хойш нэг жил болж байна. Өнгөрсөн хугацаанд МАХН-аас угшилтай МАН, МАХН хэмээх хоёр том нам гарч ирлээ. МАХН-аас угшилтай намын тоонд хэд хоногийн өмнө шинээр бүртгэгдсэн нэг намыг мөн оруулан тооцож болохоор байна. Харин аль ч талд оролгүй үлдсэн МАХН-ын олон арван мянган гишүүн, дэмжигч гэж бас бий. Үүний нэгэн хэсэг болох, 2000 оноос эхлэн МАХН-ын “Шударга ёс” бүлэг нэрээр намын дүрмийн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж ирсэн бидний нөхөд нэг жилийн дараа, үйл явдлын өрнөлөөс үнэн мөн чанарыг нь бүрэн ойлгож, учир холбогдлыг тунгааж, үнэлэлт дүгнэлтээ өгч байна.

Нэг. МАХН-ын “Шударга ёс” бүлэгт МАХН-ын 1500 орчим гишүүн эвлэлдэн нэгдэж, бүлгэмийн зохион байгуулалттайгаар ажиллаж ирсэн. Эрх баригч намын хагарал бутралын дараа бүлгийн гишүүд улс төрийн сонголтоо чөлөөтэй хийж, МАН, МАХН-д болон өөр намд элсэж байх нь ч ажиглагдсан. Цөөнгүй хэсэг нь улс төрийн аль нэг намд элсэх бодолгүй гэдгээ илэрхийлж байсныг дурдах хэрэгтэй.

МАХН-ын “Шударга ёс” бүлгийн гишүүд ийнхүү улс төрийн сонголтоо өөрсдийн итгэл үнэмшлээр хийхийн зэрэгцээ, Монголын улс төрд шударга ёс тогтоохын төлөө цаашид ч хамтран тэмцэхээр санал нэгдсэн болно.

Бүлгийн гишүүдийн олонхийн саналаар, Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг хэмээн нэрлэхээр шийдвэрлэснийг Монгол ард иргэдэд зарлан мэдэгдэж байна. Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг гэхээр МАН юм уу, эсвэл МАХН-ын дотоод бүтцийн байгууллага гэж эндүү ташаа ойлгохгүй байхыг хүснэ.

Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг нь ямарваа нэгэн нам, улс төрийн хүчнээс хамааралгүй, хараат бус, Монгол ард иргэдийнхээ төлөө шударга ёсыг баримтлан, хуулийн хүрээнд үйл ажиллагаагаа явуулна. Зөв бодлого чиглэлтэй, зөв үйл ажиллагаа явуулж буй нам, улс төрийн хүчин, улс төрчийг дэмжинэ. Буруу бодлого чиглэлтэй, буруу үйл ажиллагаа явуулж буй нам, улс төрийн хүчин, улс төрч, албан тушаалтантай тэмцэнэ.

Хоёр: МАХН-ын 26 дугаар Их хурал хуралдаж намын нэрээ МАН болгож өөрчилсөн нь, зөвхөн хариуцлагаас бултах гэсэн явуургүй оролдлого төдий зүйл байжээ гэдэг нь одоо нэгэнт тодорхой боллоо.

Сонгуулийн булхай луйвар хийж, Үндсэн хуулийн бус аргаар төрийн эрхийг булаан авсан бусармаг үйл ажиллагааг нь эсэргүүцсэн иргэдийнхээ эсрэг аллага хядлага зохион байгуулж, гэм зэмгүй олон зуун иргэдийг хоморголон баривчилж, эрүүдэн шүүсэн. Тухайн үед Ерөнхий сайд, Хууль зүйн сайд нь энэ намынх байсан. Энэ цуст яргаллыг Монголын ард түмэн мартахгүй. Намын нэрээ найм солиод ч нэмэргүй, 2012 оны сонгуулиар МАН хийсэн хэргийнхээ хариуцлагыг хүлээж таарна.

2008 оны УИХ-ын сонгуулийн албан ёсны мөрийн хөтөлбөртөө оруулаагүй байж, сонгуулийн сурталчилгааны явцад хууль зөрчин, иргэн бүрт 1.5 сая төгрөгийг жил болгон өгөх худал амлалтаар ард түмний толгойг эргүүлсээр одоогийн МАН-ын гишүүд УИХ-д сонгогдоцгоосон. Энэ хууль зөрчсөн, бүтэлгүй амлалтыг нь болиулах гэж манай бүлгийнхэн СЕХ-нд хүртэл хандаад нэмэр болоогүй. Сонгуулийн маргааш өгнө гэж гарч ирчихээд, одоо болохоор нохойн жогорхой шиг юм цувуулж байна. Зуу зуун мянгаар нь ажлын байр шинээр бий болгох боломжийг ашиглаж чадсангүй, татвар төлөгчдийн хайран мөнгийг мулгуу нөхдийн амлалтаас болж алдлаа.

