Барилгын салбарынхан тэг зогсолт хийхэд ойрхон болжээ. Ардчиллаар овоглосон намынхан төрийн эрхэнд гарснаар бүтээн байгуулалтыг “чөдөрлөж”, бусдын өмч рүү довтлох болов.

Хоосон ходоодоор хорвоог тольдож, гудамжинд жагсаж явсан нөхдийг төрийн эрхэнд гаргахаар самарч гардгийн жишээ энэ гэх явган яриа ч олны дунд тархаад байна. Өмч хувьчлалыг өлгийдөж авсан партизанууд өдгөө гудамжинд яваа машиныг хүртэл эзэрхийлэх гэж санаархах болсон.

Жолооч нарын хөлийг дөнгөлөөд зогсохгүй иргэдийн сэтгэгдлийг хязгаарласан Ардчилсан намынхан барилгын салбар руу “шүлэнгэтэх” болсоор удаж байна. Замбараагүй олгогдсон газрын зөвшөөрлийг цуцалж, эмх цэгцтэй болгоно гэх боловч хувьчлалыг халаасалсан шигээ авирлаж байж ч болзошгүй нь. Өнгөтэй, үзэмжтэй, ашиг тустайг нь гартаа оруулахдаа гарамгай цэнхэр булангийнханэнэ удаад А зэрэглэлийн бүсийг онилжээ.

Энэ бол хотын дарга Э.Бат-Үүлийн эхлүүлсэн газрын төлөөх цусгүй дайны эхлэл. Чанарын шаардлага хангахгүй барилгыг нурааж, мөн шинээр газрын зөвшөөрөл олгохгүй гэх лүндэн буулгасан хүн бол мэдээж, буурал баатар. Хэлсэн үгэндээ эзэн хүрэхийн тулд Б.Эрдэнэчимэг захиралтай “Тэмүүлэнбаатар”компанийн барилгаар туг тахиж, сүр дуулиан тарьж байлаа. Үнэндээ хөөрхий бүсгүйн өмч рүү халдсан хотын дарга өөрийгөө олны дунд од гэж харагдуулж дөнгөсөн юм даг.

Үнэхээр тэр дээрх шийдвэрээ ажил хэрэг болгож шударга ажилбал өнөө цагийн орон сууцнууд баатрын савраас мултрах нь юу л бол. Түүнчлэн ниргэсэн хойно нь хашгирав гэгчээр суурийг нь тавьж эхлэхтэй зэрэгцэн хараа, хяналтаа сулруулалгүй, хянаж шалгах учиртай шат шатны дамжлага алдагдсан тухай хэн ч ам нээсэнгүй. Гагцхүү эд хөрөнгө, сэтгэл санаагаа зориулсан өмчийг нь нэг л өдөр нураачихсан юм.

Шуудхан хэлэхэд, буурал баатар улсын хөгжлийг чөдөрлөж, сонгогчдынхоо мөрөөдлийг баллуурдчихлаа. Тодруулбал, Улаанбаатар хотод 2011 онд 11350 орон сууц ашиглалтад орсон байдаг. Тэгвэл 2012 онд 6791 болтлоо буурчээ. Улмаар энэ онд үүнээс ч илүү буурах төлөвтэй байгааг эл салбарын мэргэжилтнүүд тодотгоод байна. Тэдний хэлж байгаагаар жилдээ 5000 орон сууц ашиглалтад орвол их юм гэнэ.

Тэгвэл юун 40 мянга, 100 мянган айлын орон сууц. Энэ бүхэн цаасан дээр буусан мөрөөдөлтөдий зүйл болж хувирна. Ардчиллынхан 100 мянган айлын орон сууц хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй гэж байсан нь энэ бүхний зангилаа юм биш биз. Түүнчлэн орон сууцны үнийг буулгаж, гэр хорооллыг барилгажуулна гэх Э.Бат-Үүлийн хэлсэн үг ч шоу юм байна.

Нийлүүлэлт хомсдоод ирэхээр орон сууцны үнэ буурах нь битгий хэл тэнгэр өөд тэмүүлж, гүйцэгдэхээ болино гэдгээ эрх биш хотын дарга мэдэж байгаа байлгүй. Эрэлт, нийлүүлэлт хоёр тэнцвэржих нь битгий хэл тэнгэр, газар шиг ялгаатай болох эхлэлийг тэр тавьсан нь энэ. Ингэж дэлхий нийтийг хамарсан эдийн засгийн хямралын дараагаас эхлэн өсөлттэй явсан барилгын салбар дахин уналтад орж, уруудах цахилгаан шатандаа суулаа.

Түүнчлэн Газрын тухай хуулийн 40.1.6-д хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа хоёр жил ашиглаагүй бол газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгохоор заажээ. Гэвч энэ заалт амьдралд нийцэхгүй байна, эрх баригчид аа. Газрын наймаачидтай тэмцэхээр гаргасан та нөхдийн шийдвэр буруу байгаагүй. Гол нь байгаа олсонгүй.

