28.9 их наядын мега төслүүдийн сонсгол хурц маргаанаар өндөрлөж, ашиг сонирхол, төсөв, байгаль орчны ноцтой зөрчлүүд ил боллоо

2026 оны 6-р сарын 16-ны өдөр УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооноос зохион байгуулсан нийслэлийн мега төслүүдийн хяналтын ерөнхий сонсгол хоёр дахь өдрөө үргэлжилж, Сэлбэ дэд төв болон Туулын хурдны замтай холбоотой санхүүжилт, тендер, ашиг сонирхлын зөрчил, байгаль орчны зөрчил, төсвийн өсөлт зэрэг олон асуудал хурц хэлэлцүүлэг дагууллаа. Сонсголын үеэр нийслэлд хэрэгжиж буй нийт 16 мега төслийн нийт өртөг 28.9 их наяд төгрөг, хэрэгжилт нь одоогийн байдлаар 1.4 их наяд төгрөг буюу ойролцоогоор 6 хувь байгаа талаар мэдээлэл дахин танилцуулагдсан нь томоохон төслүүдийн хэрэгжилт санхүүжилтийн төлөвлөгөөнөөс ихээхэн хоцорч байгааг илтгэв.

Сонсголын хамгийн хурц маргааны нэг нь УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг болон Сэлбэ дэд төвийн шинжээч н.Туяа нарын хооронд өрнөсөн бөгөөд тэрбээр шинжээчээс “Сэлбэ дэд төвийн зөвлөх үйлчилгээний тендерт та оролцсон уу?”, “Хай до ро дизайнер компанитай консерциум болж орсон нь үнэн үү?”, “Ялагдсан атлаа шинжээчээр ажиллаж байгаа нь ашиг сонирхлын зөрчил биш үү?” гэж асуусан бөгөөд мөн шинжээчийг “Шинжээч буруу мэдээлэл өгвөл эрүүгийн хариуцлага хүлээдэг. Төвийг сахисан байх ёстой. Ийм хүн шинжээч хийж байгаа нь УИХ-ын сонсголын үр нөлөөг алдагдуулж байна” хэмээн шүүмжилсэн байна. Харин шинжээч н.Туяа “Миний бие хот төлөвлөгч, компанийн захирал. Сэлбэ дэд төвийн тендерт хамтран оролцсон нь үнэн, ялагдсан нь үнэн. Маргаан гарсан. Тодруулах зүйл байвал тайлбарлахад бэлэн” гэж хариулжээ.

Мөн УИХ-ын гишүүн Н.Алтаншагай Сэлбэ дэд төвийн санхүүжилт, газар чөлөөлөлт, төсөл хэрэгжилтийн талаар тодруулахад төслийн захирал У.Баатар Сэлбэ дэд төвийн санхүүжилт түр зогссон байсан бөгөөд сүүлийн долоо хоногоос хэсэгчлэн олгож эхэлсэн, төрийн сангийн шалгалтын улмаас гүйлгээ саатсан гэж тайлбарласан байна. Тэрээр мөн төсөл 150 га талбайд хэрэгжинэ, төр газар чөлөөлж, дэд бүтэц тавина, хувийн хэвшил бүтээн байгуулалт хийнэ гэж мэдээлжээ.

УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан нийслэлийн санхүүтэй холбоотой 2.6 их наяд төгрөгийн “данс царцаалт”-ын асуудлыг хөндөхөд нийслэлийн Санхүү, хөрөнгө оруулалтын газрын дарга Л.Эрдэнэбадрах энэ нь “царцаалт” биш, Сэлбэ дэд төвийн 500 сая ам.долларын бондын үлдэгдэл бөгөөд үүний 1.5 их наяд төгрөг нь арилжааны банкинд, 1.1 их наяд нь Төрийн санд байршиж байна гэж тайлбарласан бөгөөд мөн прокурор, АТГ-ын шалгалтаас үүдэн зарлагын данс хязгаарлагдсан ч цалин, гүйцэтгэлийг прокуророор батлуулж олгож байгаа гэж мэдээлжээ.

