Буруу, зөв хоёрын тухай яриа хэн болгоны анхаарлыг татаж бас эсэргүүцэл, эгдүүцлийг нь төрүүлж байна. Буруу

талдаа хүрдтэй автомашиныг ням гаригт хязгаарлаж явуулахыг хориглож байгаа бол бямба гаригт нь зөв талдаа жолоотойг нь хориглочих. Арга ядсан ард түмэн ийм гаргалгааг хотын даргад хариу барьж сууна.

“Буруу ишилсэн сүх” шиг Үүл дарга бурантаггүй тэмээ шиг зүтгээд байгаагийн учир шалтгаан юу вэ. Энэ бол ердөө одоо биш юмаа гэхэд хэтдээ зайлшгүй хэрэгжихээс аргагүй улсын бодлогыг амьдрал дээр суулгах гээд байгаа хэрэг. Засгийн газраас 2020 он гэхэд буруу талдаа автомашиныг 95 хувь болгож бууруулах зорилтыг тавьсан. (Өдгөө нийт автомашины 50 хувь нь буюу тал хэсэг нь буруу талдаа хүрдтэй автомашин) Зорилт гэхээсээ илүүтэй Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах үндэсний стратеги батлагдан гарсан.

 Хуульд тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнийг зөвхөн замын зорчих хэсгийн баруун гаp талаар явуулна гэж тусгагдсан байгаа болохоор хэрэгжих л ёстой болно нэг өдөр. Хууль хэрэгжих тэр нэг өдрийг хотоос наашлуулах гэж яаран байна. Яараад байгаагийн шалтгаан өнөө л замын түгжрэл. Ямар нэгэн хориг арга хэмжээ авахгүй бол хот хоёрхон жилийн дараа таг бөглөрөх статистик судалгаа өнгөрсөн жил гарсан гэдгийг санацгаая.

Наашаа ч үгүй цаашаа үгүй таг зогсоход иргэд олон нийт төр засгийг юу хийж байсан юм бэ гэж амыг нь асууна. Амыг нь асуугаад зогсохгүй дайралт ирж иргэн, төр хоёрын дунд багагүй “дайн" өрнөх нь лавтай. Дарга, цэрэг гэж хэнийг ч ялгалгүй бөөндөө таг бөглөөн дундаа бухимдаад зогсоод хэн нь ч хожихгүй тоглоомын дүрэм эс хүссэн ч үйлчлэх “зовлон” хотод ирсэн.

Энэ нь замын хөдөлгөөнийг анхнаас нь манай улс ончтой бодлогоор зохицуулаагүйн хар гай. Өнөөдрийн байгаа энэ түгжрэл. Буруу, зөвийг шүүн хэлэлцэж буй иргэдийн эсэргүүцлийн илэрхийлэл юм. Буруу талдаа автомашинууд хилээр гүйгээд ороод ирэхэд нь улс хориглоогүй татвараа авсан мөртлөө одоо гэнэтхэн буруу талдаа хүрдтэй автомашиныг явуулахгүй гэхийг ямар ч хүн хүлээн зөвшөөрөх үү.

Жолоочийн буруу байхгүй учраас энэ хэрэгжихэд бэрх шийдвэр болоод байна. Хэдийгээр ням гариг гэж долоо хоногийн ганцхан өдрийг заасан ч эсэргүүцнэ. Хотын дарга ч гэсэн хүн. Санал асуулга явуулж үзэж буй ч дотроо лав хүлээн зөвшөөрч чадахгүй байгаад нь эргэлзэхгүй байна. Гэлээ гээд галт тэрэг нэгэнт хурдалсан байхад хэзээ 'осолдохыг' нь хүлээж суухгүй үсрэлт хийхийг зориглосон зорчигч Үүл дарга болчихоод байна. Түгжрэлд өртөгч жолооч бид хурдаа авсан галт тэргэн дотор үхлээ хүлээгээд юу болсон ч өнгөрсөн хэрэг гээд суугаа зорчигч нар. Ийм л учраас хотоос зүхүүлэх хэрэг учгийг өнөөдөр хийж эхэлжээ.

Энэ ням гаригт санал асуулгыг иргэдээс дахин авна. Өмнөх шигээ иргэд дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлэх нь мөрийнд хожно хэмээн ам гарсантай ижил биз. Хожихгүй тоглоомд нэр төрөөрөө дэнслэн харайж яваа хотын даргыг буруутгаж, зөвтгөх нь уншигч таны хэрэг л дээ.

