Монголын эсрэг удаа дараа түрэмгийлэл үйлдэж, түүнийг нь монголчууд амжилттай няцааж, зарим үед Мин улсын хилд уулгалан довтолж байжээ. Өгүүлэн буй үеийн Монгол – Мингийн хооронд болсон томоохон тулалдаанууд нь Дайду болон Шанду хотын тулалдаан, 1372 оны Мин улсын гурван замын цэргийн довтолгоон, Далай нуурын орчим болсон дайн, Му Ин жанжины Хархорумыг довтолсон болон Юнло хааны үед Монголруу явуулсан хэд хэдэн дайны үйл ажиллагаа, 1449 оны Монгол – Мингийн дайн, Туму цайзын тулалдаан болно. Тэдгээрээс эл өгүүлэлд Мин улсын хаан Юнло-ийн үед Монголруу хийсэн довтолгооны тухай авч үзэв.
XIV зууны эцэст Их Монгол Улсыг залгамжилсан Юань улс задран унаж, Хятадаас эх нутагтаа буцаж ирсэн монголчууд улс төрийн шинэ, хүнд хэцүү нөхцөл байдлыг үүсгээд байлаа. Энэ үед Монголд нөлөөлж байсан гадаад хүчин зүйл нь зуу гаруй жил Хятадад ноёрхлоо тогтоож байсан Юань улс задран унаж, монголчууд хүчирхэг нэгдмэл байдлаа алдсан явдал байв. Харин дотоодын хүчин зүйл нь Монгол нутгийн эрх баригч ноёд язгууртнууд болон харь орноос хөөгдөн ирсэн монголчууд өөр хоорондоо захирагдах хүсэл сонирхолгүй байсан нь дотоодын тэмцлийг дэвэргэж, монголчуудын эв нэгдлийг улам төвөгтэй болгож байсан юм. Их Монгол Улсын үед олон овог аймгийн цэрэг, улс төр, бичиг соёлын томоохон түүхэн зүтгэлтнүүд Их хаанд өөрсдийн хүслээр дагаар орон хаандаа хүчээ өргөн Их Монгол Улсыг хүчирхэг тогтвортой болгож байсан бол энэхүү өгүүлэн буй үед эсрэгээрээ овог аймаг, ноёд язгууртнууд тус тусдаа биеэ даах ашиг сонирхолтой болсон байв.
Феодалын нийгмийн хөгжлийн явцад зайлшгүй гардаг тархай бутархай байдал Монгол орны чухамхүү ийм нөхцөлд үүсч даамжирсан нь Монгол орны улс төр, эдийн засаг, соёл зэрэг амьдралын бүх салбарыг ихэд туйлдуулсан юм. Энэ байдлыг далимдуулан Мин улс цэрэглэн довтлохоос гадна монголчуудыг дотор нь хагаралдуулах идэвхтэй бодлого явуулж байлаа.
XIV-XV зууны үе нь Монгол улсын түүхийн харьцангуй бага судлагдсан үе билээ. Судлаачид Монголын түүхийн энэ үеийг феодалын буюу улс төрийн бутралын үе гэж ерөнхийлөн нэрлэсэн байдаг. XIV зууны сүүлч үеэс XV зууны эхэн үеийг хүртэл Монголын хаант төрийн эрх баригчид Хятадад ноёрхлоо сэргээн тогтоохыг оролдож байхад Хятадад Мин улс монголчуудыг хооронд нь хагаралдуулан сулруулах Юань улсын үлдэгдэл хүчийг бүрмөсөн цохин устгаад, нутаг орныг нь Мин улс өөрийн мэдэлд оруулан хязгаар нутгаа болгохыг эрмэлзэж байв. Гэвч монголчууд Хятадад ноёрхлоо сэргээж чадаагүй боловч Мин улсын халдлага довтолгооныг удаа дараагаар няцааж, өөрийн тусгаар тогтнолоо хамгаалан үлдэж чадсан юм.
