хэмжээний бэлэн мөнгөний нэг сая орчим гүйлгээг хийжээ. Манай улсад арилжааны банкууд 20 саяас дээш төгрөгийн бэлэн мөнгөний гүйлгээ хийсэн бол цаана нь мөнгө угаах гэмт хэргийн шинж байх үндэслэл бүрэн бий хэмээн үздэг бөгөөд энэ ч утгаараа холбогдох байгууллагууд нь шалгадаг аж. Энэ дагуу шалгахад дээрх нэг сая гаруй гүйлгээн дотроос сэжигтэй гүйлгээний тоо 158 байсан ба холбогдох байгууллагууд анхааралдаа авчээ.

-ҮАБЗ-ийн ажлын албанаас гаргасан мэдээллээр өнөөдөр сэтгэцэд нөлөөлөх бодис, мансууруулах хар тамхийг хэрэглэж буй хүмүүсийн тоо 16 мянгад хүрсэн байна. Олон улсын дүгнэлтээр нэг хэрэглэгчийн ард дунджаар дөрвөн хүн байдаг гэдэг. Тэгэхээр 16 мянган хүний ард дөрвөн далд хэрэглэгч байгаа гээд тооцвол 64000 гэсэн тоо гарч ирж буй юм. Энэ бол өнөө цагт дэлхийн улс орнуудын анхаарлыг зүй ёсоор татаж, сэтгэл өвтгөсөн асуудлуудынх нь нэг нь болоод буй үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэрэг манай улсад ямар байдалтай байгаа талаарх зарим тоо баримт.

Мэргэжилтнүүдийн хэлснээр үндэстэн дамнасан гэмт хэрэгт мансууруулах төрлийн бодисын хууль бус эргэлт, хүний наймаа, авлигал, луйвар, мөнгө угаах зэрэг гэмт хэрэг багтдаг бөгөөд манай улсад ч ийм төрлийн гэмт хэрэг газар аваад буй тухай холбогдох албаныхан дуулгах болсноор яах аргагүй бидний хөндөх ёстой сэдэв болоод буй юм. Судлаачдын өгүүлснээр эдгээр төрлийн гэмт хэргээс хамгийн аюултай нь мөнгө угаах гэмт хэрэг гэж буй. Учир нь мөнгө угаах гэмт хэрэг гэдэг нь дээрх гэмт хэргүүдээс олсон хууль бус орлогоо эдийн засгийн харилцаанд оруулж хууль ёсны мэт харагдуулах үйл ажиллагааг хэлдэг ажээ. Магадгүй та гадуур алхаж яваа жирийн иргэдээс “Мөнгө угаах гэмт хэрэг гэж юу байдгийг мэдэх үү?” гэж асуувал олонх нь “Сайн мэдэхгүй” гэж хариулах биз. Тэгвэл энэ гэмт хэрэг манай улсад аль хэдийнэ анхаарлын төвд орж, дээр өгүүлсэнчлэн хууль хяналтын байгууллага ийм төрлийн 158 сэжигтэй тохиолдлыг шалгасан гэж байна. Хамгийн сүүлд гэхэд ОХУ-ын иргэн манай улсад их хэмжээний валют оруулж ирэн солиулсан нь хуулийн байгууллагынхны анхаарлыг татаж эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж эхлээд байгаа. Бас Олон улсын санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх байгуууллага буюу ФАТФ-ийн 40+9 зөвлөмжтэй нэгдэн мөнгө угаах гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнд юу багтах талаар иргэдэд мэдээлэл өгч байгаа юм.

