холбогдуулан гаргасан 100 тэрбум төгрөгийн бондын эргэн төлөлт, барьцааны баталгаажуулалт хуульд нийцэж байгааг судлах ажлын хэсгийн танилцуулгыг сонсов. Хаврын чуулган завсарлахаас өмнө энэ асуудлыг хэлэлцэхээр хоёр удаа товлосон боловч Сангийн сайд С.Баярцогт, Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж ирээгүй, тэднийг заавал байлцуулна гээд хойшлуулж байсан билээ. Дараагаар нь бондын асуудлыг судлах ажлын хэсгийг байгуулж, ахлагчаар нь УИХ-ын гишүүн О.Чулуунбатыг томилсон юм. Эрх мэдэлтнүүдийн оролцоотой луйврын хэрэг байж мэднэ хэмээн дуулиан тариад байгаа энэ асуудлыг УИХ-аас томилсон ажлын хэсэг судлаад ямар дүгнэлт гаргасныг ажлын хэсгийн ахлагч нь энэ өдөр танилцууллаа. Засгийн газраас сүүлийн зургаан жилийн хугацаанд есөн удаа 491 гаруй тэрбум төгрөгийн бонд гаргасан байдаг юм байна. Тодруулж хэлбэл, 2004, 2005, 2006 оңд төсвийн алдагдлыг нөхөхөөр, 2007, 2008 онд 40 мянган айлын орон сууцны хөтөлбөрт, 2009 онд алтны санхүүжилтэд гээд үнэт цаас арилжаалж байжээ. Тэр дундаас 2010 онд гаргасан "Зоос" банкны бүтцийн өөрчлөлтийн бонд нь эргэлзээтэй, сэжигтэй байгаа учир мэргэжлийн байнгын хороодын гишүүд нягтлах нь зүйтэй гэж үзжээ. Энэхүү 100 тэрбум төгрөгийн бонд урьд хожид байгаагүй бага хүүтэй байх юм. Үүний 33 тэрбум төгрөгийг ердөө жилийн 0.1 хувийн хүүтэй байхаар гэрээлжээ. Гэтэл орон сууцны санхүүжилт гээд бусад асуудалд зориулж гаргаж байсан бондын хүү нь 3-12.77 хүртэл хувийн хүүтэй байна. Алтны магнат гэгддэг Ц.Мянганбаяр "Алтны 100 сая тоннын нөөцтэй, урьдчилсан байдлаар дөрвөн тэрбум ам.доллараар үнэлэгдсэн, гурван км өргөн, 25 км урттай том уурхайгаараа барьцаалан "Зоос" банкнаас найман охин компанийхаа нэр дээр, мөн Ц.Мянганбаяр, Б.Сүхбат, Ц.Баярсайхан зэрэг нэр дээр 24 удаа нийт 43 тэрбум гаруй төгрөгийг зээлжээ. Мөн "Жаст"-ын Ш.Батхүү "Зоос" банкнаас найман охин компанийнхаа нэр дээр найман удаа 23 тэрбум гаруй төгрөгийн зээл авсныг төлөгдөх магадлал тааруу хэмээн муу ангилалд оруулжээ. Үүнээс үүдээд зогсолтгүй эргэх хүч гэж рекламддаг байсан "Зоос" банкны санхүүгийн байдал хүндрэхээр нь төрөөс дампуурлыг зарлаж бүтцийн өөрчлөлт гээд Засгийн газраас 100 тэрбум төгрөгийн бонд гаргажээ. Энэ бондыг гаргах бэлтгэл ажил, "Зоос"-ыг дампууруулах шийдвэр зэрэг нь С.Баярыг Ерөнхий сайд байх үед хийгдсэн юм байна. Одоогийн Засгийн газрын тэргүүн С.Батболдыг албаа аваад хэдхэн хонож байхад 100 тэрбум төгрөгийг шийдвэрлэжээ. "Зоос" банкинд бүтцийн өөрчлөлт хийж чанаргүй гээд гол зээлүүдийг нь Монголбанкинд үлдээжээ. Муу зээлүүд дотор Ц.Мянганбаярын гэгддэг байсан тэр "Олон-овоот"-ын орд барьцаалсан зээл нь "Олон-Овоот гоулд" гээд Ш.Батхүүгийн компанийн нэр дээр шилжсэн байна. Ц.Мянганбаяр зээлээ төлж чадаагүй гээд банк дампуурсан атлаа Ш.Батхүү дээр очихоор Засгийн газраас бонд арилжаалж арван жилийн хугацаатай, маш бага хүүтэйгээр 60 тэрбум төгрөгийг олгожээ.

