-ТҮҮНИЙГ ДАРАМТАЛЖ, СҮРДҮҮЛСЭН ЦАГДААГИЙН БАЙГУУЛЛАГАД АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ЗАРИМ АЛБАН ТУШААЛТНЫГ

ШАЛГАХ ЭСЭХИЙГ ПРОКУРОРЫН БАЙГУУЛЛАГА ШИЙДНЭ-

“Долдугаар сарын 1-ний үймээн”-ий гэх хэр­гийн гэрчийг цаг­даа­гийн байгууллагад ажил­лаж байсан зарим албан ту­шаалтан да­рам­тал­сан гэх мэдээ­лэл ирсэн юм. Түүнийг “Мэ­дүүл­гээ өөрчил”, “Чамаас болж олон хүн шоронд орох гэж байна” гэх мэ­тээр сүрдүүлсэн гэнэ. Түү­гээр ч зогсох­гүй да­рамт шахалт эцэстээ хэрээс хэ­тэрч түүнийг ажлаа­саа гарах шалт­гаан бол­сон аж. Иймд түү­нийг УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хо­рооныхон хам­гаалалтад авчээ. Энэ тухай эх сур­вал­жаас тодрууллаа.

-Үймээний хэргийн  гэрчийг дарамталсан гэх мэдээлэл байна. Хэ­дийнээс ийм явдал бол­сон юм бэ?

-Энэ талаар дэлгэ­рэн­гүй яриад байх бо­ломж байхгүй. Аливаа хэргийн гэрчийг хамгаа­лах эрх зүйн орчин манай улсад байдаггүй. Энэ хүн бол “Долдугаар сарын1-ний” гэх хэргийн гэрч.

-УИХ-ын Хүний эр­хийн дэд хорооныхон түүнийг хамгаалалтдаа авсан гэсэн. Тэгэхээр нэлээд дарамт шахалт ирсэн бололтой?

-Түүний мэдүүлгийг хавтаст хэргээс уншчи­хаад олон хүн дарам­талсан. Аргаа ядаад аж­лаасаа хүртэл гарсан байгаа.

-Тухайлбал, ямар­хуу хүмүүс дарам­тал­сан байдаг юм бэ, нэр­лэх боломж бий юу?

-Энэ хэрэгт яллагдаг­чаар татагдан шалгагдаж буй хүмүүс гэж ойлгож болно. Тэднээс гадна “Цагдаа ба ар гэр” холбооныхон гээд олон хүн ярьсан байдаг.

-Юу гэж ярих вэ?

-Мэдүүлгээс чинь болж олон хүн хилс хэргээр шоронд орох нь, тохиръё, уулзъя гэх мэтээр ханд­сан. Эсвэл ойр дотнынхноор нь үг дайлгах  мэтээр гэрчтэй холбоо тогтоох гэж оролдсон. Уулзахгүй болохоор нь дарамталж, сүр­дүүл­сэн  юм билээ.

-УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо хамгаалалтдаа авна гэхээр яадаг юм бол, хуулийн байгууллагад хандаж болоогүй юм уу?

-УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо  тодорхой хэмжээний хам­гаа­лалтад авсан. Гэрчийг өөр ажилд оруулж аюулгүй байдлыг нь хангасан гэсэн. Үймээний үед цаг­даагийн байгууллагад удирдах албан тушаал хашиж байсан зарим хүн дарамталж байсан тул цагдаагийн байгууллагаас хамгаа­лалт хүсээгүй.

-Яагаад цагдаагийн байгуул­ла­гаас хамгаалалт хүсэж болох­гүй байсан гэж?

-Ойлгомжтой шүү дээ, өмнө нь удирдлагад нь ажиллаж байсан албан тушаалтнууд дарамталж байхад тэр байгууллагаас хамгаа­лалт хүсэх утгагүй. Найдваргүй гэдэг нь тодорхой.

-”Цагдаа ба ар гэр” холбоо­ныхон хүртэл гэрч рүү ярьдаг нь ямар учиртай юм бол. Энэ хүмүүс чинь харин  цагдаа нарынхаа эрх ашгийг хамгаалж яваа биш билүү?

-Уг нь тийм. Гэтэл  гэрч рүү яриад мэдүүлгийг нь өөрчлөх та­лаас нь тэр хүнд нөлөөлөх гэж оролдсон байгаа юм. Тэгэхээр тус холбооны хэн нэгэнд ямар нэгэн эрх ашиг байсан байж болохыг үгүйсгэхгүй.

-Гэрч одоо ямар ажил хийж байгаа вэ?

-Энэ хэрэг шүүхэд шилжсэн. Зарим нэг хүн шүүхийн хараат бус байдалд ч нөлөөлөхийг оролдож байна. Энэ тухай УЕП-ын  дэргэдэх Мөрдөн байцаах албаны дарга Т.Галдаа саяхан хэвлэлийн хурал хийж мэдэгдсэн. Шүүхэд нөлөө­лөхийг оролдоно гэхээр энэ хэр­гийн гэрчид ямар аюул учирч боло­хыг таах аргагүй. Иймд түүнийг мэргэжлийн бус ажил хийлгэж байгаа.