XV зууны туршид монголчууд нутаг дэвсгэр, улс төрийн эв нэгдлээ сэргээх үйл ажиллагааг зогсолтгүй явуулж байлаа. Хятад нутгаас буцаж ирсэн хаад, ноёд Монгол нутагтаа төвхнөж, Чингисийн Алтан ургийн Их хаадын засаглалыг бат залгамжлахыг эрмэлзсэн нэг тал, нөгөө талд нь өөрийн харъяат ард иргэд, нутаг дэвсгэрээ захиран хаант төрт захирагдахгүй суух хүсэлтэй хаад, ноёд аль аль нь хоорондоо хагаралдаж байсан тул арга буюу хүч хэрэглэхэд хүрч, өөр хоорондоо өрсөлдөн тулалдаж байлаа.
Өгүүлэн буй үед Монгол шиг зөрчил тэмцэл гүнзгийрч газар аваагүй, өөр хоорондоо илүү нэгдэл нягтралтай байсан Ойрадын зарим ноёд Чингисийн Алтан ургийн язгууртнаас Их хааны ширээг залгамжлан суудаг төрт ёсны тогтсон уламжлалыг эсэргүүцэн, хаан ширээний төлөө өрсөлдөх болжээ. Энэ байдлыг хятадын Мин улс өөртөө ашигтайгаар дэвэргэж, монголчуудын нэг хэсгийг нөгөөгийн эсрэг турхирах аргаар хоёр талын хүчийг ээлжлэн сулруулж түрэмгий зорилгодоо хүрэхийг оролдох болсон. Хэдий тийм боловч Монголын хаант төр улс орныхоо нэгдлийг сэргээн бэхжүүлэхийн төлөө цөхрөлтгүй тэмцэж байсан нь түр хугацаанд боловч амжилтанд хүрч байжээ. Гэвч энэ байдал дотоод, гадаад хүчин зүйлээс шалтгаалан удаан үргэлжилсэнгүй.
Монголын хаан Төгстөмөр нас барсны дараа Монгол дахь улс төрийн зөрчил улам бүр хурцдан, Хятадууд Монголын улс төрийн хямралыг ашиглан, нөлөөнийхөө хүрээг өргөтгөхийг санаархах болов.   Монгол – Мингийн харилцааны агуулга, шинж чанар нь хоёр орны хүчний харьцаанаас хамааран өөрчлөгдөж байжээ. Мин улс ч Монголыг байлдан эзлэх санаархлаа хэрэгжүүлэхийг чармайсаар байв. Ялангуяа Мин улсын Юнло (1403-1424) хааны үед олон удаа дайн дэгдэж, хоёр улсын харилцаа ихэд хурцадсан байна.
Мин улсын Юнло хааны тухай “Есөн зүйл бүлэгт Алтан урагтын тод түүх Алтан ястны сэтгэлийн цэнгэл буюу Алтан хүрдэн мянган хигээст бичиг”, “Монгол Боржигид овгийн түүх” зэрэгт товчхон дурьдсан байдаг бол Халхын Жамба Дайчин эрхийн “Асрагч нэртийн түүх” -д: “Ухаант хаан Хубилай сэцэн хаан, хан ор сууснаас зуун таван жил зургаан сар болоход төр алдав гэх. Төр автахуйд ухаант хааны Хонгирад хатан гурван сартай хөл хүнд агсан ажгуу. Цэрэг ирэхэд бутан дотор орж хоцров. Тэр бутыг Хятадад эдүгээ хан гэх, тэр хатныг Хятадын Жоу Хонху хаан авч хаан ор суув. Тэр хатан намайг долоон сар болж төрвөөс дайсны хөвгүүн гэж алмой, тэнгэр минь арван гурван сар болж төрөхүйг өршөө гэж залбирч явтал арван гурван сар болж төрвэй, Хонху хааны Хятад хатнаас нэгэн хөвгүүн төрөв, Хонху хааны зүүдэнд хоёр луу хэрэлдэхүйг үзвээс, баруун лууг зүүн луу дийлэхүйг үзэн зүүдлэв, зүүдэнд ямар буй хэмээн ёрчинд үзүүлэв. Тэр ёрчин хоёр луу бус хоёр хүүхэд чинь буй, баруун луу гэгч Хятад хатны хүүхэд, зүүн луу гэгч Монгол хатны хүүхэд буюу, чиний хан оронд Монгол хатны хүүхэд суух заяатай буюу гэв. Хоёр хүүхэд мөн миний үр боловч эх нь дайсны хүүхэн бөлгөө, Монгол хатны хүүхэд минь хаан оронд сууваас муу байнам гэж хотоос гаргаж, хэрмийн гадна Хөх хот барьж Монгол хатны хүүхдийг тэнд суулгав, Хонху хаан их хаан ор сууж гучин нэгэн жил болж үхэв.”