Судалгаа муутай хуулийн заалт болсныг салбарынхан нь тодотгож байгаа ч эрх баригчид тоосонгүй. Мөн хэрэв хуулийн заалт аавын олон хүүхдүүдийг алагчлалгүй үйлчилбэлгазар эзэмших гэрчилгээгээ авчихсан байгаа аж ахуйн нэгжийн 80-90 хувь нь шууд цуцлагдах болно хэмээн мэргэжилтнүүд тодотгож байна.Өөрөөр хэлбэл, барилгын салбар шууд тэг зогсолт хийнэ.

Үүнийг мэдэх ардчиллынхан А зэрэглэлийн бүс рүү анхаарлаа хандуулж, ажлаа явуулж эхэлсэн бололтой юм. Ганц жишээ татахад, Төв шуудангийн баруун талд 16 давхар бүхий зочид буудал сүндэрлүүлэхээр газрыг нь дуудлага худалдаагаар 1998 онд авсан байдаг. Иргэн Д.Ганпүрэв болон “Макс-Импэкс” ХХК нь хамтран нээлттэй дуудлага худалдаанаас 10 гаруй аж ахуй нэгжийг өндөр үнээр цохин авчээ.

Чингэлтэй дүүргийн I хороонд орших 3515 ам дөрвөлжин талбайтай эл газарт дулаан, цэвэр усны магистраль шугам байгааг Нийслэлийн газрын албаныхан мэдэж байсан бөгөөд шугам хоолойг зайлуулах үүргээ биелүүлнэ гэдгээ гэрээндээ ч зааж өгсөн аж. Улмаар худалдан авсан гэрээний дагуу дуудлага худалдааны төлбөрийг “Макс-Импэкс” ХХК төлснөөр нийслэлийн Засаг даргын 1998 оны тавдугаар сарын 28-ны өдрийн А/132 тоот захирамжийг үндэслэн 1/0016 тоот газар эзэмших гэрчилгээг “Макс-Импэкс” ХХК авчээ. Ийнхүү дээрх 3515 ам дөрвөлжин талбай 60 жилийн хугацаатайгаар тус компанийн мэдэлд шилжсэн байна.

Гэтэл дээрх газрын эзэмших эрхийг хүчингүй болгох тухай Нийслэлийн Засаг даргын 2012 оны арванхоёрдугаар сарын 17-ны өдрийн А/754 тоот захирамжийг хотын дарга Э.Бат-Үүл гаргасан байдаг. Тус захирамжид “...дулаан, цэвэр усны магистраль шугам түүний хамгаалалтын бүсэд газар эзэмшүүлсэн, ... хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа хоёр жил дараалан ашиглаагүй...” хэмээн дурьджээ.

Дулаан цэвэр усны магистраль шугамын тухайд Нийслэлийн газрын алба дуудлага худалдаагаар газраа худалдаалахдаа мэдэж байсан бөгөөд хуульд заасан үүргийнхээ дагуу шилжүүлэхээ ч гэрээндээ тусгасан аж. Гэвч гэрээнд заасан үүргээ биелүүлээгүй тул “Макс-Импэкс” компанийнхан өөрсдийн хөрөнгөөр шугам сүлжээг зөөж, шилжүүлсэн байна. Нэг ёсны төр хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй юм.

Харин хоёр дахь үндэслэлийн хувьд амьдралд нийцэхгүй өнөөх заалт. Ийн хэлэх болсон нь барилгын салбарынхан бичиг цаас хөөцөлдөх ажилдаа л гэхэд багаар бодоход 215 хоног зарцуулдаг гэсэн судалгаа бий. 10 гаруй хүний гарын үсгийг зуруулахад үүнээс ч их хугацаа зарцуулах нь олонтаа аж. Төрийн байгууллагын хүнд суртал, хүйтэн сэтгэлийг монголчууд андахгүй.

Ардчиллынхан ч энэ тухай үг хэлэх бүртээ тодотгож, төрийн албаны хүнд суртлыг үгүй хийж, олон шат дамжлагыг бууруулна гэж ам гардаг. Тэгэхээр тэд энэ талаар тун ч сайн мэдлэгтэй гэсэн үг. Ийнхүү арай гэж бичиг цаасны ажил цэгцэрсний дараа төслөө боловсруулж, хөрөнгөний мөнгөний эрэлд гарна. Мөн ТЭЗҮ-ээ боловсруулахаас эхлээд ажил мундахгүй. Цаасны ажил дууссаны дараа хөрөнгө мөнгөө шийдэхгүй бол ард нь ямар үр дагавар хүлээж байдгийг эл салбарынхан толгой сэгсрэн хуучилна.

Томоохон ажил эхлэх хүнд их хэмжээний хөрөнгө шаардлагатай. Тэр дундаа орон сууц, оффиссын барилга барихын тулд тоолох хэд нь тоймгүй байж ажил урагшилна. Иймд банкнаас зээл авч хөдөлдөг нь нууц биш ээ. Хэрэв банкнаас зээлээ авчихаад бичиг, цаасаа хөөцөлдвөл хүүндээ идүүлээд “амьтан” болж хувирдаг гэнэ. Иймээс л цаасны ажлын дараа банкны үүд сахихаас эхлээд толгой эргэм олон үйл явдал болдгийг энэ салбарынхан дуу нэгтэй зөвшөөрнө.

