөлт харьцангуй хязгаарлагдсан нь ашигт ажиллагааг сайжруулахад эерэг нөлөө үзүүлсэн гэж үзэж болно.

Банкны салбарт зардлын үр ашгийг үнэлэхдээ зөвхөн нийт зардлын өсөлтийг бус, орлоготой харьцуулсан зардлын харьцааг мөн авч үздэг. Орлого өсөхийн зэрэгцээ зардлын харьцаа буурч байвал банк ижил хэмжээний орлого олоход харьцангуй бага зардал гаргаж байна гэсэн үг.

Гэхдээ зардлын хяналтыг хэт таналттай андуурч болохгүй. Цахим банк, мэдээллийн аюулгүй байдал, эрсдэлийн удирдлага, харилцагчийн үйлчилгээ болон хүний нөөцөд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтыг хадгалж, үйл ажиллагааны үр ашгийг нэмэгдүүлэх нь урт хугацаанд илүү чухал.

Эрсдэлийн сангийн зардал нэмэгдсэн ч ашиг өсөв

Ашгийн өсөлтийг үнэлэхэд анхаарах өөр нэг үзүүлэлт бол зээлийн эрсдэлийн сан юм.

Төрийн банк өмнөх оны мөн үеийн тайланд эрсдэлийн сангийн зардал бүртгээгүй байсан бол 2026 оны эхний есөн сард 11.1 тэрбум төгрөгийн зардал бүртгэжээ. Гэсэн ч цэвэр хүүгийн орлогын өсөлт болон бусад зардлын хяналт нь нийт ашгийн өсөлтийг дэмжсэн байна. (State Bank)

Эрсдэлийн сангийн зардал нэмэгдэх нь зээлдэгчдийн төлбөрийн чадвар, зээлийн багцын чанар болон ирээдүйд үүсэж болзошгүй алдагдлыг үнэлэхтэй холбоотой. Энэ нь заавал банкны зээлийн чанар муудсан гэсэн үг биш. Харин эрсдэлийн сангийн зардал яагаад өссөнийг зээлийн чанарын үзүүлэлтүүдтэй хамтатган судлах шаардлагатайг харуулна.

Банкны албан ёсны тайланд 2026 оны есдүгээр сарын 30-ны байдлаар цэвэр зээлийн үлдэгдэл 4.416 их наяд төгрөг, чанаргүй зээлийн дүн 206.2 тэрбум төгрөг гэж мэдээлжээ. Эдгээр нь зээлийн эрсдэлийг цаашид ажиглахад чухал үзүүлэлт юм. Гэхдээ чанаргүй зээлийн түвшинг үнэн зөв тооцохын тулд нийт зээлийн багцын холбогдох ангилал, тооцооллын суурийг нэг мөр харьцуулах хэрэгтэй. (State Bank)

Иймээс цаашдын тайлангуудад зээлийн багцын өсөлтөөс гадна чанаргүй зээлийн харьцаа, эрсдэлийн сангийн хүрэлцээ болон зээлийн алдагдлын өөрчлөлтийг анхаарах нь зүйтэй.

Moody’s үнэлгээ ба банкны санхүүгийн тогтвортой байдал

Олон улсын зээлжих зэрэглэл тогтоогч Moody’s агентлаг Төрийн банкны B1 зээлжих зэрэглэл, тогтвортой төлөвийг хэвээр баталгаажуулсан тухай мэдээлэл гарсан байна. Мөн 2026 оны аравдугаар сарын 6-ны мэдээлэлд State Bank-ийн B1 хадгаламжийн зэрэглэлийг тогтвортой төлөвтэйгөөр хэвээр үлдээснийг дурджээ. (Moody’s Ratings)

Зээлжих зэрэглэл нь банкны санхүүгийн үүргээ биелүүлэх чадвар, эрсдэлийн орчин болон бусад холбогдох хүчин зүйлсийг үнэлэхэд ашиглагддаг. Гэхдээ B1 зэрэглэл нь хөрөнгө оруулалтын зэрэглэлд хамаарахгүй бөгөөд тогтвортой төлөв гэдэг нь ирээдүйд ямар ч эрсдэл гарахгүй гэсэн баталгаа биш.

Иймд банкны ашигт ажиллагааны өсөлтийг олон улсын үнэлгээтэй нь хамтатган авч үзэхийн зэрэгцээ өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ, хөрвөх чадвар, активын чанар болон санхүүжилтийн бүтцийг мөн үнэлэх шаардлагатай.

Дүгнэлт: Ашгийн өсөлтөөс илүү тогтвортой өсөлт чухал

Төрийн банкны 2026 оны эхний есөн сарын тайлангаас гурван гол дүгнэлт хийж болно.

Нэгдүгээрт, зээлийн багцын тэлэлт болон хүүгийн цэвэр орлогын өсөлт нь ашгийн нэмэгдлийн үндсэн хөдөлгүүр болжээ.

Хоёрдугаарт, үйл ажиллагааны зардлын өсөлт орлогын өсөлтөөс доогуур байгаа нь зардлын үр ашгийг сайжруулах боломж байгааг харуулж байна.

Гуравдугаарт, зээлийн эрсдэлийн сангийн зардал нэмэгдсэн тул ашгийн өсөлтийг зээлийн чанар, өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ болон эрсдэлийн удирдлагаас тусад нь авч үзэх боломжгүй.

Эцсийн дүндээ банкны амжилтыг зөвхөн тухайн хугацаанд хэдэн төгрөгийн ашиг олсноор хэмжихгүй. Ашиг нь хэр тогтвортой эх үүсвэрээс бий болсон, зээлийн эрсдэлийг хэрхэн удирдсан, санхүүгийн тогтвортой байдлаа хэрхэн хадгалж байгаа нь илүү чухал.

Төрийн банкны хувьд эхний есөн сарын үзүүлэлтүүд эерэг байна. Харин энэхүү өсөлт IV улиралд хадгалагдах эсэх, зээлийн чанар болон санхүүжилтийн зардал хэрхэн өөрчлөгдөх нь бүтэн жилийн үр дүнг тодорхойлох гол хүчин зүйл хэвээр байна.

Л.Чимэг

www.BOLOD.mn