Ус зөвлөмжид зааснаар зохион байгуулалттай гэмт бүлэглэл болон дээрэмд оролцох, хүний наймаа болон хууль бус цагаачлал, хар тамхи болон зэвсгийн хууль бус эргэлт, авлига, мөнгөн тэмдэгт хуурамчаар үйлдвэрлэх, луйвар гэх зэрэг 20 орчим гэмт хэргийг нэрлэсэн байдаг ажээ. Олон улсын вальютын сангийн хийсэн судалгаагааар дэлхийн хэмжээнд жилд 590 тэрбумаас 1.5 их наяд ам.долларын хэмжээний мөнгийг угааж байна гэсэн дүгнэлт гарчээ. Үүнээс үзэхэд гэмт хэрэг үйлдэгсэд нь үүнээс илүү ашиг орлого олдог нь тодорхой юм. Тэд хууль бусаар олсон орлогоо эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, өөр улс орны арилжааны банк руу хөрөнгө оруулалт нэрээр хийн дараа нь түүнийгээ хөрөнгө оруулалтын эргэлт нэрийдлээр авах нь энэ төрлийн гэмт хэргийн гол арга зам нь аж.

Хууль бусаар угаасан мөнгөө эдийн засгийн эргэлтэд оруулахын тулд доорх үе шатуудыг дамждаг байна.
-Байршуулах: Хууль бусаар олсон мөнгөө санхүүгийн байгууллага руу оруулна. Ихэвчлэн банкинд хадгаламж хэлбэрээр хийх бөгөөд энэ нь ихээхэн эрсдэлтэй үе юм. Учир нь их хэмжээний мөнгө хүний нүдэнд амархан өртөхөөс гадна банкууд хяналт, шалгалт хийдэг.

-Мөнгөө өөрчлөн булзааруулах: Энэ шатанд хууль бус мөнгөө албан ёсны мэт харагдуулах зорилгоор банкинд хадгалуулсан мөнгөө эргэлтэд оруулах үе юм. Ингэхдээ өөр данс руу шилжүүлэх, өндөр үнэтэй зүйл худалдан авах, гадаад валютаар солих зэрэг аргыг хэрэглэдэг.

-Нэвтрэх буюу Интеграци: Мөнгөө хууль ёсны дагуу шударга хөдөлмөрөөр олсон мэт харагдуулснаар дахин эдийн засгийн эргэлтэд оруулдаг.

Ер нь бол энэ төрлийн гэмт хэрэг нь нуугдмал шинжтэй, илрүүлэхэд бэрхшээлтэй бөгөөд банк, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж зээлийн хоршоо, ломбард зэргээр дамжин явагддаг байна. Иймээс Мөнгө угаах гэмт хэрэг, Терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх зорилгоор олон улсын бодлогыг тодорхойлдог Олон улсын санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх байгуулагад Монгол Улс 2004 онд нэгдэн орсон ажээ. Ингэснээр манай улс олон улсын стандартыг мөрдөж ажиллах үүрэг хүлээсэн юм. Энэ дагуу манай арилжааны банкууд харилцагчдынхаа мэдээллийг таваас доошгүй жил хадгалах, сэжигтэй гэж үзсэн гүйлгээг хуулийн байгууллагад мэдээллэх үүрэгтэй. Үүнд анхаарал болгоомжгүй, хайнга хандсан байгууллагад хариуцлага тооцох хууль эрх зүйн зарчим ч байдаг. Гэвч манай хуулийн байгууллагынхан энэ төрлийн хэрэг одоогоор манайд бүртгэгдээгүй хэмээсэн бөгөөд “Эдгээр банкуудад Монгол банк болон Санхүүгийн зохицуулах хороод хяналт тавин мөнгө угаасан гэмт этгээдийг илрүүлэх аваас хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэх учиртай” хэмээсэн.