Эцэс сүүлд нь зальтай нөхдүүд 2.2 сая иргэнд нэг сая төгрөгийн хувьцаа ч гэх шиг баталгаагүй цаас тарааж өгөөд бултах гэж байна. Одоо наад цаасыг чинь авах хүн олдохгүй, мөнгөө л авая гэнэ. 2012 оны улсын төсвийн төсөлд үлдсэн 2.2 сая иргэнд нэг сая төгрөг олгох талаар ямар нэгэн тоо, үг үсэг алга. Ард түмнээ цагаан цаас гэж бодсоор байгаа юм байна. Үндсэн хуульд зааснаар, олонхи болж чадаагүй өөр намынхан энд ямар ч хариуцлага хүлээхгүй. Одоо энэ төсөв хэлэлцэж байгаа дээр энэ мөнгийг баталгаажуулах хэрэгтэй. Эс чадвал, УИХ дахь МАН-ын эрхэм гишүүд минь дахиж нэр дэвших мөрөөдлөө орхисон нь дээр. Өр нэхсэн хүмүүс та нар луу мод чулуу бариад дайрдаггүй юм гэхэд, саналаа өгнө гэдэг юу л бол. Намын нэрээ сольсон гэж санаа амрах хэрэггүй, ам өчгийг чинь тэд яаж мартах билээ. Нэг саяа хэзээ өгөх бол гэж хоёр саяулаа харуулдаж суугаа.

Эрх баригч намын удирдагчдын зүгээс байсгээд л бүтэлгүй юм сэдэж байдгийн нэг нь намын нэрээ өөрчилсөн явдал. Хувьсгал гэдэг үгнээс салахын мөн болж, нэрнээсээ авч хаясны дараахан нөгөө үг нь гадаад дотоодгүй “моодонд ордог” байна. Гадаадад өнгөрсөн хавраас эхлээд Арабын хувьсгал, саяхнаас гэхэд л “олигарх хөрөнгөтнүүдийн эсрэг” хувьсгал гэхчилэн. Дотоодод МАН-ын өрсөлдөгч нам хүртэл “Эдийн засгийн хувьсгал” гээд бужигнуулж явна. Хувьсгалт гэдэг үгэнд л энэ намын сүр сүлд, амин сүнс нь байсан. Одоо ч утгаа алдлаа. Ардын хувьсгалыг удирдсан, ардчилсан хувьсгалд оролцсон үүх түүхээсээ татгалзаад МАН олигархуудын нам болж хувирлаа.

Монгол ардын нам хэмээх нэр нь ганц намын системтэй социализмын үед байж болно, олон намын системтэй өнөө цагт огтхон ч тохиромжгүй юм. Монгол ардууд ганцхан намтай байсан тэр цаг өнгөрөөд 21 жил болж байна. Тэгээд ч ардтайгаа байтугай намын жирийн гишүүдтэйгээ тоож харьцдаггүй том дарга нарын намд энэ нэр бүр зохихгүй байгаа. МАХН-ын нэрээр УИХ-д сонгогдсон 44 гишүүнд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүн гэдэг малгай өмсгөсөн энэ нам Үндсэн хууль зөрчин, хууль бусаар парламентын нам болсон. Хуулиараа бол МАН энэ УИХ-д бүлэг байгуулах эрхгүй.

Н.Энхбаяр тэргүүтэй намын гишүүд нэгдэн нийлж, МАХН-аа сэргээн Улсын дээд шүүхэд бүртгүүлсэн явдалд Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг баяр хүргэж байна. Шинээр зохион байгуулагдсан МАХН зөв бодлого барьж, зөв үйл ажиллагаа явуулж байгааг сайшаалтай. Одоо л нэг улс төрийн гуравдагч хүчний орон зайг баттай эзлэх нам гарч ирлээ гэж бид бүхэн харж байгаа. Харин МАН-ын зүгээс МАХН-тай улс төрийн соёлтой өрсөлдөхийн оронд Н.Энхбаярыг улс төрийн зорилгоор хэлмэгдүүлэхээр санаархаж байгааг Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг зэмлэн буруушааж байна.

Гурав. Монгол орон яагаад хөгжихгүй байна гэхээр ирээдүй рүү чиглэсэн хөгжлийн зөв бодлого, хэтийн төлөвлөгөө алга гэж ярьцгаадаг. Засгийн эрх барьж буй нэн шинэ МАН бодлого ярихгүй, ярих бодлого ч байхгүй байхад манай улс яаж хөгжих билээ. Өрсөлдөгч нам нь хоёр, гурван хөтөлбөр дэвшүүлж, хэлэлцүүлээд байхад, нэн шинэ МАН “Ард түмнээ сонсоё” аян (МАН-ынхан “сонсъё” гэж буруу бичнэ, энэ алдаагаа ер засдаггүй. Бүлгийн ахлагч Г.Баярсайхан) гэдэг нэртэй шинэ намаа сурталчлах сонгуулийн шоу хийсээр, сонгуульт хугацаа өндөрлөх тийшээ хандлаа.