“Хятад хааны хөвгүүн хаан ор суув, дөрвөн жил болохуйд Хонгирад хатны хөвгүүн цөөн өөрийн нөхөдтэй Өлгийн зургаан мянган улс, усны гурван Зүрчид, хар хэрмийн Хятадыг авч цэрэг мордож, хүрээд Хятадын хааны хөвгүүнийг барьж хүзүүнд нь тамга дарж үлдэж орхив. Мөн ухаант хааны хөвгүүн Юнло хаан их ор суув, ёст хааны муу үр суув гэж Юнло таймин нэр өргөв, хүчин өгөв” гэж Тогоонтөмөр хааны хойчис Хятад орныг захирсаар байсан гэсэн санаагаар бичсэн байдаг.
Тэгвэл түүхч Рашипунцаг “Шуньди хаан бачимдсан явдалгүй, урьдаар мэдэрсээр аж. Дутаан гарсан тул хатнаа юунд орхих аж. Нярайлах атал сараа хэрхэн нэмэх аж. Энэ үнэн худал юун болохыг дээд мэргэд ялгахтун” гэж шүүмжлэн өгүүлсэн байдаг.
Ямар боловч Юнло хаан, хорин хоёр жил хаан суухдаа юуны өмнө Мин улсын нийслэл хотыг Нанжингаас нүүлгэн хойд хятадын Бээжингээр нийслэллэн сууж, орд харш олныг байгуулан төр улсаа мандуулжээ. Нөгөө талаар умард зүг шилжин нийслэлсэн нь Мин улсын нийслэлийг монголчууд довтлох боломжийг нэмэгдүүлэн хэд хэдэн удаа довтлон дайлсан байна.
Юнло хаан ингэж цэрэглэн байлдахын хамт Монголын хаадад сүр далайлгасан захидлыг бичсээр байжээ. Тэр Буяншир хаанд бичсэн нэг захидалдаа: “Монголын сүр хүчин доройтож, Шунь ди /Тогоонтөмөр/ хааны үр Аюушридараас Гүнтөмөр хүртэл зургаан түмний дотор хаан суугсад бие биеэ маш түргэн солилцож, тайвнаар нас эцэслэсэн хүн нэгээхэн бээр үгүй хэмээн сонслоо. Тайцзу /Чжу Юанчжан/ хаан, Юань гүрний үрсийг гүнээ өршөөн үзэж даган орохыг хүсэгчдийг тавин явуулсаар байв.   Хаан Төгстөмөрийг суллан явуулсныг өмнө умрын хүн цөм мэднэ. Би, Монголчууд та нарыг үзэх нь эцэг хөвгүүнээ үзэхээс ер ялгаваргүй. Одоо Юань гүрний угсаа дахин хаан суув. Шударгыг гүйцэтгэн номхноор дагах, эсэх нь та нарын жаргал, аж төрөх буюу мөхөх сөнөхөд хамаарагдах болно. Сайтар тунгаан бодогтун” гэжээ.
1409 онд Юнло хааны илгээсэн 10 түмэн их цэргийн хүч Монголд анх удаа нэвтрэн ирж, Хэрлэн гол хүрээд шилдэг мянгаад цэргийг түргэн маршаар довтлуулан, Хэрлэн голд монголын нэг бүлэг цэрэгтэй тулгаран ялж, олзны хүний үгээр монголчуудын мэхэнд орж, үндсэн хүчээ хүлээж төвдөлгүй голыг гэтлэн нутгийн гүнрүү давшин, монгол цэргийн отолтонд орж бүслэгдэн тулалдаж, жанжин цэрэг нь олноор үхэж ялагджээ.
