зарим элементүүдийг харуулсан БНАСАУ-ын уран сайхны реалист кинотой нүүр тулаад хот хөдөөгүй дуулиан шуугиан болон хүлээж авч билээ. Өмнө нь Дорнын бие хамгаалах болон тулааны урлагийн тухай Японы "Жудогийн гайхамшиг", ЗХУ-ын "Босоо бөх", "Бүү ай, би чамтай хамт" зэрэг кинонуудтай манай үзэгчид наяад оны эхээр танилцаж нүүр хагараад байсныг дурдах нь зүйтэй, Гэвч тэдгээр кинонууд монголын ард түмнийг БНАСАУ-ын "Хон Гиль Дон" уран сайхны түүхэн домгийн сэдэвт кино шиг байлдан дагуулж чадаагүй юм. "Хон Гиль Дон" уран сайхны киног 1986 онд тус улсад МАХН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Жамбын Батмөнх даргыг айлчлах үеэр Солонгосын ард түмний агуу дирдагч Ким Ир Сен тэрхүү киног соёлын бэлэг болгон өгсөн юмсанж.

"Хон Гиль Дон" шиг тийм алаан хядаан, цус нөж, кун-фү маягийн зодоон нүдээн болон тулалдсан киног үзсэн соц нийгмийн хүүхдүүд битгий хэл томчууд хүртэл цочирдон шооконд орсон гэхэд хилсдэхгүй. Хамгийн анх Хон Гиль Дон киног "Ард" кино театрт гарч эхэлсэн үеэс бүтэн жилийн турш тасалбар нь олдохоо больж, тасалбарыг "шаглах" дээрээ тулав. Эхний үед үзэгчид тасалбар авахаар алалцаж байхад хэд хэд үзсэн хүмүүс нэгнээсээ 50 мөнгө аваад "өнгөт"-өөр ярьж өгч байсан гэсэн яриа ч байдаг. Анх удаа тийм боевик кино үзэж байсан учраас хүмүүс цангаж ундаассан мал шиг л ухаан жолоогүй дайрч зарим хүмүүс 15-20 удаа үзсэн рекорд амжилт тогтоож байлаа. Кино мэдээллийн үерт жйвсэн өнөө цагийн үзэгчдийн хувьд "Хон Гиль Дон" уран сайхны кино нь хамгийн ядмаг зохиомжтой, хамгийн болхи ур хийцтэй, бас дээр нь нэл реализм, үзэл суртал шингэсэн кино гэх биз.

Киноны үйл явдал харц ардын хүүхэд хааны удам, язгууртны охинтой гэр бүл болох ёсгуй, ядуу хүн үргэлж гадуурхагдаж доромжлогдож байсныг харуулжээ. Тэр үеийн хүмүүсийн бэлгийн нүд сохор байсан гэхээс илүү орос ах нар монголчуудыг тэгж их гадаад ертөнцөөс тусгаарлаж байсан гэхэд болно. Гэхдээ өсвөр насны хүүхдүүдийн ертөнцийг үзэх үзэлд уг кино цоо шинэ эргэлт болгосноос гадна гэмт хэргийн ертөнцөд ч янз бүрийн багаж хэрэгслийг татан оруулж ирсэн юм. Ийнхүү Улаанбаатарт хамгийн хатуу чанга дэглэм бүхий хаалттай орны ганц кино л В.И.Лениний 35 ботиос илүү ухамсрын хувьсгал гаргаж нийгмийн амьдралд хүчтэй нөлөөлж, намын үзэл суртлаас урлагийн үзэл санаа хэр зэрэг хол давуутайг харуулсан. Хамгийн гол нь 1986 оны үед манай улсын иргэд Хойд Солонгосын ард иргэдээс ч илүү оюун санааны хаалттай ертөнцөд амьдарч байсныг давхар харуулж байгаа юм. Улаанбаатарыг байлдан дагуулсан "Хон Гиль Дон" киноны сураг төд удалгүй хөдөөний 18 аймгийн бүх сумдаар гэрлийн хурдаар цацсан будаа шиг тарсан бөгөөд хөдөөний хамгийн бөглүү суманд уулын мухарт амьдардаг малчин айлын эрчүүд хүртэл хонины бэлчээрт уулзахдаа "Хотод Хон Гиль Дон" гээд нэг айхтар мундаг кино гарч байна гэнэ. Тэр кинон дээр нисэж хөөрөөд л газар доогуур хүртэл нүхлээд явчихдаг "нинжа" хэмээх хар хувцастай баахан дайснуудыг ганцаараа ялдаг манай талын нэг сүрхий баатар гардаг гэнэ" хэмээн ярьж байсан нь сенсаци шуугиан солирын тэсрэлт аятай л нүргээн тарьж чимээ нь тийм хол цуурайтсаныг харуулж байв.

Удалгүй Хон Гиль Дон шиг хувцаслаж, ягаан алчуураар толгойгоо ороож лимбэ үлээсэн залуус хот хөдөөгүй олшров. Архангайн Хотонд суманд Хон Гиль Дон киног өглөө нь хүүхдүүдэд зориулж хоёр, орой нь насанд хүрэгчдэд зориулан хоёр удаа гаргасан авч сумынхны сэтгэл ханасангүй. Хөдөлмөрчдийн хүсэлтээр гэж зарлаад ахин нэг өдөр дөрвөн удаа гаргасан санагдаж байна. Бүүр сумын дарга, нэгдлийн намын үүрийн дарга хүртэл мөнөөх киног нь амтархан үзэж байсан гээд бод. Хожим сонсох нь ээ Солонгосын эртний аман домогт мөнхөрсөн Японы эзлэн түрэмгийлэгч нарын болон тэдний хөлсний алуурчин болох "нинжа" нарын эсрэг ардын баатар Ким Кил Доны тухай уран сайхны киног өндөр түвшинд хийхийг агуу удирдагч Ким Ир Сен үүрэгдсэн гэсэн яриа ч байдаг.

