Гэтэл өнөөдөр Монголд хүний наймаа хэрээс хэтэрч, охид бүсгүйчүүд сэтгэл санаа, эрүүл мэнд, амь насаараа хохирсоор байна. Энэ бүхнийг хүний наймаачдын гараас зугтаж гарсан охид, бүсгүйчүүдийн яриа нотолсоор. Тийм байтал Монголын цагдаагийн байгууллага юу хийж, ямар мөрдөлт явуулж байгаад эргэлзмээр. Ердөө л ганцхан жишээ татахад л манай цагдаагийнхан хүнд яаж хандаж, нохойноос дор үзэж байгааг харж болно. Сүүлийн үед гурван жил бусдад хүчирхийлүүлж, бие сэтгэлээрээ хохирсон охиныхоо төлөө явж байгаад амь насаа алдсан Ц.Ганзоригийн эхнэр М.Нарантуяа гэгч эмэгтэй хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хандаж, нөхцөл байдлын талаар ярьж байгаа. Түүний ярьж байгаагаар охиныг нь хулгайлж, гурван жилийн турш хүчирхийлж, хүчээр биеийг нь үнэлүүлж байсан гэдэг.

Охины аав шударга ёсны төлөө тэмцэж яваад амиа алдсан. Ц.Ганзориг гэгч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн охиныхоо төлөө зүтгэж, шударга ёсны төлөө тэмцэж байхдаа амиа алдсан нь гэмт хэргийн шинжтэй гэж эхнэр нь үзэж байгаагаа ч хэлсэн. Энэ яамай гэхэд 16 охин алга болоод, гурван жилийн дараа олдож байхад цагдаа нар яаж хандсан, хэргийг хэрхэн хэрэгсэхгүй болгож, гэмт хэрэгтнүүдийг сулласан нь сонирхол татаад байгаа. Одоогоос долоон жилийн өмнө буюу 2005 оны хоёрдугаар сарын 20-нд гэрээсээ гараад явсан 16 настай охин сураггүй болчихож. Шөнө орой гадуур гардаггүй, хичээл номдоо шамддаг даруухан охин нь алга болчихоор эцэг, эх нь санаа зовсондоо цагдаад хандаж. Гэтэл цагдаа нар үл тоож, “Гурав хоногийн дараа дахиж мэдэгд, тэр болтол хамаатан саднаараа хай” гэж хэлсэн гэсэн. Одоо яая гэх вэ дээ, манай хууль ийм л хойно.

Гурав хоногийг нь өнгөрөөгөөд дахиад Баянгол дүүргийн цагдаагийн хэлтэст хандахад, “Охины чинь зургийг бүх цагдаагийн хэлтсээр тараасан” гэж хэлсэн байгаа юм. Улмаар сарын дараа 102-оос асуухад “Охины чинь тухай мэдээлэл бүртгэгдээгүй байна. Одоо бүртгүүлчих” гэсэн аж. Энэ бол цагдаа иргэнд яаж хандаж байгаагийн нэг илрэл. Түүнээс цааш нь ахиулбал, алга болсон охин нь гурван жилийн дараа олдож. Энэ хугацаанд хүмүүс хүчээр биеийг нь үнэлүүлж байсан байгаа юм. Мөн хүчирхийлүүлснээс болж жирэмсэн болсон. Гэтэл төрснөөсөө хойш гурван сарын дараа дахиад алга болчихож. Алга болох юу байх вэ дээ, нөгөө нөхдүүд нь хулгайлаад аваад явчихгүй юу. Дахин Баянгол дүүргийн Цагдаагийн хэлтэст хандаж, өргөдөл гаргахад нөгөө л гурав хоногоо ярьсан гэж байгаа. Улмаар “Танай хүүхэд өмнө нь алга болж байсан юм бол тэр газар руугаа явсан биз. Гурав хоногийн дараа хайж эхэлнэ. Тэр болтол ах дүү, найз, нөхөд, хамаатан садангийнхаа гэрээс хай” гэсэн аж. Дахиад л цагдаагийн байгууллагын хүнд суртал. Өөр нэг том жишээ. Охины хэргийг өмгөөлж байсан Б.Арвинтариагийн хэлснээр бол хэргийн эзэн хэнгэргийн дохиур Алтанзул гэгчийн оршин суудаг Баянзүрх дүүргийн нэгэн хорооны хэсгийн төлөөлөгч түүний охидын биеийг хүчээр үнэлүүлж байсныг мэддэг байж. Төрийн цагдаа хүн охидын биеийг хүчээр үнэлүүлж байгааг мэдсээр байж баривчлахын оронд нүдэн балай, чихэн дүлий яваад байсан байж таарах нь. Улмаар анх энэ хэрэгт эрүү үүсгэн шалгаж эхлэхэд хэсгийн төлөөлөгч ирж мэдүүлэг өгч байсан аж. Тэрбээр “Тухайн үед Алтанзулынд Бгэх эмэгтэй огт харагддаггүй байсан. Тийм учраас энэ хэргийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” хэмээн мэдүүлэг бичиж өгч байсныг Б.Арвинтариа өмгөөлөгч баталж байгаа юм.

