Бичлэг хийж зодох “моод”

Сүүлийн жилүүдэд Монголын сургуулиудад дээрэлхэлт, зодоон, доромжлол нэмэгдэж, нийгмийн санаа зовнилыг төрүүлэх боллоо. Ялангуяа охид бүлэглэн зодолдож, гар утсаар бичлэг хийж сошиалд тараах явдал олширч байна. Мөн зарим хүүхдийн хэл яриа ширүүсэж, багш, эцэг эх, ахмад хүмүүстэй хүндэтгэлгүй харьцах хандлага ажиглагдах болсон. Энэ нь ганц сургуулийн асуудал бус, гэр бүл, нийгэм, цахим орчин зэрэг олон хүчин зүйлийн нөлөөгөөр үүссэн илүү том асуудал юм.

Юуны өмнө цахим орчны нөлөө их болсон. Өсвөр насныхны амьдралын томоохон хэсгийг TikTok, Facebook, Instagram зэрэг сошиал платформ эзэлж, анхаарал татахын тулд хэрүүл, доромжлол, зодоон хүртэл “контент” болж, зарим хүүхэд зодолдсон бичлэгээ тараахыг өөрийгөө “зоригтой” харагдуулах арга гэж ойлгож, хүчирхийллийг лайк цуглуулах хэрэгсэл болгох хандлага ажиглагдаж байна.

Гэр бүлийн орчин ч хүүхдийн зан төлөвт хүчтэй нөлөөлдөг. Сэтгэлзүйчдийн үздэгээр хүүхэд эцэг эхийн харилцааг дуурайж сурдаг тул гэрт нь байнга хэрүүл, доромжлол байвал түүнийг хэвийн мэт ойлгодог. Мөн эцэг эх завгүйгээс хүүхдэдээ хангалттай цаг гаргахгүй байх нь түгээмэл бөгөөд анхаарал, ойлголцол дутсан хүүхэд бухимдлаа үеийнхэндээ гаргах нь элбэг.

Сургуулийн орчинд ч асуудал бий. Зарим багш анги доторх дээрэлхэлтийг “хүүхдүүдийн маргаан” гэж хөнгөнөөр үзэх, эсвэл нууцлах хандлага байдаг. Мөн олон сургуульд сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтны орон тоо хангалтгүй тул дээрэлхэлт системтэй шийдэгдэхгүй, далд хэлбэрт орох нь элбэг.

Нөгөө талаас нийгмийн уур амьсгал ч хүүхдэд нөлөөлдөг. Улс төр, олон нийтийн орчинд доромжлол, хашгиралт түгээмэл, телевиз, сошиалд бүдүүлэг үг хэллэг хэвийн мэт харагддаг нь хүүхдэд “хүчтэй, бүдүүлэг байх нь ялагчийн шинж” гэсэн ойлголт төрүүлдэг.

Түүнчлэн охидын дээрэлхэлт ч мөн онцлогтой болжээ. Урьд нь цуурхал, бүлгээс тусгаарлах хэлбэртэй байсан зөрчил одоо бие махбодын хүчирхийлэл болж, бичлэг хийж тараах нь нэмэгдсэн нь сошиал сүлжээний “олны анхаарал татах” сэтгэлзүйтэй холбоотой гэж судлаачид үздэг.

Гэхдээ энэ бүхнээс болж “бүтэн муу үе гарч ирлээ” гэж дүгнэх нь хэт нэг талыг барьсан ойлголт юм. Өсвөр үеийнхэн бол нийгмийн толин тусгал. Өөрөөр хэлбэл хүүхдүүдийн зан харилцаа муудаж байгаа бол энэ нь томчуудын байгуулсан нийгмийн орчныг л илэрхийлж байгаа хэрэг. Тиймээс асуудлыг зөвхөн хүүхдэд буруутгах биш, харин томчууд өөрсдийн орчныг эргэж харах шаардлагатай.

Шийдэл нь ч мөн олон талтай байх ёстой. Нэгдүгээрт, сургуулийн орчинд дээрэлхэлттэй тэмцэх тодорхой бодлого, журам хэрэгтэй. Дээрэлхэлтийг нуух бус ил тод бүртгэж, сэтгэлзүйн зөвлөгөө, зуучлалын аргаар шийдвэрлэх тогтолцоог бэхжүүлэх шаардлагатай.

Хоёрдугаарт, эцэг эхийн оролцоо хамгийн чухал. Хүүхэдтэйгээ ярилцах, тэдний цахим орчны хэрэглээг анхаарах, найз нөхдийн хүрээг мэдэх, сэтгэлзүйн дэмжлэг үзүүлэх нь дээрэлхэлтийн эрсдэлийг эрс бууруулдаг. Заримдаа хүүхэд бүдүүлэг үг хэлж, ууртай авирлаж байгаа нь анхаарал хүссэн дохио байдаг.

Гуравдугаарт, цахим орчны боловсрол зайлшгүй хэрэгтэй. Сошиал сүлжээнд хүнийг доромжлох, зодоон бичиж тараах нь зүгээр “хошигнол” биш, хууль зөрчсөн үйлдэл гэдгийг хүүхдүүд ойлгох ёстой.

Эцэст нь хэлэхэд, хүүхдүүдийн харгис авир бол тэдний төрөлхийн зан биш. Харин анхаарал, ойлголцол, зөв үлгэр дуурайлал дутмаг орчны үр дүн юм. Хэрэв гэр бүл, сургууль, нийгэм гурвын хамтын орчин эрүүл байж чадвал өсвөр үеийнхэн ч мөн эрүүл харилцаатай өснө. Хүүхдүүдийг шүүмжлэхээс илүүтэй сонсож, ойлгож, чиглүүлэх нь энэ асуудлын хамгийн бодит шийдэл юм.