Байгаль орчны төрийн бус байгууллагууд "манай улсад цөмийн хог хаягдал булшлах гэж байгаа нь тодорхой боллоо" гэж үзэж байна.
Монголд цөмийн хог хаягдлыг булшлах талаар дэлхийн хэвлэлүүд ярих болсон үеэс манайхан энэ асуудалд анхаарч ажиглах болсон. Энэ асуудалд төрийн бус байгууллагууд дуу хоолойгоо нэгтгэн тэмцэхээр болоод байгаагаа илэрхийллээ. “Цөмийн аюулгүй монгол орны төлөө” хөдөлгөөн өрнүүлэн Төр засгийн байгууллагуудад уриалга гаргаж, маргааш Сүхбаатарын талбайд цуглаан зохион байгуулах гэж байгаа аж.
Тус төрийн бус байгууллагууд "Атомын цахилгаан станцын технологи авах нэрийн дор Монголын ураныг олборлон гаргах, улмаар цөмийн хаягдлыг Монголд булшлах нууц гэрээ хэлэлцээрийг Засгийн газар хийж байна" хэмээн үзэж байгаа бөгөөд хэвлэлийнхэнд хандаж мэдээлэл хийлээ.

Монголын Байгаль орчны төрийн бус байгууллагуудын холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүн Б.Батболд:
-2009 онд УИХ-аас баталсан цөмийн энергийн тухай хууль нь одоогийн нөхцөл байдалд нийцэхгүй байна. Дэлхий нийтийн чиг хандлага, мөн Японы Фүкүшима дахь атомын цахилгаан станцад болсон ослоос үүдэн дэлхийн олон улс орон энэ асуудалд илүү нухацтай анхаарлаа хандуулах болсон. Манай улс хууль эрх зүйн хувьд энэ асуудлаар шинэчлэлт хийх зайлшгүй болсон. Бидний гаргаж байгаа уриалгын ерөнхий агуулга нь хууль тогтоох байгууллага маань хуулийнхаа үзэл баримтлалыг эргэн харж хуулиа шинэчлэн найруулах, өөрчлөх ажлыг даруй хийгээч ээ, асуудал илүү хүндэрч байна. Урантай холбоотой лицензийн асуудал маш их болсон. Гадаадын нэг байгууллага бүр хорь гаруй лиценз эзэмшээд хайгуулын ажил хийгээд явж байна. Ийм их хэмжээний лиценз байна гэдэг нь аюул тун ойрхон байгааг харуулаад байгаа юм. Гагцхүү төрийн бус байгууллагууд тэмцээд үр дүн бага учраас төрийн байгууллагууд, төрийн албан хаагчид энэ тал дээр хамтарч иргэн хүний хувьд аюулын эсрэг сэтгэлээ нэгтгээч ээ гэж байгаа юм.

-Хууль нь чухам юугаараа муу болсон гэж?
-2009 онд 33 хуудас хууль батлагдсан. Тэгэхэд гишүүдийн шахалтан дор цөмийн хог хаягдал булшилна гэсэн заалтыг "зөвхөн өөрийн орны" гэж дурьдсан. Тэгвэл яагаад өнөөдөр өөр орны цөмийн хог хаягдлыг булшлах гээд байгаа юм бэ? Гадаадын хэвлэлүүдээс харахад монголд булшлах гээд байгаа нь тодорхой харагдаад байгаа. Энэ хуулинд маш олон цоорхой бий. Уран ашиглах, атомын цахилгаан станц байгуулах, цөмийн хог хаягдал булшлах, уран баяжуулах гээд ерөөс бүгдийг нь зөвшөөрчихсөн. Дэлхий нийт энэ асуудлаа эргэн харж, бодлогоо хянаж байхад бид яагаад улам аюултай зүйл дээр тоглох гээд байгаа юм бэ? Герман, Япон зэрэг улс орнууд атомын цахилгаан станцаасаа татгалзаж байна шүү дээ.

-Манай улс ураны нөөцөөрөө азидаа тэргүүлдэг гэдэг нь хэр бодитой тооцоо юм бол?
-2009 оны тооцоогоор манай улс ураны нөөцөөрөө дэлхийн нөөцийн нэг хувьтай тэнцэнэ гэсэн байдаг. Сүүлийн ганцхан жилийн дотор 1.4 сая тонн гэсэн тоо гаргаж ирсэн. Энэ бол "хошгируулж" байгаа тоо. Энэ бол их гүрнүүдийн тоглоом гэж бид үзэж байгаа. Америк, Япон хоёр цөмийн технологи өгөх нэрийн дор монголд цөмийн хаягдал булшлах гэж байна. Японы сайд, "Монгол Улсын одоогийн хуулиар бол хаягдал гаднаас оруулж болохгүй юм байна" гэсэн. Тэдний арга зам нь манайхныг дотроос нь ураны өндөр их нөөцтэй гэсэн маягаар олборлуулаад буцаагаад хаягдлаа монголд булшлах гэж байгаа хэрэг. Усгүй газар атомын цахилгаан станц барина гэдэг бол бүтэхгүй зүйл. Атомын цахилгаан станц гэдэг бол тийм мундаг юм огтхон ч биш. Монгол Улс их гүрнүүдийн тоглоом болох гэж байна шүү.
Ж.Батболд: /Монголын Байгаль орчны төрийн бус байгууллагуудын холбооны ерөнхийлөгч/