Түүнээс хойш буюу хэргийг хэрэгсэхгүй болгосны дараа мэдүүлэг өгч байсан хэсгийн төлөөлөгч Баянзүрх дүүргийн Цагдаагийн хэлтсийн мөрдөн байцаагч болсон байгаа юм. Түүгээр ч үл барам мэдүүлэг өгч байсан хэргээ өөрөө мөрдөж эхэлсэн төдийгүй төд удалгүй энэ хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон гэдгийг охины өмгөөлөгч мэдэгдэж байгаа юм. Энэ бүхнээс гаргалгаа хийж хардваас тэр хэсгийн төлөөлөгч хэргийг нуун дарагдуулсныхаа төлөө шагнагдсан байж болох юм. Хэдийгээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон ч хохирогчийн өмгөөлөгч Б.Арвинтариа дахин сэргээх талаар УЕПГ-ын Барамсай прокурорт хандаж, дахин сэргээхээр болжээ. Гэвч энэ хэрэг дахиад хэрэгсэхгүй болгосон гэж байгаа. Гэвч хохирогчийн өмгөөлөгч няцалгүй дахин Баянзүрх дүүргийн прокурорын газарт хэргийг сэргээлгэх талаар өргөдөл өгсөн юм билээ. Хэрвээ гаргасан шийдвэр хэвээр үлдвэл Нийслэлийн прокурор хянаад дараа нь УЕПГ-т хандах юм. Ингэснээр хэргийг хаах эсвэл сэргээх асуудлыг шийдэх юм. Хэрвээ энэ хэргийн цаана хэн нэгэн эрх мэдэлтэн, эсвэл цагдаа байгаад прокуророос сэргээхгүй гэвэл 16 настай охин бие сэтгэл, эрүүл мэнд, амьдралаараа хохироод үлдэх нь. Зөвхөн нэг охин ч биш бүхэл бүтэн гэр бүлийн амьдрал сүйрч байгаа юм. Чухам яагаад хэргийг хэрэгсэхгүй болгож байсан талаар мөрдөн байцаагчийн өгсөн тайлбар нь арай дэндүү. Энэ оны есдүгээр сарын 28-нд хохирогч охины аав Ц.Ганзоригын “Үнэн” сонинд ярилцлага өгчээ. Улмаар хэргийн дагуу тус сониныхон хэргийг шалгаж буй Баянзүрх дүүргийн мөрдөн байцаагч цагдаагийн ахлах дэслэгч Х.Сугар-Одоос тодруулахад “Анх УМБГ-т эрүүгийн хэргийн 113 дугаар зүйл ангиар шалгагдаж байсан. Өнгөрсөн оны хоёрдугаар сард манай хэлтэст биеэ үнэлэхэд татан оролцуулсан гэх зүйл ангитай УМБГ-аас шилжиж ирсэн. Хэргийг шалгах явцад нотлогдоогүй учраас хэрэгсэхгүй болгосон ч хохирогчийн тал Баянзүрх дүүргийн болон Нийслэлийн прокурорт гомдол гаргасан. Тэдний гомдлыг прокурорын газраас хэлэлцээд хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй гэсэн хариу өгсөн юм билээ. Хохирогчийн тал уг хариуг хүлээн зөвшөөрөөгүй учраас Улсын ерөнхий прокурорт гомдол гаргаснаар өнгөрсөн онд хаасан хэргийг энэ онд дахин сэргээсэн. Сэжигтэн Алтанзул гэгч нь охины биеийг үнэлүүлж, ашиг олдог байсан нь тогтоогдсон ч хүний наймааны хэрэг гэдэг нь батлагдахгүй байгаа юм. Үүнээс өөр мэдээлэл өгөх боломжгүй” гэж хэлсэн. Х.Сугар-Од байцаагчийн хэлснээр Алтанзул гэгч охины биеийг нь үнэлүүлж ашиг олдог байсан нь гэмт хэрэг биш болж таарч байгаа биз.