Түүнчлэн Олон улсын санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх байгууллагаас манай улсын банкуудад хяналт тавьдаг байна. Хэрэв манай банкууд шалгалтад муу гэсэн үнэлгээ авсан тохиолдолд улс орнуудын хар жагсаалтанд бичигдэх, энэхүү жагсаалтад бичигдвэл улс орны санхүүгийн салбар, эдийн засгийн хөгжил дэвшилд ихээхэн хохирол учирдаг гэдгийг салбарынхан өгүүлсэн. Наад зах нь л гэхэд гадаадад зорчих иргэд цахим картаа ашиглаж чадахгүйд хүрэх, санхүүгийн байгууллагатай холбоо тасрах, улс орны хооронд мөнгөн гуйвуулга хийгдэхгүй байх зэрэг эрсдэлтэй. Монгол Улс хар тамхи, хүний наймаа, авилга гэх мэт хууль бус орлого олдог гэмт хэргийн тоо хэмжээгээр өндөр эрсдэлтэй орны тоонд багтдаг аж. Одоогоор мөнгө угаасан гэмт хэрэг Монгол Улсын хэмжээнд бүртгэгдээгүй байгаа ч энэ төрлийн гэмт хэргийн үүр болох магадлал маш өндөр гэнэ. Учир нь манай улс гадаад улс орнуудын байгууллага, компаниудаас их хэмжээнийн хөрөнгө оруулалт, зээл тусламж авдаг. Гэтэл зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэл нь хууль бусаар олсон орлогоо эдийн засгийн харилцаанд оруулахын тулд өөрсдийн халхавч компаниараа дамжуулан жижиг, буурай хөгжилтэй орнуудад хөрөнгө оруулалт маягаар нэвтрүүлэх нь их байдаг гэнэ.

Монгол Улс 2002 оны Эрүүгийн хуулийн 163 дугаар зүйл “Хууль бусаар олсон мөнгө, эд хөрөнгийг ашиглах” гэмт хэргийн бүрэлдхүүнийг анх удаа хуульчилсан бөгөөд түүнээс хойш Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай 2008 оны 268 дугаар зүйлийн 268.1-т зааснаар “Зэвсэг, хар тамхи, хүн худалдаалах, эсхүл хуурамч мөнгөн тэмдэгт үйлдвэрлэж олсон орлого, түүнчлэн зохион байгуулалттай бүлэг, гэмт бүлэглэл, терроризмыг санхүүжүүлэх зорилготой илт хууль бус эд хөрөнгө гэдгийг мэдсээр байж эх үүсвэрийг нь халхавчлах буюу нуун далдлах, эсхүл уг эд хөрөнгийг хууль ёсны болгох зорилгоор гүйлгээнд оруулсан хэргийг нийгмэд аюултай гэмт хэрэгт тооцно” хэмээн хуульчилсан байна. Харин 2009 онд шинэчлэгдэн батлагдсан Эрүүгийн хуулийн 166.1-т зааснаар “Онц хүнд гэмт хэрэг үйлдэж олсон эд хөрөнгө, эдийн бус хөрөнгө, мөнгийг санаатайгаар хүлээн авсан, хадгалсан, ашигласан, шилжүүлсэн, хувиргасан” үйлдлийг мөнгө угаах гэмт хэрэгт тооцон энэ гэмт хэргийг үйлдсэн этгээдэд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын төрөл, хэмжээг хуульчилан тогтоосон байна.

Бусад төрлийн гэмт хэргүүдээс өөр тал нь мөнгө угаах гэмт хэргийн хохирогч нь шууд байдаггүйгээс мөнгө угаах гэмт хэргийн золиос болчихлоо гэж хэн нэгэн гомдол гаргадаггүй. Өнөөдөр зөвхөн аливаа гэмт хэрэгт шууд хохирсон этгээдийг хамгаалах, учирсан хохирлыг нь барагдуулах талаар илүү ярьж байгаа нь энэ гэмт хэргийг шалгаж илрүүлэхэд түлхэц болж өгөхгүй байгаа гэнэ. Иймд мөнгө угаах гэмт хэргийн хор хөнөөлийг нийгэмд таниулах хэрэгтэй. Түүнчлэн хууль бус мөнгөний эргэлтийг зогсоож чадахгүйгээс улс орны эдийн засгийн аюулгүй, хараат бус байдал алдагдаж болзошгүй тул энэ төрлийн гэмт хэргийн хохирогч нь нийгэм тэр чигээрээ байдаг гэдгийг ойлгох, тэмцэх мэргэшсэн боловсон хүчнийг бэлтгэх, хууль эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох ажил зүй ёсоор урган гарч байгаа ажээ.

Ч.Ариунболд