Эрчим хүчний реформын нэрээр зарцуулсан 1.05 тэрбум төгрөгийн үр дүн хаана байна вэ?
Т.Доржханд тэргүүтэй Үндэсний хорооны үйл ажиллагааны зардалд 2025 онд 1.05 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгожээ. Үүний 765.3 сая төгрөгийг хэвлэл мэдээллийн 39 компанитай байгуулсан мэдээлэл, сурталчилгааны гэрээнд зарцуулсан гэх аудитын мэдээлэл анхаарал татаж байна. Харин энэ их зардал эрчим хүчний салбарт ямар бодит өөрчлөлт авчирсан бэ?
Эрчим хүчний салбарын шинэчлэл Монгол Улсын эдийн засаг, айл өрхийн амьдралд шууд нөлөөлөх чухал асуудлын нэг. Салбарын алдагдал, өр төлбөр, эрчим хүчний найдвартай хангамж, хэрэглэгчдийн тариф зэрэг шийдвэрлэх шаардлагатай олон асуудал бий. Ийм нөхцөлд эрчим хүчний реформыг удирдан зохион байгуулах чиг үүрэгтэй Үндэсний хорооны төсвийн зарцуулалт, үйл ажиллагааны бодит үр дүн олон нийтийн анхаарлын төвд байх нь зүйн хэрэг.
Гэвч реформын нэрийн дор зарцуулсан төсвийн хөрөнгө бодит өөрчлөлтөд хэрхэн нөлөөлсөн, үр өгөөжийг нь ямар шалгуураар хэмжсэн талаарх асуудал хөндөгдөж байна.
Тэрбум төгрөгийн санхүүжилт юунд зарцуулагдав?
Аудитын мэдээлэлд дурдсанаар, Эрчим хүчний реформыг удирдан зохион байгуулах Үндэсний хорооны 2025 оны үйл ажиллагааны зардалд 1.05 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгожээ. Уг хөрөнгийн зарцуулалтын задаргаанд дараах дүнгүүд багтсан байна.
- 765.3 сая төгрөг — хэвлэл мэдээллийн 39 компанитай мэдээлэл, сурталчилгаа түгээх гэрээ байгуулсан;
- 94.9 сая төгрөг — таван компанитай түрээсийн байр тохижуулах ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулсан;
- 117.6 сая төгрөг — зургаан компанитай судалгааны ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулсан;
- 58.7 сая төгрөг — гурван компанитай бэлэг дурсгал, брошур, танилцуулга хэвлүүлэх гэрээ байгуулсан.
Эдгээр дүнг нэгтгэвэл 1 тэрбум 36.5 сая төгрөг болно. Өөрөөр хэлбэл, нийт 1.05 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийн бараг бүхэлдээ шахуу хэсэг нь дээрх дөрвөн төрлийн ажилд зарцуулагдсан гэсэн үг.
Эндээс хамгийн их анхаарал татаж буй нь мэдээлэл, сурталчилгаанд зарцуулсан 765.3 сая төгрөг юм. Төсвийн хөрөнгөөр төрийн бодлого, шинэчлэлийн талаар олон нийтэд мэдээлэл хүргэх нь өөрөө буруу үйл ажиллагаа биш. Харин зарцуулсан мөнгөний хэмжээ, гэрээт ажлын сонгон шалгаруулалт, гүйцэтгэл, бодит үр дүн нь ил тод байх ёстой.
Тэр дундаа 39 хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай гэрээ байгуулсан бол ямар шалгуураар сонгосон, байгууллага тус бүрд хэдий хэмжээний санхүүжилт олгосон, ямар агуулга бүхий мэдээлэл түгээсэн, ажлын үр дүнг хэрхэн хүлээн авч үнэлсэн зэрэг нь олон нийтийн мэдэх эрхэд хамаарах асуудал юм.
Сурталчилгааны зардал реформын үр дүнг орлож чадахгүй
Аливаа реформын амжилтыг түүнийг сурталчилсан материалын тоо, хэвлүүлсэн брошур, байгуулсан гэрээний дүнгээр хэмжих боломжгүй. Харин салбарт ямар өөрчлөлт гарсан, тулгамдсан асуудлууд хэрхэн шийдэгдсэн, иргэдэд ямар бодит үр өгөөж хүрсэн зэргээр үнэлэх учиртай.
Эрчим хүчний салбарт хийгдэх шинэчлэлийн хувьд ч энэ зарчим адил үйлчилнэ. Үндэсний хороо үйл ажиллагаагаа олон нийтэд таниулахын зэрэгцээ шинэчлэлийн зорилго, хэрэгжилтийн явц, хүрсэн үр дүнг бодит тоон мэдээллээр тайлагнах шаардлагатай.