Энэ үед Буяншир хаан, түүний тэргүүн сайд Аругтай нар санал зөрөлдөн Буяншир хаан цөөхөн цэргээ дагуулан Ойрад уруу зугатан гарахаар явах замд нь Батула чинсан барьж алжээ. Аругтай тайш, Хасарын хойч үе Хорчин аймгийн ноёдтой хүч хавсран Ойрадын Батула чинсанг довтлохоор бэлтгэж байхад нь, Буяншир хааны хөвгүүн Дэлбэгийг хаанд өргөмжлөн түүний эсрэг тэмцэхээр шийдэв. Аругтай энэ үед Адай тайжийг хаанд өргөмжлөв. Ингэж Монголд хоёр хаан зэрэг бий болов.
1410 онд Юнло хаан Тэнгэрийн сүмд тахилга үйлдээд 50 түмэн цэргийг өөрийн биеэр дайчлан удирдаж, Монгол нутагт цөмрөн, Хянганы нуруу хүрч Аругтайн хүчийг нилээд сулруулсан боловч цааш давшсангүй, Бээжиндээ буцжээ.
1414 онд Буяншир хааны дараа хүч нөлөө нь ихээхэн нэмэгдсэн Ойрадууд Зүүн Монгол, Ойрадын хил орчим цэрэг хуримтлуулж эхэлсэн тул Мин улс монголчуудын эсрэг дахин их цэрэг хөдөлгөжээ. Мин улстай найртай харилцах болсон Аругтайд туслахаар хөдөлсөн ч гэж үздэг. Үүний эсрэг Ойрадын эзэн Махамуд гурван түмэн цэргээ авч хөдөлсөн байна. Гэвч Махамуд удалгүй нас барж түүний хүү Тогоон эцгийнхээ тэмцлийг үргэлжлүүлэн Аругтайтай цус урсган байлдав.
Улмаар Мин улсын хаан Юнлогийн удирдсан их цэрэг 1420 - 1424 онд Монголд ирж байлдсаныг хятад сурвалж бичигт тэмдэглэжээ. 1420 оны 3 сард “Чэнь Цзу хаан цэргээ авч Бээжингээс хөдлөн 6 дугаар сард Хэрлэн голын дээд урсгалд дөхөн ирж Ойрадын цэрэгтэй тулалдав”. Энэхүү тулалдаанд Мин улсын цэрэг хэдийгээр амжилт олсон ч багагүй хохирол амссан тул нэхэн хөөж байлдсангүй гэдрэг буцжээ. 1422 онд Мин улс Урианхайн гурван харуулын нутгийг довтлон “өөрийн мэдэлд оруулж чаджээ.”
1424 онд Мин улсын хаан Юнло монголчуудын эсрэг, Аругтай тайжийн эсрэг ээлжилт довтолгоогоо хийж, 6 дугаар сард Нөмөргөн гол хүрээд цэргээ хоёр хуваан Чжэн Сяо жанжины цэргийг баруун тийш илгээн, өөрийн биеэр зүүн тийш Урианхай нарыг уулгалахаар хөдлөв. Энэ аян дайны үед 7 сард Юнло хаан өвчний улмаас таалал төгссөн байна. Юнлогийн үед Мингийн цэрэг хамгийн олон удаа, хамгийн их хүчээр довтлон удаа дараа ялалт байгуулж байсан ч Монголын гүнд нэвтрэн ялалтаа бататгах талаар дорвитой зүйл хийхгүй байсан нь өмнөх үеийн дайн байлдааны сургамж, монголчуудын хориглон байлдах арга, Монгол орны байгаль газарзүйн онцлог зэргээс ихээхэн болгоомжилж байсны илрэл юм. Энэ үеэс хойш Мин улсын хаад Монгол нутагт зориглон довтлон орж ирэх явдал зогсож, харин монголчуудын Мин улсыг довтлох явдал олширч, амжилт олох болсон байна.