Үнэн бодит байдал гэвэл буруу талдаа автомашиныг хуулиараа манай улс шахан гаргасан учир хэрэгжих өдөр айсуй. УИХ-аас өнгөрсөн 2012 онд баталсан Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн нэгдүгээр бүлгийн гуравдугаар зүйлд Монгол Улсад тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнийг зөвхөн замын зорчих хэсгийн баруун гар талаар явуулна гэж заасан байгаа. Тиймээс энэ хуулийн дагуу замын хөдөлгөөнийг зохицуулах дүрмийг боловсруулж, авто замын хөдөлгөөний зохицуулалтыг хийсэн аж. Ингээд Нийслэлийн Засаг дарга, аймгийн Засаг дарга нарт үүнийг хэрэгжүүлэх үүрэг даалгаврыг хууль баталдаг эрхмүүд өгсөн. Түгжрэхийн аюул, хууль зүйн ийм учир үндэслэл дээр ням гаригт буруу талдаа автомашиныг явуулахгүйгээр хязгаарлая гэсэн санал асуулга олны дунд хэлэлцүүлгээр өрнөж байна.

Ер нь яагаад ижилхэн автомашин байхад буруу, зөвөөр нь гэнэтхэн ялгаж харьцах болов. Энэ нь буруу талдаа жолоотой тээврийн хэрэгслийн гэрлийн тусгал нь жолооч нарт болон замын хөдөлгөөнд оролцож байгаа бусад оролцогч нарт хүндрэл учруулдаг. Осол гарах нэгэн шалтгаан болдог нь олон улсын судалгаагаар тогтоогдсон гэх. Тиймээс ч хөгжиж буй орнуудад буруу талдаа хүрдтэй автомашиныг хориглож эхэлсэн туршлага бий. Гэвч хэрэгжүүлэх хөрс Монголд өнөөдөр бэлэн үү.

Нэг өдөр л хүнийг эрэгтэй, эмэгтэй гэж илтэд ялгаварлаад эхэлвэл ардчилсан улс оронд хэрхэн хүлээж авах вэ. Коммунизм, ардчилал гэдэг шиг буруу, зөв хоёрын дэнс Нийслэлийн иргэд, хотыг ийнхүү хоёр талцуулав. Хэрэв улс бодлого хэрэгжүүлэхэд дарангуйллын хөрс суурьтай бол санал асуулгатай асуулгагүй ногоон гэрлээр хязгаарлалтыг явуулчих байсан байх. Гэвч дэндүү ардчилалтай монголчууд бид хотын эл шийдвэрийг улаан гэрлээр дайрч “No” гэсэн кнопыг дарчих гээд байна. Үүл, руль, үйл гурав хэрхэхийг цаг хугацаа харуулах нь.

Э.Бат-Үүл: Дугаар хязгаарлаад ч түгжрэлийг сааруулж чадахгүйд хүрчихлээ

“Ийгл” телевизээс зохион байгуулсан “Буруу талдаа жолоотой автомашиныг ням гаригт явуулахгүй байя” хэлэлцүүлэгт Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын дарга Э.Бат-Үүл ямар байр суурь илэрхийлснийг хүргэж байна.

-Буруу талдаа жолоодлоготой автомашины хөдөлгөөнийг нэг өдөр хориглоё гэдэг санал хураалтыг дахин явуулах нь. Яагаад заавал дахиж байгаа юм бэ?
-Үндэслэлээ дахин нэг сайн тайлбарлаад үзье. Сүүлийн үед авто ослын хэмжээ нэмэгдээд байгаа. Энэ нь хурд хэтрүүлсэн, согтуугаар жолоо барьсан зэрэг олон шалтгаантай. Гэхдээ эдгээр шалтгаануудыг эрэмбэлээд үзэхээр буруу талдаа жолоотой машин осол гаргах нь их байна. 2010 онд гэхэд зам тээврийн осол гаргасан машины 50,2 хувь нь хувь нь буруу талдаа жолоотой байсан. Мөн 2011 онд 51,6 болж өсөөд харин одоо 59,2 хувь болчихсон байна. Зөвхөн хоёр жилийн хооронд 10-аад хувь өсчээ.