-Одоо гэрч аюулгүй юу?

-Аюулгүй гэж бодож болно.

-Энэ хэрэгт олон хүн гэрчээр орсон.  Гэрчийг чухам  аль бай­гууллагын хүн гэдгийг нь дөхүү­лэх боломж байна уу?

-Хэлэх боломж байхгүй л дээ. Ер нь энэ хэрэгт Эргүүл хамгаа­лалтын газрын дарга байлдааны сум  тараасан. Түүгээр нь буудсан” гэдгийг гэрчилдэг хуруу дарам цөөн хүмүүс бий. Тэдний нэг нь. Түүнээс  энэ хэргийн гэрч гэж олон хүн бий шүү дээ.

-Эргүүл хамгаалалтын газарт ажиллаж байгаад  гарсан хүн гэж дуулсан, үнэн үү?

-Мэдээж тухайн үеийн нөхцөл байдлыг Эргүүл хамгаалалтын газрын тусгай тасгийнхнаас өөр мэдэх хүн байхгүй  шүү дээ. Тэдний нэг  гэдэг нь тодорхой.

-Тэр дундаа үймээний хэр­гийн талаархи “Хар дэвтэр” хө­төлсөн залууг дарамталсан гэж сонссон?

-Тэгж хэлж болно. Гэхдээ гэр­чийн аюулгүй байдалтай холбоо­той болохоор энэ тухай дэлгэ­рэнгүй бичих хэрэггүй. Үймээний үед хамгаалалтад гарч тэр үеийн нөхцөл байдлыг сайн мэдэх хүн тэр дэвтрийг бичнэ. Тэр дагуугаа ч мэдүүлэг өгсөн байдаг. Ерөнхий­дөө гол мэдээллийг тэр хүн хэлсэн байдаг юм шиг байна лээ. Тийм учраас аюулгүй байдлыг нь хангах үүднээс хамгаалалтад авсан.

-Дарамт ирж байна гэхээр тодорхой хэмжээгээр  хавтаст хэргийн нууц алдагдсан гэсэн үг үү?

-Хэрэгт холбогдсон хүмүүсийг хавтаст хэрэгтэй нь танилцуулдаг. Тэр журмаар яллагдагчаар татагд­сан хүмүүс хэргийн материалыг уншиж байгаад хэн “Хар дэвтэр” хөтөлсөн гэдгийг мэдсэн байх. Түүнээс мөрдөн байцаалтын нууц задарсан гэж бодохгүй байна. Тэгээд ч  цагдаагийн байгууллагад удирдах албан тушаал хашиж байсан хүмүүс хүссэн мэдээллээ олж авахад нэг их асуудал гардаг­гүй биз.

-”Хар дэвтэр” энэ хэргийг илрүүлэхэд ямар нэгэн байд­лаар дөхөм болсон  болов уу?

-Үүнийг хэлж мэдэхгүй юм. УЕП-ын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албаныхнаас  асуух  хэрэгтэй байх.

-Гэрчийг дарамталсан асууд­лын талаар ямар нэгэн хуулийн байгууллагад хандсан болов уу?

-Прокурорын байгууллагад ханд­­­сан. Тус байгууллага шалгаад эрүүгийн хэрэг үүсгэж болох гэмт хэргийн бүрэлдэхүүн байгаа эсэ­хийг нь тогтоож дараагийнхаа алхмыг хийх байх.

-Гэрч хэд орчим насны хүн бэ?

-30-40 насны залуу хүн бий.