Иймээс тэрхүү хоёр жилийн хугацаа амьдралд нийцэж, хөрсөнд буухааргүй заалт гэдгийг онцолж байна. Жишээ болгон ярьж буй “Макс-Импэкс” ХХК-ийн хувьд ч ялгаагүй. Тус газрыг зориулалтын дагуу ашиглахын тулд газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ авсан цагаас эхлэн тухайн газраас дулаан, цэвэр усны шугам хоолойг өөрийн хөрөнгөөр зөөж, шилжүүлэх арга хэмжээг авчээ.

Ингэж зориулалтын дагуу газрыг ашиглах боломжтой болж, барилгын ажлаа эхлүүлэхээр 2008 оны нэгдүгээр сард нэгэн банктай хамтран ажиллах гэрээ байгуулжээ. Гэвч гэрээний дагуу 2008 оны тавдугаар сараас эхлэн нэг жил зургаан сарын хугацаанд барилгын ажлыг хариуцан гүйцэтгэх үүрэг хүлээсэн дээрх компани үүргээ биелүүлээгүй аж. Гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэхийг удаа дараа шаардсан боловч нэмэр болоогүй тул шүүхэд хандсан тухай тус компанийн удирдлагууд тодотголоо.

Түүнчлэн 2011 оноос хойш өөрсдөө барилгын ажлыг хариуцаж гүйцэтгүүлэхээр ажиллаж байгаа ч зарим нэг техникийн нөхцөлийг авсан. Одоо зарим зөвшөөрөл нь ч гараагүй хүлээгдэж байгаа гэнэ. Түүнчлэн энэ үед дэлхий нийтийг хамарсан эдийн засгийн хямрал болж, барилгын салбар уналтад орж, бараг л тэг зогсолт хийсэн үе байлаа. Энэ үед шинэ төсөл рүү ханцуй шамлан орохын оронд хуучнаа дуусгах нь юу юунаас чухал байв.

Үүнтэй адил “Макс” групп ч хуучин ажлаа дуусгахаар ажиллаж эхэлжээ. Тухайлбал, Баруун 4 замд байрлах Рамада ЗБ, Макс Моол ХТ, МаксЦентр дээд зэрэглэлийн орон сууц, ХУД, СБД-т Хийморь орон сууцны хотхон, Элеганс Таун 500 айлын хотхон, СБ, БЗ, БГ, СХД-т байрлах “Макс супермаркет” гэхчлэн нэрлэж болно. Өнгөрсөн хугацаанд бүтээн байгуулалтын 15 төслийг амжилттай хэрэгжүүлж, 2 жил дараалан Монгол улсын барилгын салбарын шилдэгээр шалгарсан тус компанийнханд талархах сэтгэл төрж байснаа нуух юун.

Хотын өнгө үзэмжинд чимэг нэмсэн, орон сууц, оффисын барилга, супермарктууд, түргэн хоолны газрууд дүүрэг бүрээс харж болно. Тэглээ гээд цагаан захтнуудтай идэж, ууж, авлига авлаа гэсэн хар мэдээлэл тус компанийнхантай холбогдож байсангүй. Группийн удирдлагууд хөлжлөө гээд улс төр рүү шүлэнгэтсэнгүй. Ийн атал нүд үзүүрлэж буй мэт эс бөгөөс улсынхаа хөгжлийг урагш нь биш хойш нь чирж байгаа шийдвэрийг эргэж харах хэрэгтэйг эл салбарынхан эрх баригчдаас дуулгаж байна.

Газар эзэмшигчийн эрхийг нь цуцалж, хүчингүй болгосон захирамжийг “Макс-Импэкс” компани 2013 оны нэгдүгээр сарын 15-ны өдөр хүлээн авч, хотын даргад учир явдлын талаар хандсан боловч шүүхийн байгууллагаар асуудлаа шийдвэрүүл гээд халгаагүй гэнэ. Энэ бол жишээ болгон дурьдсан ганц газрын үйлдэл. Гол нь А зэрэглэлийн бүсэд орших газраасаа болж ч нүд үзүүрлэгдсэн байж мэдэх тул жишээ болгон дурьдсан юм.

Учир нь эзэмшилт газраа хоёр битгий хэл жилээр ч эзэнгүйдүүлсэн газар олон байгааг салбарынхан дурьдаж байна лээ. Өнөөх л бичиг, цаас, хөрөнгө мөнгөний асуудалтай шалтгаануудаас болж. Гэвч тэднээс урьтаж, хотын даргын өрөөний цонхоор харагдах энэ газрыг онцолж харсан нь хачирхал төрүүлсэн юм. Шуудхан хэлэхэд, хардлага төрүүлж, А зэрэглэлийн бүсэд орших эл газарт шуналтаж, улсын баатраас гарахааргүй авир цухалзав уу даа.

Л.Нинж

Эх сурвалж: "Нийгмийн толь"