суудал авснаараа танхимаа бүрдүүлэх ёстой. Гэхдээ бүх зүйл хуулийн хүрээнд байх гэсэн энгийн ганцхан шаардлагыг бусад улстөрийн хүчин энэ намд тавьж буй.
Гэтэл анхдугаар чуулганаа хүртэл хууль бусаар хуралдуулж, ахмад бусаар нь даргалуулж гараагаа эхэлсэн АН-ынхан энэ удаа илүү ихийг хийхээр төлөвлөжээ. Тэдний гаргасан “хар зургаар” бол Н.Алтанхуягийн Засгийн газар 22 сайд 20 яамтай байх гэнэ.
Үүнээс “Шударга ёс” эвсэл, ИЗН, бие даагчид тус бүр зохих хэмжээнийхээ хувийг хүртнэ. Үнэндээ зохих хэмжээ ч юу байхав дээ, зүгээр л тэгээд наймаалцчихсан хэрэг. Харин энэ сураг чимээг аль эрт сонссон Н.Энхбаяр АН-д хандан Та бүхэн “Шударга ёс” эвслийнхэнд зургаан яам, дэд сайдын зургаан суудал, 12 агентлаг өг” хэмээн улайрсан.

Гэтэл түүний энэ хүсэлтийг АН боломжгүй хэмээн үзэж, яамдынхаа тоог хасах тухай хэлэлцээр хийж нэлээд хугацааг өнгөрүүлсэн нь бий.
Үнэндээ энэ эрээвэр хураавруудаас хэн нь Засгийн газарт орох вэ гэдэг нь бус харин хуучин туршлагаараа нам дотроо хэрхэн “алалцах” бол гэдэг олны анхаарал татаж байлаа. Учир нь нэгэн цагт Засгийн газрыг зай завсаргүй огцруулж байсан хуучин цагийн сурц энэ намд бий.

Тэгвэл энэ цаг үед хэн аль яамыг толгойлох, хэн нь хэндээ “дагаар” орж бүлгээсээ урвасан тухай тойм мэдээ бараг эцэслэжээ. Дорнод аймгаас бие даан нэр дэвшсэн Х.Болорчулууныг л гэхэд “Женко” Х.Батулга МоАХ фракцдаа татан оруулахын тулд дэд сайдын агентлагийн даргын суудал амлаж байж өөртөө татах оролдлого хийснийг эх сурвалж өгүүлэв. Үндсэндээ Х.Баттулга наймааны ширээний араас гурван сайдын тамга атган босчээ.
Үүнээс гадна байнгын хорооны даргаар А.Бакейг зүтгүүлж, өөрөө Үйлдвэржилт хөдөө аж ахуйн яамны сайдын суудалд суухаар тохиролцсон байна.
Уг нь түүнийг барилга, замаа үргэлжүүлэх болов уу хэмээн бодож байтал “Талх чихэр”, “Мах импекс”, “Милл хаус” гэх мэт олон хүнсний том үйлдвэрийг гартаа оруулсан эр гэсэндээ салбарынхаа яамны тархин дээр суугаад дураараа дургих болзлоо биелүүлсэн дуулдлаа. Овсгоотой л эр юм. Одоо тун удахгүй түүний компаниуд монопол болж, талхны үнэ таван оронтой тоо руу жирийх байлгүй.
Тэгвэл Хууль зүйн сайдаа томилохдоо хүртэл энэ нам тун сайн бодолцож, С.Эрдэнэ гэгч эрийг сонгожээ. Яагаав “Тунгалаг Тамир” кино “Энэ хүнийг Эрдэнэ гэдэг” хэмээн эхэлдэг шиг Ардчилсан намаас ял шийтгэл амсч байсан нэр дэвшигч, УИХ-ын гишүүдийг Содномзундуйн Эрдэнэ гэдэг эрхэм тэргүүлдэг юм.
Тэрбээр Ардын армийн шүүхийн 1984 оны долдугаар сарын 4-ний өдрийн 116 дугаар шийдвэрлэх тогтоолоор долоон жилийн хугацаатай хорих ялаар шийтгэгдэж байсан хавтаст хэрэг нь ч одоо хаа нэгтээ бий. Тэгэхээр хоригдож, цагдуулж үзсэн хүн бусдыг хэрхэн яллаж, цээрлүүлэхийг ёстой нэг үзүүлж өгнө хэмээн ийм шийдвэр гаргасан байж ч болох. Нэг ёсондоо тамын тогооны үлгэр зохион байгуул хэмээн даалгаснаас өөрцгүй зүйл л дээ.
Харин түүний энэ суудалд Х.Тэмүүжин бас санаархаж буй. Түүнтэй адил энэ намын хамгийн залуу боловсон хүчинд тооцогддог Л.Гантөмөр гишүүн сайд болохын тулд бараг л нүдээ ухаж өгөөгүй тухай дуулдах юм. “МҮДН” фракцаа орхиж, “Нэг ардчилал”-ыг илүүд үзсэний эцэст явсан нохой яс зуудаг үлгэрээр Боловсрол шинжлэх ухааны яамны тамгыг гартаа атгахаар болж байх шиг байна, хөөрхий...
Харин Соёлын яам гээчийг байгуулж, МҮОНТ-ийн Ц.Оюундарьд, Хөдөлмөрийн яамыг “Ногоон нүдэн” Ц.Оюунгэрэлд, Дотоод хэргийн яамыг Л.Цогт, Эрдэс баялгийн яамыг “Бридж” Д.Ганхуягт, Нийгэм хамгааллын яамыг Д.Нямхүүд тус тус хариуцуулан өгөхөөр шийдчихжээ. Харин ноён Ц.Элбэгдорж намынхаа фракцуудтай уулзах үеэрээ Батлан хамгаалах, Гадаад харилцааны яамыг өөрийн мэдэлд байлгахыг шаардсан аж.