Ч.АМАРБОЛДОД ХЭН ТУШААЛ ӨГСӨН БЭ

“Долдугаар сарын 1-ний үймээн”-ий үед юу болсон тухай тэмдэглэл хөтөлж байсан Эргүүл хамгаалалтын газрын тусгай VI тасгийн цагдаагийн “Хар дэвтэр”-ийг УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин олон нийтэд дэлгэсэн. Энэ “Хар дэвтэр” үймээний үед биш ч гэсэн дараа­хан нь бичигдсэн байдаг. УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжингийн гарт жи­лийн өмнө орсон ч тэмдэг­лэл хө­төл­сөн цагдааг ажлаас нь халагд­саны дараа олон нийтэд дэлгэгдсэн билээ. Үнэн чанартаа “Долдугаар сарын 1-ний үймээн”-ий гэх хэргийг шалгаж байсан УЕП-ын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албанд түүний анх өгсөн мэдүүлэг явцын дунд  өмнөхөөсөө зөрж эхэлсэн тул цагдаа болсон үйл явдлыг ээждээ хэлж сийрүүлсэн байдаг. Уг дэвтэр нэг хэсэг хуу­лийнх­ны олж авах хэргийн занги­лааг тайлах гол ба­римт ч болон хувирч байсан. Учир нь үймээний үеэр мэдүүлэг өгч байсан Эргүүл хамгаалалтын цаг­даа нарын мэдүү­лэг зөрж эхэлсэн нь 2010 оны дунд үе. “Байлдааны сум буу хэн тавьж өгсөн”, “Байл­дааных бус сургуулилтын сум” гэх мэтээр энэ хэрэг бараг л замхрах шатан­даа орсон юм. Харин Эргүүл хам­гаалалтын газрын дэд дарга асан Ш.Мягмаржав удирдлага доорх цагдаа нартаа “Бүгдээрээ үнэнийг  хэлье. Байлдааны сум  тавьж өгсөн. Түүгээр нь буудсан гэдгээ хэлье” хэмээсэн нь цагдаа нарыг эргэлзэх байдалд хүргэж үнэнийг хэлэхэд хөшүүрэг болсон гэдэг. Үүнээс болж  зарим  цагдаа нарын мэдүүлэг өөрчлөгдөж эхэл­сэн хэ­рэг. Тухайн үед энэ хэргийн та­лаархи үнэн, худал мэдээллийг цагдаагийн байгууллагын зарим албан тушаалтан хэрэгт  нөлөөлөх маягаар олон нийтийн хэвлэл  мэдээллийн хэрэгслээр цацаж иргэдийг талцах байдалд оруулж ч байв. Гэвч эцсийн дүндээ цагдаа нарын зарим нь үймээний тухай өөрийн үнэнийг мөрдөн байцаагч нарт дэлгэж эхэлсэн. Ингэхдээ тэдний зарим нь  болсон үйл явд­лыг мартахгүйн тулд тэмдэглэл хөтөлж эхэлсний нэг нь дээрх “хар дэвтэр”.  Үймээний үед цагдаагийн байгууллагыг удирдаж байсан албан тушаалтнууд өөрсдийгөө хамгаалж харин  энэ өдөр дөрвөн иргэн буудуулж амиа алдаж, олон хүн шархадсан хэрэг үүрэг гүйцэт­гэж явсан цагдаа нарт тохогдож үлдэхэд ойрхон байв. Иймд  ту­шаалаар үймээнд оролцсон цаг­даа нар болсон үйл явдлын талаар мэдүүлж эхэлсэн.  Тэдний амнаас Эргүүл хамгаалалтын газрын дар­га асан А.Батсүх “Байл­дааны сум тараах үүргийг өгсөн” гэх мэдээлэл тушаал өгсөн хүн хэн бэ гэсэн мөрдөн байцаагч нарын асуултад хариулт өгсөн. Гэхдээ энэ тушаа­лыг Нийслэлийн цагдаагийн газар уу, Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгч асан хо­шууч генерал Ч.Амарболд нар байсныг амархан олоод авчих учиг гарчээ. Харин Ч.Амарболдод хэн тушаал өгсөн бэ. Энэ бол  тухайн үеийн төр засаг түшилцэж байсан өндөр албан тушаалтнуу­дын асуу­дал болж хувирсан аж. Ингээд мөрдөн бай­цаагч нар  үймээ­ний үед  Ерөнхий­лөгч асан Н.Энхбаяр, Ерөнхий сайд асан С.Баяр нараас мэдүүлэг авч болох боломж бүрд­сэн юм. Баримт нотол­гоо, “Хар дэв­тэр” байгаагүй бол төрд алба хааж байсан энэ эрхмүү­дийг дуудаж мэдүүлэг авах боломж үнэндээ мөрдөн байцаагч нарт олдохгүй байсан. Харин өн­гөр­сөн хавар “Долдугаар сарын 1-ний үймээний” гэх хэрэгт холбогдон шалгагдаж буй цагдаагийн албан тушаалтнуудын болон албан хаагч­­­­­дыг хавтаст хэрэгтэй нь танил­­цуулахад тэд ямар цагдаа юу гэж мэдүүлснийг олж мэдсэн аж. Үүнээс улбаалан яллагдагчаар татагдаад буй цаг­даа­гийн бай­гууллагад ажиллаж байсан зарим албан тушаалтнууд “Хар дэвтэр”-ийг хэн бичсэнийг мэдэж “арга хэм­жээ” авч эхэлсэн байна. Ингэхдээ  “Хар дэвтэр”-ийн эзнийг тохиръё, мэдүүлгээсээ буц. Мөн хэн гэдэг цагдаагийн хурандаа “Үнэнээ хэ­лье” гэсэн гэж мэдүүлс­нээс  болоод түүнд дарамт ирж, тэр нь өнөө цагдааг ажлаасаа гарах шалтгаан болсон тухай ч цагдаа­гийнхан мэдэж буй аж. Тийм ч учраас “Хар дэвтэр”-ийн эзэн цаг­дааг дарам­тал­сан асуудлыг проку­рорын бай­гууллагад мэдэгдээд байгаа юм байна.

“Хар дэвтэр” хөтөлсөн цагдаа дарамтын тухай ярихаасаа түр түдгэлзээд буй ч гэх мэдээлэл байгаа юм. Юутай ч үймээний үед цагдаагийн байгууллагад өндөр  албан тушаал хашиж байсан ал­бан тушаалтнууд үймээний хэр­гээс мултрахын тулд зүгээр суулгүй цагдаагийн зарим албан хааг­чаараа “оролдсон нь” тодорхой болоод буй.

Г.ДЭЛГЭРЦЭЦЭГ

ӨДРИЙН СОНИН-МЭДЭЭ.МН