-Цөмийн хог хаягдлыг ямар нэгэн аюул, хор хохирол учруулахгүй хэмжээнд булж булшлах боломж байдаг уу?
-Дэлхийн аль ч улсад цөмийн хог хаягдлаа яах вэ гэдэг асуудал толгойны өвчин болчихсон. Одоогийн байдлаар 100 мянган тонн цөмийн хог хаягдлыг далайд хаяад байгаа. Энэ нь 1993 он хүртэлх хаягдал. Үүнээс хойш байгаль орчноо хамгаалан тэмцэгсдийн үр дүнд зогсоосон. Фүкүшимад болсон ослын хор уршиг одоо хүртэл арилахгүй байгаагийн шалтгааныг ярих юм бол их зүйл ярих хэрэг гарна. Тодруулбал ураны саваа гэдэг зүйлийг шатаасны дараа 600 градусын халуун байдаг юм байна. Үүнийг усаар хөргөхгүй бол 6 цагийн дараа тэрхүү саваа нь хайлна, 12 цагийн дараа агаарт уур болж дэгдэнэ. Тэрхүү плутон гэдэг бодисын хагас задралын жил нь 24 мянган жил байдаг бөгөөд түүнд хүн нэг метр ойртоход нэг минут л амьд байх боломжтой. Ийм зүйлийг заавал монголд булшлах гээд байх хэрэг байна уу? Бидэнд өөр өчнөөн олон боломжууд байна шүү дээ. Дэлхийн аль ч улс орон үүнийг хүсэхгүй байхад бид тэрнийг болно, болохгүй гэж маргаад суугаад байх шаардлага байхгүй. Үүний эсрэг хатуу тэмцэх л хэрэгтэй.
Цөмийн энергийн асуудал, энэ талын бүх мэдээллийг ил тод болгооч гэж шаардах эрх монголчуудад бий. Гэтэл бид өнөөдөр юу ч мэдэхгүй нүдээ боолгочихсон мэт сууцгааж байна. Иргэд бид хохирогч болох учиргүй. Байгаль орчин сүйдэх ёсгүй. Цөмийн энерги, атомын цахилгаан станцтай холбоотой маргаантай асуудлууд их байгаа. Үүнийг ил тод болгооч гэж бид шаардаж байгаа.

Монголын Байгаль орчны төрийн бус байгууллагуудын холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүн Ш.Пүрэвсүрэн:

-Цөмийн хог хаягдал булшлах асуудал хоёр гуравхан жилийн өмнөөс эхлээгүй. Бүр 2000 оны үед Н.Багабанди Ерөнхийлөгч, Н.Энхбаяр Ерөнхий сайд байх үед эхэлсэн. Тайваны засгийн газартай энэ талын асуудлаар нууц гэрээ хийж эхэлсэн байдаг. Дараа нь 2005 онд Засгийн газраас тэр үеийн Монголбанкны ерөнхийлөгч байсан, одоогийн УИХ-ын гишүүн О.Чулуубат томилогдон очиж нууц хэлэлцээр хийж байсан баримт байдаг юм. Манай нэртэй зарим эрдэмтэд, "Япон улс манайд атомын цахилгаан станц үнэгүй барьж өгөөд оронд нь цөмийн хог хаягдал булшилна гээд байна" гэж ярьж байна. Жижиг оврын атомын цахилгаан станц гэж ярьж байна л даа. Ямар ч оврын байлаа гэсэн ийм станц байгууллаа гэхэд хаягдлаа бид эндээ л хариуцна. Энэ хаягдал бол зүгээр л гаргаад хаячихдаг үнс биш. Шатааж дууссаныхаа дараа 20,30 жил станцынхаа дэргэд хадгалж аажмаар хөргөдөг. Одоо бидний яриад байгаа тэр хаягдал нь яг тэрхүү станцынхаа дэргэд байгаа хаягдал. 30 жил болсны дараа арай дэлбэрчихгүй хэмжээнд очдог. Түүний дараагаар хаях асуудал гарч ирнэ. 1960, 1970-аад оны үед байгуулагдсан станцуудын хаягдал одоо 100 мянган тонн давчихсан, шийдэж чадахгүйд хүрээд байна. Яг л жорлонгүй орон сууц шиг болчихсон байгаа. Далайд хаяж үзсэн, сансар луу гаргаж цацна гэж ярьж үзсэн. Одоо ганц боломж нь Монгол болчихоод байгаа юм байна л даа.

-Монголд ураны баяжмалыг гаргах асуудал маш хүчтэй яригдаж байна. Энэ тал дээр та ямар дүгнэлт хийж байгаа вэ?
-Дорноговь аймгийн нутагт нэгэн компани өнгөрсөн жил ураны баяжмал гаргаж болох нь уу гэж туршилт хийгээд одоо үйлдвэрээ барих болжээ. Жилд 2500 тонн ураны баяжмал гаргана гэж байна. Энэтхэг, Австрали, Канад манайхаас уран олборлох асар их нөөц байна гээд наашаа шимтэн зүтгэж байна. Азидаа тавдугаарт орох хэмжээний нөөц байна гэж байгаа. Энэ нөөцийн хэмжээ нь их, бага байх нь хамаагүй. Уран олборлох нь ямар ч хал балгүй гэж байгаа нь худлаа. Хорт хавдар үүсгэж байгааг баримтаар нотолдог. Орост 1990-ээд оны үед хаагдчихсан ураны үйлдвэрийг дахин сэргээх гэхээр нутгийн иргэд нь зөвшөөрөхгүй байна. Гэтэл бид ураны 100 гаруй лиценз тараачихаад байгаа. Бид үүнийг эсэргүүцэх ёстой. Манайх бол ганцхан уран руу дайраад байхаар хэмжээний ядуурчихсан орон биш.
Г.Урантуяа