Нэн ялангуяа хотын гадна талын хурдтай явдаг зам дээр бүр илүү байгаа юм. Тэгэхээр буруу талдаа жолоодлоготой машин осол аваарын хэмжээг нэмэгдүүлэх хамгийн том шалтгаан болчихсон байна. Миний хэлээд байгаа нэгдүгээр шалтгаан бол энэ юм. Нөгөө талаар манайх баруун гарын жолооны дүрэмтэй. Ийм байхад зүүн талдаа жолоотой машин барих нь хэр нийцтэй юм гэдэг асуудал гарч ирнэ. Гэтэл хууль ёсыг хэрэгжүүлж байгаа байдал нь ойлгомжгүй байна. Тэгээд ч бидний баталсан замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын хуулиар бол баруун гарын дүрэмтэй. Өнөөдөр жолооны бүх сургалт дандаа баруун гарын дүрмээр явж байна.

Гэтэл одоо машинууд зүүн талдаа жолооны хүрдтэй байгаад байдаг. Ерөөсөө бид хуулиа биелүүлэхгүй байна л гэсэн үг. Нөгөө талаас нэг хэсэг нь хуулиа биелүүлээд бас нэг хэсэг нь биелүүлэхгүй байж болдог юм уу гэж ойлгогдохоор байна. Бид чинь Венийн конвенцид нэгдчихсэн улс. Тэр нь замын хөдөлгөөний хуулинд заагдсан дүрмийнхээ дагуу үйл ажиллагаа нь явах зөвлөмжтэй. Тэгэхээр хууль зүйн талаасаа асуудалд орчихоод байгаа юм. Тэгэхээр хууль дүрмээ биелүүлэх шаардлага тулгарч байна. Түүнчлэн нийслэл хотод өдөрт 150-300 машин шинээр замын хөдөлгөөнд орж байна. Энэ бол Гадаад харилцааны яамны баруун талын замаас урагш төмөр зам хүртэлх талбайг дүүргэх хэмжээний машин хөдөлгөөнд орж байна гэсэн. Тэгэхээр бид ийм хэмжээний замыг өдөр бүхэн тавьж байж л замын хөдөлгөөнийг хэвийн түвшинд барьж чадна.

Өөрөөр хэлбэл, өдөр бүхэн ийм урттай зам тавина гэсэн үг. Одоо анзаарч байхад өдөр бүхэн замын түгжрэл нэмэгдэж байгаа. Хүмүүст мэдрэгдэж байгаа байх. Тиймээс түгжрэл улам нэмэгдэж, дугаар хязгаарлаад ч түгжрэлийг сааруулж чадахгүйд хүрчихлээ. Ингээд үндсэндээ бид Цагаан сараар тэг зогсолт хийхдээ хүрчихээд байгаа учраас буруу талдаа жолоодлоготой машиныг нэг өдөр явуулахгүй байя гэж нийслэлийн иргэдээсээ дахин дахин гуйгаад байгаа юм. Замын хөдөлгөөний талаар авсан цогц арга хэмжээнээс хойш 20 гаруй мянган машин нэмж замын хөдөлгөөнд оролцсон гэсэн мэдээлэл байна. Тэгэхээр нөгөө авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээгээ хяналтаас алдах нь. Бид бямба, ням гаригт дугаарын хязгаарлалт хийгээгүй. Энэ бол иргэдийн сонголтын өдөр гээд орхисон.

Ингээд орхисон чинь харин одоо эсрэгээрээ энэ хоёр өдөр түгжрэл их ёстой нөгөө хэлээд байгаа тэг зогсолт болдог болчихсон. Иргэд өөрсдөө асуудал тавиад байгаа юм. Үүнийг болиулаач гээд. Тэгээд ням гаригт буруу талдаа жолоодлоготой машиныг хөдөлгөөнд оролцохыг болиулж хуулиа биелүүлдэг өдөр болгоё гэсэн нь энэ. Ер нь долоо хоногтоо нэг удаа хуулиа биелүүлдэг болох ёстой юм л даа. Тэгээд л иргэдээсээ дахин дахин гуйгаад байгаа юм аа.

