Гэхдээ цагдаагийн экс дарга нарыг шүүснээр энэ хэрэг эцэслэн шийдэгдэх эсэх нь эргэлзээтэй. Хамгийн гол нь үүнд хэн төгс хариулт өгөх вэ. Магадгүй ийм хариултаас зарим нь айж мэдэх. Таван хүний амийг сонгуулийн будлиантай холбож, цагдаагийн экс дарга нарын хэргийг нийт цагдаагийн албан хаагчийн хэрэг мэтээр дөвийлгөж янз бүрээр л ярьж буй. Энэ нь эцсийн дүгнэлтэд яаж нөлөөлөх бол. Цагдаагийн экс дарга нарыг хэлмэгдүүлж хэргийн эзнийг хаацайлж байна гэх нь ч байна. Гэхдээ ард иргэд үнэн мөн нь олдоосой хэмээн найдна. Харин үүнд холбогдох хүмүүс ямар хариулт өгч буйг тоймлоход.

Цагдаа буудсан гэдгийг Х.Тэмүүжингийн тэргүүлсэн дэд хороо тогтоочихсон шүү дээ

ХЗДХ-ийн сайд Ц.Нямдорж

-Сүхбаатар дүүргийн шүүхэд болсон шүүх хуралд дээрх асуудлаар УЕП, УДШ, хотын болон дүүргийн шүүх, ХЗДХЯ-нд ямар нэгэн асуудал тавиагүй. Хэрвээ албан ёсоор асуудал тавьсан бол би түүнд анхаарал хандуулах хууль зүйн үндэс бүрдэх байсан юм. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл дээр гарсан нэг зүйлийг харчихаад хэрүүл хийхээр явган давхиж ороод байдаг сайд би биш. Хоёрдугаарт, долдугаар сарын 1-ний хэрэгт амиа алдсан хүмүүсийн ар гэрийнхэнтэй сайд болсныхоо дараа уулзсан. Өмгөөлөгч гаргаж өгөөд, зардлын асуудлыг нь зохицуулсан. Сүүлд нь нас барсан хүн бүрийн ар гэрт 50 сая төгрөг олгох ажлууд хийгдсэн.

Сая надад цагдаагийн албан хаагчдын ар гэрийнхэн нь хандаж, өргөдөл өглөө. Цагдаа нарыг хэлмэгдүүлэх гээд байна гэж. Би түүнд нь хуульд зааснаар 30 хоногийн дотор хариу өгсөн. УЕП, түүний дэргэдэх мөрдөн байцаах газар, хотын прокурор гэсэн гурван эрх бүхий нэртэй ганц хуудас бичиг явуулсан. Түүнд “Цагдаа, хорих, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх алба хаагчдыг цэргийн гэмт хэргийн бүлгээр шийтгэдэг хууль 2008 онд хүчингүй болсон шүү. Энэ асуудлыг хууль зүйн талаас авч үзнэ үү” гэсэн ганцхан утгатай. 2009 онд Ерөнхийлөгч Өршөөлийн тухай хууль оруулж ирэхдээ долдугаар сарын 1-ний хэрэгт холбогдсон энгийн албан хаагчдыг хамруулсан. Энгийн албан хаагчдын гэмт хэрэг гэдэг нь албан тушаалаа хэтрүүлсэн, урвуулсан, хайнга хандах гэж байдаг.

Ийм хуулийн асуудлыг эргэж үзээч ээ гэдэг асуудлыг тавьсан. Надад үүнээс өөр чиглэлээр шүүх прокурортой харьцах эрх байхгүй. Гэхдээ ер нь энэ асуудлыг хэтэрхий улстөржүүлсэн. Сүүлийн үед Үндсэн хуулийн агуулга, зарчим УИХ дээр их алдагдаж байна. Байнгын болон дэд хороо хуралдуулах нэрийдлээр мөрдөн байцаах байгууллага дээр шалгагдаж байгаа хэргийг энд авчирч шийддэг жишиг тогтлоо. Зөвхөн ганц энэ удаа ч биш. Цагдаа буудсан гэдгийг Х.Тэмүүжингийн тэргүүлсэн дэд хороо тогтоочихсон шүү дээ. Бүр шүүх хурлаа хийчихсэн. Тэр дэд хорооны хурал бол шүүх хурал л болсон.

Хариуцлага хүлээх хүн нь Н.Энхбаяр, Ц.Мөнх-Оргил хоёр

УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин

-Онц байдлыг Ерөнхийлөгч зарласан. Харин онц байдлын штабыг Ц.Мөнх-Оргил ахалсан. Штабыг ахалсан албан тушаалтан онц байдал зарласан үед төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагааг хянаад, чиглүүлээд явж байх ёстой. Хүний амь эрсэдсэн тохиолдолд түүнийг хянаж, зааварчилгааг бүрэн хянах үүрэгтэй. Тиймээс Ц.Мөнх-Оргил тайлбар хийх ёстой. Түүнээс ХЗДХ-ийн сайд байсантай нь холбоогүй. Онц байдал зарлах үед штабыг С.Баяр ахалж болох байсан. Гэвч Ц.Мөнх-Оргилоор ахлуулсан. Тиймээс хариуцлага хүлээх хүн нь Н.Энхбаяр, Ц.Мөнх-Оргил хоёр юм. Онц байдал зарлахаас өмнө С.Баяр хариуцлагыг хүлээх байсан. Харин онц байдал зарласны дараа С.Баяр тушаал өгсөн бол хууль зөрчсөн хэрэг болно.