Тухайлбал, зарцуулсан төсвийн хөрөнгөөр ямар зорилтот ажил хэрэгжүүлсэн, тэдгээрийн үр дүнг ямар үзүүлэлтээр хэмжсэн, анх төлөвлөсөн зорилтууд хэр биелсэн бэ гэдэг нь чухал. Сурталчилгааны ажил олон нийтэд мэдээлэл хүргэхэд хувь нэмэр оруулсан байж болох ч энэ нь эрчим хүчний салбарын тулгамдсан асуудлууд шийдвэрлэгдсэн гэсэн үг биш.
Иймээс 765.3 сая төгрөгийн мэдээлэл, сурталчилгааны зардлыг зөвхөн мөнгөн дүнгээр нь шүүмжлэхээс илүүтэйгээр тухайн зардлын хэрэгцээ, үндэслэл, гүйцэтгэл, үр өгөөжийг бодит баримтаар үнэлэх нь зүйтэй.
Төсөвт өртгийг хуваасан гэх асуудлыг тодруулах шаардлагатай
Аудитын мэдээлэлд төсөвт өртгийг хувааж, шууд худалдан авалтын аргаар аж ахуйн нэгжүүдтэй гэрээ байгуулсан талаар дурдсан нь анхаарал татаж байна.
Төрийн худалдан авалтын үйл ажиллагаанд төсвийн хөрөнгийг үр ашигтай зарцуулах, өрсөлдөөнийг хангах, ил тод байдлыг мөрдөх нь үндсэн шаардлага юм. Хэрэв худалдан авалтыг хууль, журмын шаардлагыг тойрч гарах зорилгоор хуваасан бол энэ нь тусгайлан шалгаж, баримтаар тогтоох ёстой асуудал. Гэхдээ төсөвт өртгийг хуваасан гэх мэдээлэл дангаараа хууль зөрчсөн нь тогтоогдсон гэсэн үг биш.
Тиймээс холбогдох байгууллагууд худалдан авалт тус бүрийн үндэслэл, гэрээний нөхцөл, сонгосон арга, гүйцэтгэлийн тайланг олон нийтэд нээлттэй танилцуулах шаардлагатай. Мөн аудитын дүгнэлтэд энэ асуудлаар ямар зөрчил, эрсдэл, зөвлөмж тусгасныг тодорхой болгох нь зүйтэй.
Төсвийн зарцуулалтын талаар тавьсан асуултад ерөнхий тайлбар бус, баримт бичиг, тооцоо, гүйцэтгэлийн үзүүлэлтээр хариулах нь төрийн байгууллагын хариуцлагын нэг хэсэг юм.
Олон нийт бодит үр дүнг нэхэх эрхтэй
Эрчим хүчний реформыг удирдан зохион байгуулах Үндэсний хороо болон түүний үйл ажиллагаатай холбоотойгоор хэд хэдэн асуултад тодорхой хариулт өгөх шаардлага үүсэж байна.
Нэгдүгээрт, 2025 онд олгосон 1.05 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтээр ямар ажлуудыг хэрэгжүүлж, ямар үр дүнд хүрсэн бэ?
Хоёрдугаарт, хэвлэл мэдээллийн 39 компанитай байгуулсан 765.3 сая төгрөгийн гэрээний сонгон шалгаруулалт, гүйцэтгэлийн үнэлгээ хэрхэн явагдсан бэ?
Гуравдугаарт, төсөвт өртгийг хувааж, шууд худалдан авалт хийсэн гэх асуудалд ямар үндэслэл баримталсан бөгөөд аудитын байгууллага ямар дүгнэлт гаргасан бэ?
Дөрөвдүгээрт, судалгааны ажилд зарцуулсан 117.6 сая төгрөгийн үр дүн, тэдгээрт үндэслэн гаргасан бодлогын шийдвэрүүд юу байв?
Тавдугаарт, зарцуулсан төсвийн хөрөнгийн үр өгөөжийг хэн, ямар шалгуураар хянаж, олон нийтэд хэрхэн тайлагнасан бэ?
Эдгээр асуулт нь аливаа байгууллагын үйл ажиллагааг үндэслэлгүйгээр буруутгах гэсэн оролдлого биш. Харин төсвийн хөрөнгөөр ажиллаж буй байгууллагаас ил тод байдал, хариуцлага, бодит үр дүн шаардаж буй хэрэг юм.
Эрчим хүчний реформын амжилтыг сурталчилгааны гэрээний тоо, хэвлэмэл материалын хэмжээ, зарцуулсан мөнгөөр бус, салбарын бодит өөрчлөлтөөр хэмжих ёстой. Нэг тэрбум гаруй төгрөгийн санхүүжилтийн ард ямар ажил хийгдэж, ямар үр дүн гарсныг баримтаар тайлагнах нь Т.Доржханд тэргүүтэй Үндэсний хорооны хувьд олон нийтийн итгэлийг хангах чухал алхам юм.
Төсвийн мөнгө бол нийтийн хөрөнгө. Түүнийг хэрхэн зарцуулсныг асуух, үр дүнг нь нэхэх эрх олон нийтэд бий. Харин энэ асуултад баримттай, ил тод хариулах үүрэг холбогдох байгууллагуудад ногдоно.
П.Самдан
www.BOLOD.mn