Нөөц сайтай, өдөрт тонн кг алт олборлоход л өдрийнх нь борлуулалтын орлого нь 300 сая төгрөг хүрнэ гэж тооцдог энэ ордын лиценз давхар олон улсын Голдман Сакс банкны барьцаанд байсан байна. Энэ ордыг барьцаалан тус банкнаас 12 сая гаруй ам.долларын зээл авсан байсан гэнэ. Гэтэл Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газар шийдвэр гаргаж Голдман сакс банкны барьцаанд байсан лицензийг цуцлаад "Жаст"-ын Ш.Батхүүгийн компанийн нэр дээр шилжүүлжээ. Зоос банк нь хувьцаат компани. Тиймээс олон хувьцаа эзэмшигчидтэй байв. Хувьцааны хорь гаруй хувийг Европын сэргээн босголтын банк эзэмшдэг байлаа. Жижиг хувьцаа эзэмшигчид нь 600 гаруй байв. Гэтэл энэ банкийг дампууруулснаар хувьцаа эзэмшигчид хохирч одоо хүртэл хохирлоо барагдуулаагүй заргалдсаар байна. Ажлын хэсгийн ахлагч О.Чулуунбат "Төр ингэж ялгаварлаж болохгүй. Банкны хувьцаа эзэмшигчид хохирсон атлаа, банк дампууруулсан нөхдүүд төрөөс бага хүүтэй зээл авсан. Мөн Монголбанкинд ч олборлосон алтаа тушаахгүй байна. "Жаст" групп төрөөс 60 тэрбум төгрөг зээлсэн боловч эргэн төлөлт нь одоогийн байдлаар 645 сая төгрөг л байна. "Олон овоот"-ын ордын лицензийг Голдман Сакс банкнаас цуцалж "Жаст" группт өгсөн атлаа төр зээлийн барьцаанд юу ч аваагүй байв. Харин Төсвийн байнгын хорооноос удаа дараа Засгийн газарт шаардлага тавьж байж "Олон овоот"-ын ордыг нь зээл төлөх баталгаа болгож барьцаалсан байгаа. Голдман Сакс банк Монголд зээлжих үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй байсан учир барьцаанд байсан лицензийг нь цуцалж "Жаст-Ойл" компанид шилжүүлсэн гэж тайлбарладаг. Тэгвэл сүүлийн 20 жил Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, ОХУ, Хятадын банк гээд манай улсад, аж ахуйн нэгжүүдэд зээл олгосон банкууд ч хууль бус үйл ажиллагаа явуулсан болж таарах уу. Энэ нь Монгол Улсын нэр хүндийг олон улсын зах зээлд дээр унагаж байгаа хэрэг.

Тиймээс Засгийн газар барьцаанд байгаа ордыг олон улсын нээлттэй зах зээлд арилжаалж зээлийг төлүүлж улсын төсөвт орлогыг оруулах, лицензийг хуйвалдааны замаар "Жаст"-д өгсөн асуудлыг судалж хариуцлага тооцон УИХ-д мэдэгдэх, барьцааг борлуулсан орлогоос хувьцаа эзэмшигчдийн хохирлыг барагдуулахыг даалгаж байна" гэв.