Хэрвээ хүний наймаа хийгээгүй гээд нотолж чадвал 16 настай охидыг хулгайлж аваачаад, хүчээр биеийг үнэлүүлж, ашиг олж болох нь. Үүнийхээ төлөө гэмт хэрэгтэн болохгүй нь л дээ. Харин хохирогч охины ээж “Өглөөний сонин”-д өгсөн ярилцлага даа “Анх энэ хэргийг шалгаж байхад “Алтанзул, Бүлтүүш хочит Бат-Эрдэнэ, Ажийням нар хүч хэрэглэж, энэ охины биеийг үнэлүүлдэг байсан” гэж 2-3 хүн гэрчилсэн. Эхний байцаалтаар өөрсдөө хэргээ хүлээсэн учраас тэднийг дөрвөн сар хорьсон. Гэтэл бидэнд мэдэгдэлгүй гэнэт суллаад, гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэж үзээд хэргийг хаасан байсан” гэж ярьсан. Дахиад л дээр дурьдсан хардлага төрмөөр. Хүмүүс хэргийг гэрчлээд байхад ямар том нөхдүүд гэхээрээ хэргийг хэрэгсэхгүй болгодог юм, бүү мэд. Мөн хохирогч охины ээж М.Нарантуяа “Бодит гэрчтэй, сэжигтнүүд өөрсдөө хэргээ хүлээчихээд байхад яагаад хэрэгсэхгүй болгодог юм бэ” гэж Баянзүрх дүүргийн Цагдаагийн хэлтсийн байцаагч Сугараас асуухад “Хүний наймаа хийсэн гэдэг нь тогтоогдсон боловч энэ хүмүүс танай хүүхдээс ашиг олсон нь тогтоогдохгүй байгаа учраас хаасан” гэж байгаа юм. Ингэж хэлсэн байлаа ч ашиг олохгүйгээр хүний наймаа хийж болно гэсэн гаргалгаа гарч ирж байгаа юм.

Хүний нялх охиныг хулгайлж, хүчээр биеийг нь үнэлүүлж байсан хүмүүс ашиг олоогүй байна гэж байх уу. Хүчээр биеийг үнэлүүлнэ гэдэг чинь хүн худалдаалах гэмт хэрэг биш гэж үү. Дээрээс нь Алтанзул тэргүүтэй нөхдүүд “Энэ өөрийнхөө дураар биеэ үнэлдэг байсан. Гэр рүүгээ яв гэхээр явдаггүй байсан гэж мэдүүлэг өгсөн байгаа юм. Мөн энэ тохиолдолд “Орон байраар хангаж, хувцаслаж, хооллож байгаа нь бидний хийж байгаа буян” гэх маягийн юм ч ярьдаг гэсэн. Түүнээс гадна хохирогч охины ээж “Манай охин хүний наймаачдын гэрт гурван жил хоригдож байхад нь нэг охины гэр бүлийг яг манайх шиг болгосон. Тэр охиныг манай охин шиг гэртээ хорьж, өөрт нь хэлж байгаад гэр бүлийг нь сүйтгэсэн байгаа юм. Охиных нь нүдэн дээр аав, ээж нь нас барж, эгчийг нь зодож, хүчирхийлсэн байдаг. Гэр бүл нь нүдэн дээр нь сүйрч байгааг харж тэсээгүй охин сүүлдээ судсаа ханаад нас барсан” гэж ярьсан.

Мөн охины аав Ц.Ганзориг “Миний охинтой хамт хоригдож байсан охидоос нэг нь ор сураггүй болж, хоёр нь нас барсан” гэж ярьсан. Энэ хүмүүс хийх юмаа олж ядсандаа худлаа яриад, олон хүн үхсэн гэж зүтгээд сууж байна гэдэг юу л бол. Монголд ийм аймшигтай хэрэг болж байхад цагдаагийн байгууллага “Биеийг нь үнэлүүлж ашиг олсон нь үнэн боловч, хүний наймаа биш” гээд хэрэгтнүүдийг суллаж байгааг юу гэж ойлгох вэ, хууль зүйн сайд аа.

Н.Пунцаг