ХҮСЛИЙН ДОМОГ

Tweet

ХҮСЛИЙН ДОМОГ

2012-04-14

Хүмүүс хүсч байна, сайхан амьдрахыг. Цаг үргэлж, ямар ч үед үүнийг л хүсч ирсэн. Гэвч бодол оюундаа төсөөлсөн мөрөөдлөө бодит амьдрал дээр босгоно гэдэг хүн бүрийн хийж чадах зүйл биш ээ. Яагаад гэвэл хүссэндээ хүрэх

тэвчээр, уйгагүй хөдөлмөрч зан чанар хүн бүхэнд заяасангүй. Хүссэн, төсөөлсөн сайхан амьдралдаа хүрэхийн тулд өөр өөрийн чадлын хэрээр хийж болох бүхнээ хийж зүтгэдэг. Гэхдээ хүсэл гэдэг хүчтэй байх тусмаа, хэдий чинээ олон хүн хүсэх тусмаа биелдэг шидтэй ид. Мэдээж, олуулаа нийлчихээд зүгээр сайхан мөрөөдөөд яриад суухыг энд хэлээгүй гэдгийг уншигч та ойлгож байгаа байх.

Яг одоо, хөхүүрийн ам цаашилж, хүйтний ам хэдийнэ үүд тогшоод эхэлчихсэн энэ өдрүүдэд Улаанбаатарчуудын дийлэнх олонхийн хамгийн их хүсч байгаа зүйл юу вэ? Мэдээж, УТАА... Зөвхөн энэ жил ч биш, сүүлийн арваад жилд намар айлчилж, өвөл өнгөрч, хавар иртэл “Балиар хар утаа” гэж олон олон Улаанбаатарчууд бодсон, зүхсэн. Зүхэхээс ч аргагүй, өглөөхөн нүүр амаа цэмбийтэл цэвэрлээд гарахад өдөр цайндаа ороход л хамрын нүх, самсаа гээд хамаг л ил байгаа нүх сүв нунтаг хар тортогт бохирдож, хувцасанд нүүрсний эхүүн үнэр нэвт шингэнэ. Энэ бол наад захын л жишээ. Цаашлаад тоочвол жилээс жилд нэмэгдэж байгаа уушигны бронхит өвчин, элдэв гаж эмгэгтэй төрж буй нялхаст ч гайт утаа нөлөөлж байгаа болохоор... Урьд өмнө жилүүдэд “Энэ утааг яанаа” гэж иргэд ам хамраа даран өвөлжиж, төр засгийнхан ямаанд төсөвлөсөнтэй адил өчнөөн тэрбумыг утаанд төсөвлөснөө ахин дахин тайлагнасаар урин цаг ирж утааг мартацгаадаг байлаа...