Энэхүү түүхэн киног хот хөдөөний залуус үзэж дуусав уу үгүй яг л ховсдуулж, хараал жатганд орсон зомби нар шиг ухаан мэдрэлгүй хоорондоо талцан зодолдож, дээр дээрээ овооролдон, нэгийгээ нүдээд алах дөхөж байсан олон баримт байна. Хуучин гэмтлийн эмнэлэгт Дамбажав гэх тавьтаргүй өвгөн гараа хугалчихаад очсон байгаа юм. Гарыг нь гипсдэж өгөөд эмнэлгээс гаргасны дараа ердөө долоо ч хонолгүй хөлөө хугалаад тавиад очжээ. Эмчлэгч эм нь "истор" нээхдээ хэрхэн гараа хөлөө хугалсан талаар лавлан асуувал мөнөөх Хон Гиль Дон киноноос болсон гэнэ. Дамбажав өвгөний хүү Отгонбаяр Хөдөлмөр кино театрын кино механикч ажилтай нэгэн. Цагтаа сумын заан явсан өвгөн 72 настай бөгөөд зөнөглөөд юм л бол "Хон Гиль Дон кино үзнэ" гээд дуугаа хураагаад хоол унд ч идэхгүй суучихдаг. Арга буюу хүү нь аавыгаа ажил дээрээ дагуулж очоод Хон Гиль Дон киног үзүүлэхээс аргагүй болдог юмсанж. Дамбажав өвгөн эхлээд хана руу цохиж гараа тулгасан. Дараа нь тоосго өрж байгаад эүүн гараараа хүчтэй цохиод шууны нарийн эдээ хугалсан байна. Энэ тухайгаа эмч нарт хэлээгүй нуучихжээ. Эмнэлгээс гарсныхаа дараа ахин "гайт" киногоо үзээд Нэхмэлийн шар нэртэй 2 давхар байшин дээрээсээ унаж хөлеө хугалсан болж таарав.

Гэхдээ энэ юу ч биш. Хон Гиль Дон кино үзсэн өсвөр насныхан нэг хэсэгтээ Гэмтлийн эмнэлгийг дүүргэсэн гэхэд болно. Хамгийн харамсалтай мэдээ гэвэл 1987 онд 52 дугаар сургууль дээрээс 13 настай хүү үсэрч амиа алдсан явдал байлаа. Ягаан алчуураар толгойгоо ороогоод бүсэндээ лимбэ зүүсэн түүнийг яагаад сургуулиасаа үсрэх болсон нь ойлгомжтой. Ганц сургуулийн хүүхэд багачуул ч биш насанд хүрсэн эр мөрөөдөлдөө автан хөлөндөө тус бүр таван кг элс даавуунд хийж уяад 3 давхраас үсэрч үзсэн явдал гарав. Эрүүл мэндээрээ хохироод зогсохгүй нинжа нарын хэрэглэдэг хурц сэлэм, ирлэсэн од зэргийг гар аргаар хийх явдал газар сайгүй түгэв. Төмөрзамын нэгэн байрны 14-16 насны хүүхдүүд подвальдаа зодооны урлагаар хичээллэж, тэрхүү зодооны багшаар гуталчин хятад эр байдаг тухай мэдээлэл хөдөлмөрчдөөс Октябрийн районы Цагдан сэргийлэххэлтэс дээр иржээ. Алаг машиныхаа дохиог анивчуулан гар хоосон дөрвөн цагдаа подваль руу явж орвол тас хар нинжа хувцастай зургаан хүү зодооны бэлтгэлээ хийгээд тун ч завгүй байв гэнэ. Сэргийлэгчдийг ахалж авсан ахмад "Гараа шилэндээ аваад хана руу зогс!" гэсэн команд өгвөл өнөөх зургаан хүү хараацай адил шал ханаар дүүлэн яах ийхийн зуургүй мөнөөх дөрвөн цагдааг бүчээд авсан байна.

Зургуулаа сэлмээ гялалзуулан сэргийлэгч рүү дайрч биед нь хөнгөн хүнд гэмтэл учруулжээ. Арга буюу ахмад дээшээ хий буудахад зургаан хүү подвалиас гарч гүйхдээ араас нь хөөх сэргийлэгчид рүү од шидсэн аж. Харамсалтай нь тэдний араас хөөж байсан ахлах түрүүчийн нүдийг хурц иртэй од зүсэж сохолсноор бөөн хэрэг дэгджээ. Маргааш нь Цагдан Сэргийлэх Газрын дарга асан Г.Дунбүрээ яаралтай хуралдаан хийв. Хуралдаанаар нийслэл хотын бүх сургуулиудад "Хутга мэс" нэртэй арга хэмжээ нэг өдрийн нэг цагт зохиож, од болон хурц үзүүртзй зэвсэг авч явг сурагчийг сургууль төгсөхөд нь уралдаант шалгалтанд оруулах эрхийг хасах, хувийн хэрэгт нь тэмдэглэх зэрэг арга хэмжээ авахаар болжээ. 1987 оны 02 сарын 02-нд буюу Сүхбаатарын төрсөн өдөр өрнөсөн "Хутга мэс" нэртэй арга хэмжээний дараа бүтэн машин хурц иртэй од, лимбэ, хутга, зэвсгийн чанартай эд зүйл хураагдаж байсан түүхтэй.

Тэмдэглэсэн - Ц.Хандмаа

ЭХ СУРВАЛЖ: ХОРИОТОЙ БҮС СОНИН