-Гэхдээ иргэдийн олонхи нь буруу талдаа жолоодлоготой автомашин унаж байгаа. Нөгөө талаас зарим нь хүний хувийн өмч рүү халдлаа гэх нь байна. Тиймээс олонхийн эрх ашгийг тэргүүнд тавьж, жолооны дүрэмдээ өөрчлөлт оруулж болдоггүй юм уу?
-Ийм зүйл ярьж байгаа. Тэгэхээр хүний хувийн өмч рүү ерөөсөө халдаагүй. Нөгөө талаас бусдын эрх ашгийн хамгаалахын тулд ямар ч нийгэмд ийм арга хэмжээг авдаг. Жишээлбэл, тамхи татах нь бусдад хортой гэдэгтэй ижил юм. Буруу талдаа жолоодлоготой автомашин нийт автомашины 60,70 хувийг эзэлж байгаа гэсэн зүйлийг ч хүмүүс хэлдэг. Гэхдээ энэ бол зүгээр нүдний баримжаагаар авсан тоо юм билээ. Албан ёсны тоог нь хэлээд өгье.

Нийслэлийн нийт автомашины 48.9 хувь нь буруу талдаа жолоодлоготой юм билээ. Тэгэхээр баруун, зүүн талдаа жолоотой машины хэрэглээ манайд 50:50 хувь байна гэсэн үг. Яг одоогийн байдлаар зөв талдаа жолоодлоготой автомашин барьдаг хүмүүс олонхи байгаа шүү. Харамсалтай нь энэ хүмүүс санал асуулгад идэвхгүй оролцсон байх.

-Санал асуулгад оролцсон иргэдийн олонхи нь эсэргүүцээд байхад заавал энэ шийдвэрийг гаргах гээд байгаагийн цаана бизнесийнхэн болоод улстөрчдийн эрх, ашиг байна уу гэсэн хардлага байгаа?
-Тийм эрх ашиг байхгүй ээ. Тэгээд ч би ийм зүйлд хөтлөгдөөд байдаг хүн биш. Энэ тал дээр хүмүүс эргэлзэхгүй байж болно.

-Тэгвэл япон автомашин авснаараа иргэд хохирчих гээд байгаа тал бий. Нөгөө талаас автомашины чанар үүнд нөлөөлж байгаа. Энэ тал дээр?
-Нэг л өдөр буруу талдаа жолоодлоготой автомашиныг явуулахгүй гэсэн юм шүү дээ. Үнэнийг хэлэхэд би бүгдийг нь ойлгож байна. Ийм санал гаргасныхаа төлөө олон хүнд зэмлүүлж байна. Манай намынхан ч буруутгаж байгаа. Дарамт их бий. Гэхдээ би хотын дарга болохдоо иргэдийн оролцоотойгоор шийдвэр гаргана” гээд хэлчихсэн. Тэр жишгээрээ явж байна. Дэлхий нийтэд түгжрэлийг сааруулахын тулд нэг л арга хэмжээ авдаг юм билээ.

Тэр нь автомашин хэрэглэгчид тодорхой замаар явахдаа төлбөр төлдөг юм билээ. Үүнийг манайх хэрэгжүүлье гэхээр ядуу иргэдэд цохилт болох гээд байна шүү дээ. Тиймээс болж өгвөл үүнээс зайлсхийсэн арга сонгочихоод, түгжрэлийг сааруулах гээд ядаад байгаа нь энэ шүү дээ. Цаашдаа түгжрэлээс ангижрахын тулд нийтийн тээврийг гарын дор болгох хэрэгтэй байна. Удахгүй дэлгүүрүүдийн үүдэн дээр дугуй, цахилгаан машин тавимаар байна. Иргэд карт уншуулаад тэр унаанаас сонгоод унаад явдаг хэмжээнд очмоор байна. Гэх мэтчилэнгийн олон арга бодож байгаагийн нэг нь энэ юм. Энэ саналыг иргэд дэмжээд хэрэгжээд эхэлбэл буруу талдаа жолоодлоготой машин барьж байсан хүмүүст дэмжлэг үзүүлье.

Буруу талдаа жолоотой машиныг зөв болгодог үйлдвэр байдаг гэх юм билээ. Хамаа алга тэрийг нь оруулаад ирэх тал дээр ч харъя гэсэн бодолтой байна. Нөгөө талаас япон автомашины чанараас болж байгаа нь үнэн. Гэхдээ энэ бол манай зам муу байгаатай холбоотой. Ер нь цаашдаа бол нийтийн тээврийг орчин үеийн шатанд хүртэл хөгжүүлэх шаардлага гарч байна гэсэн үг.

Б.Долзодмаа, О.Жаргал