УИХ-ын гишүүн Ц.Сэдванчиг "Зоос банкны том хувьцаа эзэмшигч нь хохирлоо барагдуулсан атлаа 600 гаруй жижиг хувьцаа эзэмшигчдийг яагаад гаргуунд гаргаж байгаа юм бэ. Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлыг хийсэн үү" гэж асуухад Монголбанкны тэргүүн дэд ерөнхийлөгч Б.Жавхлан "Хувьцаа эзэмшигчдийн хурлыг хийгээгүй. Зоос банкны хувьцааны 20 гаруй хувийг эзэмшиж байсан Европын сэргээн босголтын банк л гэхэд харилцах дансанд нь зээлийн эх үүсвэр гэж дөрвөн сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж байсан. Үүнийг нь эргэж төлсөн байгаа. Түүнээс хувьцаа эзэмшигчдийг жижиг, том гэж ялгаварлаагүй" гэж хариулж байлаа. УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал, О.Чулуунбат нарын гишүүд АМХЭГ-ын дарга Д.Батхуягаас "Голдман Сакс банкны барьцаанд байсан лицензийг гэнэт цуцлаад яагаад "Жаст" компанийн нэр дээр шилжүүлэв, энэ чинь хууль бус үйлдэл биш үү" гэхэд тэрбээр "Монголын талд ашигтайгаар шийдлээ шүү дээ. Одоо Олон овоотын ордын лиценз Монголын компанийн мэдэлд очлоо. Хууль хяналтынхан энэ талаар жил гаруй шалгаад хууль зөрчөөгүй гэж үзсэн" хэмээн дуугаа өндөрсгөн өөртөө итгэлтэйгээр хариулав. Харин УИХ-ын гишүүн Н.Батбаяр "Олон овоотын лиценз "Жаст" группын эзэн Батхүүгийн гарт бий. Хадгаламж банкны цаад эзэн нь энэ залуу. Тэрбээр "Хадгаламж", "Монгол шуудан" банкуудыг худалдаж авсан. Мөн "Хаан" банк 21 мянган төгрөг тараахгүй байх түлхээсийг ч ноён Батхүү хийсэн. Одоо Хадгаламж банк 21 мянган төгрөгөөс 350 төгрөгийн шимтгэл авч жилд арав гаруй тэрбум төгрөгийн ашиг олохоор болжээ. Энэ хүний цаана байдаг нууц ноёнтон нь Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн С.Баяр. Томоохон хүмүүс оролцож, зохион байгуулалттайгаар "Зоос"-ыг дампууруулсан. Олон овоотын ордыг зарахад л 180 тэрбум төгрөгөөс илүү үнэ хүрэх учир банкууд ямарч хохирол хүлээхгүй байх боломжтой. Тэр ч байтугай Зоос банк дампуурахгүй, хувьцаа эзэмшигчид нь өнөөдөр хохироод аргаа бараад явж байхгүй л байсан. Ингэж луйвар хийснийг өөгшүүлж болохгүй. Хариуцлага ч тооцох ёстой. Олон овоотын лицензийг худалдаж, татвар төлөгчдийн 100 тэрбум төгрөгийг олж авч, төр хохиролгүй болох ёстой гэсэн" гэв.

Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж "Миний толгой эргээд сууж байна. Хуулиараа бол төв банк хадгаламж эзэмшигчдийн эрхийг хамгаалж, аль болох хохирол багатай гарахын тулд ажиллах үүрэгтэй. Банкин дээр асуудал үүсч, олон хадгаламж эзэмшигч хохирохоор байсан болохоор Зоос банкны дампуурлыг зарласан. УИХ-д ч асуудлыг оруулж зохих шийдвэрүүдийг гаргуулж байсан. Одоо болохоор УИХ-аас хачирхалтай санал оруулж ирж байна. Олон овоотын лицензийг “Голдман сакс”-т буцааж өг, банк дамууруулсан учраас хүний өмч хөрөнгийг буцааж төл гэнэ үү. Яахаараа лицензийн асуудлыг УИХ дээр ярьж байх ёстой юм. "Голдман сакс"-ын барьцаанд байсан Олон овоотын лицензийг яаж ийж байгаад буцааж авчирсан. Энэ лицензүүд арилжааны дөрвөн банкны мэдэлд байгаа. Монголбанкны хувьд лицензийг зарах эрх байхгүй. Засгийн газар л мэднэ" гэв. Монгол банкны тэргүүн дэд ерөнхийлөгч Б.Жавхлан "Олон овоотын орд дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа компани нийтдээ 225 тэрбум төгрөгийн өртэй. Засгийн газрын бондыг арилжаалан олгосон 60 тэрбумаас гадна татвар, нийгмийн даатгал гээд олон байгууллагад их хэмжээний мөнгө төлөх ёстой байгаа. Тиймээс үйл ажиллагааг нь хэвийн явуулж бүх өрийг төлүүлэхийг зорьж байна. Зээл төлөлтийн график ч гаргасан. Тэр дагуу л "Жаст" групп барагдуулж байгаа" гэж нэмж хариулна лээ. Сангийн сайд С.Баярцогт "Олон овоотын лиценз дөрвөн банкны мэдэлд шилжсэн. Эдгээр банкууд бүгд арилжааны банк. Хувийн өмч рүү Засгийн газар халдах эрх байхгүй. Банкууд өөрсдөө шийднэ. Тиймээс энэ ордын лицензийг худалдах боломжгүй" гэсэн хариулт өгсөн юм. Ингээд энэ өдрийн хуралдаан өндөрлөв. Харин үдээс хойш УИХ-ын гишүүн О.Чулуунбат, Н.Батбаяр нар энэ асуудлаар хэвлэлийн бага хурал хийсэн юм.

Д.ДОРЖПАГМА

өдрийн сонин