Өөрсдөө хуулиа тогтоочихоод, үгүйсгээд байж болохгүй

Улсын ерөнхий прокурор Д.Дорлигжав

-Аль буугаар хэн, хэнийг буудсаныг тогтоогоогүй байгаа ч үргэлжлүүлэн шалгаж байгаа. Цагдаагийн дарга нарыг шалгаж буй асуудал бол тусдаа асуудал. Тэднийг буруу, хучингүй болсон зүйл ангиар зүйлчилсэн гэж ярьдаг. Яагаад Эрүүгийн хуулийн 274 дүгээр ангид заасан зүйл ангиар зүйлчилсэн бэ гэхээр Зэвсэгт хүчин бусад цэрэгт алба хааж байгаа үүрэг гуйцэтгэж байгаа дайчлагаар татагдсан хүмүүс энэ үйл ажиллагааг явуулж байх үедээ хэрэг үйлдсэн бол цэргийн гэмт хэрэгт тооцож ял шийтгэнэ гэсэн байгаа. Гэтэл Хууль зүйн сайд, цагдаагийн дарга, хууль зүйн байнгын хорооны даргаас эхлээд бүх хүмүүс нь хуучин хуулиар шийтгэж байна гэдэг. 2008 оны хоёрдугаар сарын 1-нд хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж, Хилийн цэрэг, дотоодын цэргийн албан хаагчид цэргийн гэмт хэргийн субьект болно гэсэн байгаа. Өөрсдөө хуулиа тогтоочихоод одоо энэ хуулиар буруутгаж байна биш гээд байгаа нь зүйд нийцэхгүй.

Энэ хэрэгт хааж нуух юм байхгүй Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр

-Шүүх хурлыг хаалттай болгох гээд байгааг би буруу гэж бодож байгаа юм. Долдугаар сарын 1-ний үйл явдал бүхэлдээ ард түмний нүдний өмнө болсон. Түүнийг хааж нуух шаарддагагүй. Аль болохоор нээлттэй хийгээч гэдэг хүсэлтийг УИХ-д хүргүүлсэн. Хуулбарыг нь ҮАБЗ, Ерөнхий сайд УИХ-ын гишүүдэд явуулсан.

Энэ нөхдүүд хурлыг нээлттэй явуулах боломжоор хангахын төлөө ажиллах байх гэж найдаж байна. Ард түмэн хэн юу хэлж, юунд зорьж байсныг, ямар төлөвлөгөөтэй ажиллаж байсныг хараг.

Буудсан эзнийг та надаас асуух биш, хууль хяналтын байгууллагынхан шалгаад шүүх шийдэх ёстой. 2008 оны долдугаар сарын 1-ний үймээннй үеэр онц байдал зарлахад штабыг ХЗДХ-ийн сайд асан Ц.Мөнх-Оргил удирдаж байсан.

Тиймээс энэ хүнээс төгс хариулт гарна гэх хүлээлт бий. Тэгвэл тэрбээр ингэж хариулжээ.

-Галт зэвсэг хэрэглэх тушаалыг Үндэсний аюулгүй байддын зөвлөлөөс ч, штабаас хэн ч өгөөгүй гэдгийг би танд хариуцлагатайгаар хэлье. ҮАБЗ, штаб дээр ярьсан, хэлсэн зүйл, гаргасан шийдвэр протокол, бичлэгээр үлдсэн байгаа. Ийм тушаал өгөх ёс суртахуун, ухамсартай хүн тэр үед манай төрийн удирдлагад байгаагүй.

Тэгээд ч ийм тушаал өгөх эрх мэдэл хэнд ч байхгүй. Ямар ч Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, сайд дарга байсан ийм эрх мэдэл эдэлдэггүй. Тушаал өгсөн байлаа гэхэд ийм тушаал хэрэгжүүлээд явж байдаг хүн байдаг юм уу. Харин зарлиг гарахаас өмнө ҮАБЗ-өөс “Галт зэвсэг хэрэглэж болохгүй” гэсэн чиглэлийг Ч.Амарболд генералд өгөөд “Мэдлээ, гүйцэтгэе” гээд гарсныг л санаж байна. Буудсан эзнийг та надаас асуух биш, хууль хяналтын байгууллагынхан шалгаад шүүх шийдэх ёстой асуудал. Мөрдөн байцаах ажил үргэлжилж байгаа. Эзэн нь тогтоогдоно гэж найдаж байна.

Магадгүй хүн хүч, туршлага дутагдаад байвал Ерөнхий прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албаныхан энэ хэргийг тагнуул, цагдаа, гадаад, дотоодын мэргэжилтнүүдтэй хамтарч шалгаж болно шүү дээ. Гэхдээ эздийг нь нэртэй, устай, эд мөрийн баримттай нь тогтоох хэрэгтэй. Харамсалтай нь сүүлийн үед “Яг хэн гэдэг цагдаа буудсаныг тогтоож чадаагүй. Гэхдээ цагдаа хүн буудсаныг нь тогтоосон юм байна” гэсэн битүү, хатуу ойлголт, хардлага газар авсан байна. Энэ нь хууль ёсондоо ч харш, цагдаа, нийгмийн харилцаандаа ч буруу нөлөө үзүүлнэ. “Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шүүхээр нотлогдох хүртэл хэнийг ч гэмт хэрэг үйлдсэн, гэм буруутайд тооцож үл болно” гэсэн Үндсэн хуулийн заалт бол шударга ёсны, хүний эрхийн үндсэн баталгаа шүү дээ.

Д.Сүх