Энэ дагуу өөрийн халаасны хүн гэгддэг Бельгийн Элчин сайд байсан н.Баттөрийг зүтгүүлсэн байхад Лу.Болд гэж өөдгүй “юм” мөчөөгөө өгөхгүй “гар далайж” байгаа юм даа. Батлан хамгаалахын сайд байсан, УИХ-ын гишүүн байсан хэрнээ бүх тохироо, томилгоо Ц.Элбэгдоржийн оролцоотойгоор явдаг гэдгийг одоо хүртэл мэдэхгүй л байв гэж дээ. Бүр “Шонхор”-ын дөрөв, “Нэг Ардчилал”-ын дөрөв гэх мэт 17 гишүүнээр багаа бүрдүүлж, ирээдүйн Засгийн газрын хувь заяаг зураглаж суухад нь шүү.

Харин энэ удаагийн Засгийн газарт Сангийн яамны тамга учиргүй олон эзэнтэй болчих шахав. Наад захын жишээ л гэхэд “Фортуна” Н.Батбаяр энэ суудалд суух гэж хэтэрхий тэчъяадахдаа гишүүдийн карт сугалж хүртэл баахан дөвчигнөсөн боловч М.Энхсайханд өгнө гэсэн хатуу шийдвэрт арга буюу дийлдсэн гэдэг.
Гэхдээ түүнийг хоосон орхичихвол “МҮДН” фракцид хуваах ёстой бялуу дутуу очих учраас Эдийн засаг, хөгжлийн яамыг Н.Батбаярт өгсөн байна. Өөрөөр хэлбэл амыг нь тагласан гэсэн үг л дээ. Түүний нутаг нэгтнүүд нь мөн Эрүүл мэндийн яамыг авахаар хоорондоо нударга зөрүүлэхээс наагуур “юм” болж байгаа ажээ.
Н.Удвал ахайтан болохоор наймаалцсан л бол наймаалцсан хэмээн тас гүрийж байгаа бол С.Ламбаа зүгээр л “Сайд аа” гэж дуудуулалгүй хэдэн сар болсон чинь шал тэнэг санагдаад байхаар нь буцаж дайрахаар шийдээд байгаа бололтой. Батлан хамгаалах яамыг уг нь, Х.Баттулга МоАХ-ынхоо Ш.Түвдэндоржид авч өгөх гэж байсан чинь гай газар дороос гэдэг шиг Байгаль орчны сайд байсан Л.Гансүх би юу ч үгүй үлдэхгүй хэмээн гүрийгээд “зодоон” үүсгэв.