Хүсэл амилахуй...
Энэ жил Улаанбаатарчууд урьдын адил утааг үгүй болоосой гэж, жихүүн хүйтэн ч гэлээ цэвэр агаараар амьсгалж, бүрхэг саарал ч гэлээ өвлийн тэнгэрийг харахсан гэж хүсч байна. Хүсэх хүсэхдээ өмнөх жилүүдээс илүү ихээр хүсч, энэ хүслээ итгэлийн утсаар томон эрчилж байна. Хоосон хүсэх төдий биш, итгэл тээн найдахын учир бидэнд байна. Энэ бол Мянганы сорилтын сангаас хэрэгжүүлж буй “Цэвэр агаар” төсөл. Энэ бол гэр хорооллын олон мянган айлд зүгээр нэг хэлбэрийг нь өөрчилсөн гоё нэртэй зуух “шахаад” хэн нэгэн ашиг олох гээд байгаа төдий ажил биш аж. Ингэж итгэлтэй хэлэхийн учир нь 9 дүгээр сарын дундуур огцом хүйтэрсэний дараах хэдэн хоногт Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүргийн хэд хэдэн айлаар орж ярилцталаа утаагүй зуухны үр дүнд ний нуугүй хэлэхэд эргэлзэж, “Уг нь хэрэгжиж чадвал нийт нийслэлчүүдийн эрүүл ахуй, эрүүл мэндэд ахиц гаргасан ажил болох юм даа” гэж бодож явсан билээ. Харин тэр хэд хоногийн хүйтний үеэр зуухныхаа ид шидийг үзчихсэн иргэдийн амнаас түлшний хэмнэлттэй, цэвэрхэн, гэрт утаа уугихын зовлонгүй, ажил хөнгөвчилсөн зуух гэдгийг нь сонсоод “Аавдаа нэг зуух олоод өгчих юмсан” гэж бодсоор буцсанаа нуух юун.
Хүсэл биелэхүй...
Америкийн ард түмний хөрөнгөөр хэрэгжиж буй “Цэвэр агаар” төсөл “Өлзий”, “Хас” бүрэн шаталттай утаагүй зуухыг нийслэлийн утааны идэвхитэй голомтот бүсүүдэд Засгийн Газрын татаасаар хөнгөлөлттэй үнээр борлуулж, бүр авахад амар болгож хороо хороон дээр нь төслийн сурталчилгааны ажилтан, банкны ажилтнаас бүрдсэн тусгай салбарууд ажиллуулж, гэрт нь хүргэж угсарч суурилуулж, анхны галлагааг нь хийж өгч байна. Гэхдээ... Улаанбаатарчууд утаанаас хэдийчинээ ангижирахыг хүсч байгаа ч утаагүй зуухыг түгээх үйл явц тийм ч амар хялбар биш гэнэ. “Цэвэр агаар” төслийг хэрэгжүүлэхэд иргэдэд ч тэр, төслийнхөнд ч тэр монголчууд бидний сэтгэлгээний соёлтой холбоотой хүндрэл учирч байгаа аж. Төслийн зүгээс нийслэлийн яндангийн тоог /гал түлдэг айлын тоог/ нарийвчлан гаргах, дутуу шаталттай хуучин зуухнуудыг хэрэглээнээс бүрэн гаргах зорилгоор шинэ зуухаа суурилуулж угсарч өгчихөөд иргэдийн хэрэглэж байсан хуучин зуухыг хурааж байгаа аж. Гэтэл энэ нь зарим иргэдийн зүгээс гал голомтоо өгөхгүй гэсэн эсэргүүцэлтэй тулгарч байгаа гэнэ. Үүнийг бас шууд буруутгахад хэцүү. Эцэг өвгөдийн үеэс монголчууд бид гал голомтоо дээдэлж ирсэн болохоор арга ч үгүй биз. Гэхдээ “Эцэг өвгөдийн ариун голомт”, “Голомт сахих хүү” гээд л үг ярианд маань ч өргөн хэрэглэгддэг “Голомт” гээч зүйл ингэхэд яг юу юм бэ гэдэг асуулт эрхгүй гарч ирж байгаа юм. Зуух яндан, эсвэл дотор нь асч байгаа галыг хэлээд байна уу? Бас нэг тулгарч байгаа бэрхшээл нь хэрэглээний соёлтой холбоотой буюу утаагүй зуухан дээр тогоо тавьж хоол ундаа хийж болохгүйн гачлан. Гэхдээ аливаа зүйлд гарц гэж заавал байдаг. Засгийн Газраас утаагүй зуух болон гэрийн дулаалга, гонх /үүдний пин/ авсан айлд цахилгааны үнийн хөнгөлөлт үзүүлнэ гэсэн шийдвэр хэдийнэ гарчихсан болохоор олон айл хэвшчихжээ.
Хүслээ томохуй...
Чиний амьсгалсан агаараар би ч бас амьсгалж, миний хаясан хог чиний толгой дээр хийсч, тэрний хаясан нус цэр түүний хөл дор гишгэгдэн бохирдуулдаг дөрвөн уулын дундах нэг л хөндийд бид амьдардаг. Идэх хоол, унтах гэр, унах машин гээд миний гэж өмчлөх зүйл хүн бүрт байдаг ч амьсгалах агаар, гишгэх газар нэгтэй бид нийслэлчүүд. Тэр тусмаа улс орны нүүр царай, харах толь болсон нийслэл хот атлаа жилийн дөрвөн улиралд хог шороо, утаа тортогондоо дарагдчихсан энэ дүр төрхөөсөө нийслэлчүүд залхаж байна. Утаагүй, хоггүй, соёлтой цэвэрхэн нийслэлийг бид хүсч байна. Гэхдээ энэ хүсэл дор бүрнээ юу ч хийлгүй хий хоосон хүсээд өнгөрөх биш, өөрийн эрүүл мэнд, эрх ашгийн төлөө бусадтай нягт хамтарч, хийж бүтээж байгаа нэгнээ дэмжихээс л биелэх, эс биелэх нь хамаарна. Үлгэр гэж мөрөөдлийг хэлдэг бол эрт өмнө цагт болоод өнгөрчихсөн бодит үйл явдлыг домог гэж бид ярьдаг. Энэ нийтлэлээ сэтгүүлч миний бие Хүслийн домог гэж нэрлэсний учир нь нийтийн эрх ашгийг олон жилийн турш хөндсөөр байгаа, тэр тусмаа Үндсэн хуулиар баталгаажуулчихсан эрүүл, аюулгүй амьдрах орчныг нь бохирдуулсаар байгаа энэ УТАА гээч зүйл бидний үед бүрэн арилж, үр хүүхдийн маань үеэс “Эрт урьдын цагт биш, ээж аавын маань үед утаа гээч хар хортой зүйл байсан гэнэ лээ” гэж ярьж байгаасай гэж хүссэнийх юм. Энэ асуудлыг шийдсэн олон улс орон байна. Энэ асуудлыг шийдэх бэлэн туршлага, хийх хүч бидэнд байна. Гагцхүү иргэн бүр өөрт тулгарч буй өчүүхэн бэрхшээлээ нийтийн эрх ашгийн төлөө даван туулах хүсэл эрмэлзэлтэй байгаасай. Хүслээ томж чадсан тэр цагт бид ар гэр, ах дүүс, хамаатан садан, тэр ч бүү хэл байгууллага, цаашлаад улс орондоо тулгараад байгаа аливаа асуудлыг шийдэж, даван туулж чадах билээ. Тийм ээ, өнөө бидний үеийнхний олон олон хүслээс нийтийн эрх ашигт нэлээд хүчтэй халдаж, эрүүл мэнд, амь насанд нь аюулын харанга дэлдэж буй УТАА гээч энэ зүйл үлгэр домог, түүх шастирт л үлдээсэй хэмээн хүснэм.
Ж.Мөнхцэцэг