Сонсголын хоёр дахь том сэдэв нь Туулын хурдны зам төсөл байсан бөгөөд төслийн төсөв 2016 онд 594.8 тэрбум төгрөг (магадлал), 2024 онд 916.3 тэрбум төгрөг, 2025 онд урьдчилсан байдлаар 1.9 их наяд төгрөг, харин 2025 оны шинэ магадлалаар 2.3 их наяд төгрөг хүртэл өссөн талаар мэдээлэгдсэн байна. Санхүүжилтийн хувьд 2025 онд 401 тэрбум төгрөг олгогдсон, 2026 онд 800 тэрбум төгрөг төлөвлөсөн бөгөөд газар чөлөөлөлтөд 170 тэрбум төгрөг тусгагджээ. УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал төсөв 1.9 их наяд болж өссөн ч магадлал хийгдээгүй хэсгээр тендер явсан гэж шүүмжилсэн бол аудитын байгууллага 2.3 их наядын төсөв магадлалтай болсон ч өмнөх 1.9 их наядын хэсэг “зөрүүтэй батлагдсан” гэж мэдээлсэн байна.

Мөн байгаль орчны ноцтой зөрчил ил болсон бөгөөд Байгаль орчны сайд Ц.Сандаг-Очир байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлаагүй байхад ажил эхэлсэн, 7.2 га ой сүйтгэгдсэн, зөвшөөрөлгүй ус ашигласан, хууль зөрчсөн тул төслийг түр зогсоосон гэж мэдэгдсэн бөгөөд 352 сая төгрөгийн нөхөн төлбөр ногдуулж, прокурорын хяналтаар зөрчил шалгаж байгааг мэдээлжээ. Шинжээчдийн дүгнэлтэд инженерийн шийдэл эцэслэгдээгүй байхад төсөв баталсан, байгаль орчны үнэлгээ дутуу, газрын 48.2 хувь дээр тохиролцоогүй, төслийн шийдвэрүүд давтан өөрчлөгдөж байна гэж онцолсон байна.

Ерөнхийд нь авч үзвэл нийслэлийн хэмжээнд хэрэгжиж буй 16 мега төсөл нь орон сууцын 3 төсөл, нийтийн тээврийн 4 төсөл, авто замын 3 төсөл, эрчим хүчний 4 төсөл, ус, үерийн менежментийн 2 төслөөс бүрдэж байгаа бөгөөд нийт 28.9 их наяд төгрөгийн багц төсөлд зарим төслүүдийн төсөв 2–3 дахин өссөн, Сэлбэ дэд төвийн санхүүжилт тасалдаж маргаан дагуулсан, Туулын хурдны замд хууль, байгаль орчин, төсвийн зөрчил давхардсан, ашиг сонирхлын зөрчилтэй холбоотой асуудал шинжээчийн түвшинд хүртэл яригдсан зэрэг олон асуудал ил болсон бөгөөд ингэснээр энэхүү сонсгол нь зөвхөн төсвийн хяналт бус, төслийн төлөвлөлт, эрх зүйн орчин, хариуцлагын тогтолцооны цогц асуудлыг ил болгосон улс төр, санхүүгийн том хэлэлцүүлэг болж өндөрлөжээ.

Сонсголын үеэр эцсийн нэг мөр шийдвэр, дүгнэлт батлагдаагүй бөгөөд ил болсон мэдээллүүдийн дагуу холбогдох байгууллагуудын шалгалт, аудит, прокурор болон АТГ-ын хяналт үргэлжлэн явагдах нөхцөл бүрдсэн байна. Мөн төсөл тус бүрийн санхүүжилт, тендер, байгаль орчин, ашиг сонирхлын зөрчлийг дахин нарийвчлан шалгаж, шаардлагатай тохиолдолд хариуцлага тооцох эсэхийг дараагийн шатны хяналт, байнгын хорооны шийдвэр болон эрх бүхий байгууллагууд эцэслэн шийдвэрлэхээр болж, энэ асуудал нэг удаагийн сонсголоор дуусах бус үргэлжилсэн хяналтын шатанд шилжиж байгаа юм.