Эдгээрээс гадна Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрыг Ч.Сайханбилэг, Шадар сайдад Г.Батхүү зүтгэжээ. Харин амлалтынхаа дагуу Байгаль орчин аялал жуулчлалын яамыг ИЗН-ын С.Оюунд өгч, ганц удаа ч болов хүний үнэр сэнгэнүүлжээ. Энэ бүгдээс харж байхад АН сайдынхаа суудлаас болж, тарчих юм биш биз гэсэн сэтгэгдэл төрж сууна.

Г.Болорыг чамлаж, Б.Билэгтийг онцолжээ

Ардчилсан залуучуудын холбооны Г.Болор эр хүний дотор эмээлтэй хазаартай морь багтана гэдэг шиг сайдын суудалд тухлах хүслээ илэрхийлжээ. Түүний энэ саналыг намын удирдлагууд нь “Ганц удаа сонгогдсон шинэ гишүүн сайд болох болоогүй” хэмээгээд тас цохисон аж.
Ийнхүү өөрөө юу ч үгүй үлдсэн тул ядахдаа Ардчилсан залуучуудын холбооны гишүүдээс яам тамгын газар болоод Төрийн нарийн бичгийн орон тоонд аваачиж, хоолыг нь залгуулж өгөхийг хүссэн байна. Хэрэв түүний энэ саналыг намын удирдлагууд биелүүлэх юм бол төрд тангараг өргөсөн туршлагатай, мэдлэгтэй олон албан хаагч халагдаж, тэдний байр сууринд Ардчилсан залуучуудын холбооны “Шар ангаахай”-нууд боожих болж байгаа юм.
Мөн бас нэг сонин зүйл нь “Ажнай”-н Д.Бат-Эрдэнэ Өмнөговь, Тавантолгойн замыг там болгож, цөөнгүй хүний амийг авчихаад ичих ч үгүй Барилга хот байгуулалтын яамыг толгойлох хүсэлтэй байгаагаа дуулгасан гэнэ. Харин Зам тээврийн яамыг ЗТБХБ-ын дэд сайд байсан Х.Баттулгын фракцийн А. Гансүх зүтгэж байгаа ажээ. Тэгвэл АН-ын удирдлагууд Цагдаагийн ерөнхий газрын даргаар маш сонин хүн сонгожээ. Энэ бол цагтаа нударган зодооноор мандаж, УИХ-ын гишүүн асан Д.Хувьтөгөлдөрийг "Симба" Ц.Батаагийн бааранд ухаан алдтал нь цохиж унагасан Б.Билэгт юм.
Энэ бол зөвхөн жишээ. Энэ зодоонч, боевик нөхөр ямартай ч цагдаагийн байгууллагыг толгойлох магадлал тун өндөр байгаа гэнэ. Хамгийн сонирхолтой нь Тэргүүн шадар сайдад МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг намынхан нь зүтгүүлж байв. Хэрвээ тэр шоронд хоригдох юм бол Ч.Улаан, Д.Тэрбишдагва нарын хооронд зодоон болох тодорхой болоод байна.

Р.Амаржаргал ууртай байна

Р.Амаржаргал гишүүнийг уг нь нам дотроо УИХ-ын дарга болгоно хэмээн тохирсон байжээ. Ийнхүү гар хөлөө барилцан тохиролцоонд хүрсэн хэдий ч түүнийг Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж “унагачихсан” гэнэ. Уг шалтгаан нь уг нь ч тийм шальтай зүйл биш бололтой юм.
Зөвхөн Ховдын хүн УИХ-ын дарга байж таарахгүй гэсэн хэтэрхий аминчхан үзлээр хандсан тухай яриа ч чих дэлсэх болов. Учир нь түүнийг ирэх жил Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихэд нь “Ховдынхон төрийн гурван өндөрлөгийг эзэллээ” гэсэн шалтгаанаар сонгохгүй байх вий хэмээн эмээсэн хэрэг хэмээн ярих нь ч бий.
Харин Р.Амаржаргал гишүүн түүний энэ хэтэрхий хувиа хичээсэн шийдвэрт уурлахдаа “Жагсаалтаар орж ирж байгаа хүн сайд болохгүй. Энэ удаагийн УИХ Үндсэн хуулийг өөрчлөөд нэг жилийн дараа тарах ёстой” гэсэн утга агуулгатай яриа гаргаад байгаа юм.

Д.Булган

Эх сурвалж: "unen.mn"