МАН-ын “Ард түмнээ сонсоё” аян гэдэг нь улс төрийн бодлого мөн юм бол, нүдэн балай чихэн дүлий бодлого байна гэхээс өөрөөр хэлэх арга алга. 2008 оны УИХ-ын сонгууль, Орон нутгийн сонгууль, 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль, тэгээд зогсохгүй байсгээд болдог нөхөн сонгуулиудаар ард түмнийхээ үгийг сонсож яваагүй улсууд юм уу, хаашаа юм. Нөгөө юуны чихэнд алт хийсэн ч, ус хийсэн ч сэгсэрнэ гэдэг билээ, түүн шиг хүний үг тогтоодоггүй юм болов уу. Тэнгэрийн амьтад газарт бууж ирсэн аятай хэдэн сүрхий нөхөр хэлхэлдэж очоод, хөдөө гадаагуур хамаг ардыг цуглуулж, баахан зовлон яриулж яваад ирдэг. Хэлсэн ярьснаас нь хийж хэрэгжүүлсэн юм нэг ч байдаггүй, нэг чихээрээ оруулаад нөгөө чихээрээ гаргадаг. Ингэж ард түмнээ сонссон болж жүжиг тавьдгаа болих хэрэгтэй, тэртэй тэргүй цаана чинь хийх ажил их байна.

Дөрөв. УИХ дахь МАН-ын гишүүд олонхиороо далайлган, 2008 оныхоос зарчмын хувьд дээрдэх юмгүй 26 тойрогтой мажоритар тогтолцоо давамгайлсан хувилбар бүхий сонгуулийн хуулийг батлуулахаар хүчиндэж байна. Нэрээ сольж шинэчлэгдсэн гээд байгаа энэ нам урагшаа нэг алхахын оронд, яахаараа хойшоо хоёр гурван алхам ухарч гишгээд байдаг байнаа. МАН-ын нэр хүнд шалан дээр унасан болохоор, нийслэлийн сонгогчдоос 2-оос 3 дахин бага хөдөөгийн жижиг тойргуудын (20 жилийн өмнөх тойргуудын хуваарилалт нь нийслэлийн хүн амын өсөлтөөс шалтгаалан хууль, шударга ёс болон цаг үедээ нийцэхгүй болсон) сонгогчдод мөнгө, хөрөнгө тарааж санал худалдан авах төлөвлөгөө зохиож суугаа нь харваас илт.

Нийт хүн амын тал нь нийслэл хотод оршин сууж байхад мажоритар хувилбараар сонгогдох УИХ-ын 48 гишүүний 14-ийг нь л нийслэлээс сонгоно гэж МАН мугуйдалж байна. Шударга хуваарилах хэрэгтэй. Алийн болгон МАН-ын тааллаар хууль, шударга ёс зөрчигдөж, нийслэлчүүд хохирч байх юм бэ? УИХ-д хамгийн олон суудалтай давуу талаа ашиглан, одоогийн МАН-ынхан сүүлийн хэдэн сонгуульд ийм шударга бус байдлыг хаацайлсаар ирсэн. Энэ нь Үндсэн хуулийн 14-ийн 2, 21-ийн 2 гэсэн хоёр ч заалтыг зөрчиж байгаа. Үүнийгээ УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд: “Тойрог байгуулах хүн амын тооны улсын дундажийг аймаг, нийслэлд ялгавартайгаар тогтооно” гээд оруулчихсан байдаг. МАН одоо ч энэ алдаагаа засахгүй гэж ил тод мэдэгдсээр байна. Монгол ардын “Шударга ёс” бүлгийн гишүүдээс иргэний шугамаар энэ асуудлыг Үндсэн хуулийн цэцэд өргөн мэдүүлэх болно.

Энэ мэтчилэн УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг МАН өөрсдийн явцуу эрх ашгийн төлөө гацаасаар байгааг Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг эсэргүүцэж байна. МАН-ын энэ үйлдэл нь нийт Монголчуудын шударгаар сонгох, сонгогдох эрхийг бүдүүлгээр зөрчиж байгаа хэрэг. Бүх шатны сонгуулийн шударга байдлыг хангуулахын төлөө Монгол ардын “Шударга ёс” бүлэг сонгуулийн хуулийг хэлэлцэхээс эхлээд сонгууль дуусах хүртэл тэмцэх болно. Шударга шүүмжлэлийг хүлээн авч алдаа дутагдлаа засч залруулах чадвар МАН-д байгаа хэмээн найдаж байна. 2012 оны УИХ-ын сонгууль авилгагүй, булхайгүй, шударга болох ёстой.

МОНГОЛ АРДЫН “ШУДАРГА ЁС” БҮЛЭГ

2011 оны 11 дүгээр сарын 8

Холбоо барих: Монгол ардын “Шударга ёс” бүлгийн ахлагч Галигаагийн Баярсайхан
Утас: 88027077, 93120584