-Монгол, Герман ба хатагтай Ангела Меркель-

Монголын европ тив дэх хамгийн чухал түнш бол яах аргагүй Герман. Тус улс  манай Засгийн газарт 1991-2009 оны хооронд нийт 268,4 сая гаруй еврогийн тусламж олгосон нь нэг хүнд оногдож буй тусламжийн хэмжээгээрээ Монголд хандивлагч орнуудын дотор Японы дараа буюу хоёрт, хөрөнгө оруулагчдын жагсаалтын 15 дугаарт бичигдэх ажээ.

Мөн 2008 оны есдүгээр сард Германы Ерөнхийлөгч Х.Көлерийн Монгол Улсад хийсэн төрийн айлчлалын үеэр Монгол Улс, ХБНГУ хоорондын иж бүрэн түншлэлийн харилцааны тухай Хамтарсан тунхаглалд гарын үсэг зурсан байдаг.

Дээрхүүд хоёр орны харилцаа, хамтын ажиллагааг ямар хэмжээнд байгаа вэ гэдгийг гэрчилнэ.

Сүүлийн нэг жилийн дотор ч хоёр орны харилцаа, хамтын ажиллагаа улам бүр идэвхжиж байгааг зарим тоо баримтаас харж болно. Тухайлбал, 2011 оны эхний хагасын байдлаар хоёр улсын хоорондын худалдааны нийт бараа эргэлт 146 сая ам.долларт хүрсэн нь өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад гурав дахин өссөн үзүүлэлт юм.

Маргааш тус улсын канцлер хатагтай Ангела Меркель манай улсад хөл тавина. Энэ удаагийн айлчлал Германы канцлер Монголд айлчлал хийж буй анхны тохиолдол гэдгээрээ онцлогтой.  Тиймээс ч айлчлал төдий чинээ хоёр орны болоод олон улсын анхаарлыг татаж байна.

ИХ ГҮРНҮҮД ӨӨРСДИЙН ГАЗАР ШОРООГОО УХАХЫГ УРЬТАЛ БОЛГОДОГГҮЙ

Монгол, Герман хоорондын гадаад худалдааны бараа, бүтээгдэхүүн тийм ч сонирхол татахуйц биш. Тодруулаад үзвэл, 2011 оны эхний найман сард есөн сая гаруй ам.долларын бараа, бүтээгдэхүүнийг манай улс экспортлосон байна. Тодруулбал, ХБНГУ-д экспортолж байгаа барааны нэр төрлөөр авч үзвэл бог малын өлөн гэдэс, бугын ясан эвэр, нэхий болон үслэг эдлэл, ямааны ноолууран бүтээгдэхүүн, жонш, чулуун нүүрс байх бол импортоор машины эд анги, хөдөлгүүр, хэмжих хэрэгсэл, хөргөлт, зам барилгын машин механизм, лабораторын тоног төхөөрөмж, эм, элсэн чихэр, цагаан будаа, ургамлын тос, гурилан бүтээгдэхүүн, шар айраг, усан үзмийн дарс, архи, тамхи, иоджуулсан давс, хүнсний бүтээгдэхүүн голлон нийлүүлсэн байх юм.  

Дээрхээс хараад байхад хаа ч нийлүүлэгдэж байгаа бараа, бүтээгдэхүүний асуудлыг хатагтай Ангела лав хэлэлцэхгээгүй нь тодорхой. Харин олон улсын агентлагуудад бичигдээд буй газрын ховор элементийг манай улсаас боломжийн үнээр худалдан авах асуудлыг хэлэлцэхээр ийнхүү морилон ирэх гэж байна уу гэсэн яриа дэгдээд байна. Энэ таамаглалыг ч үгүйсгэх аргагүй юм. Учир нь Герман бол уул, уурхайн салбараа төдийлөн хөгжүүлээгүй энэ төрлийн бүтээгдэхүүнийг хямд зардлаар импортоор авах сонирхол ихтэй их гүрнүүдийн нэг.

Ер нь их гүрнүүд өөрсдийн газар шороогоо ухахыг урьтал болголгүй бусдаас хямд зардлаар уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ авах сонирхол ажиглагдсаар ирсэн. Герман бол түүний нэгэн адил ерээд оны эхнээс л зардал ихтэй уул уурхайн салбараа зогсолтод оруулж энэ чиглэлийн бүтээгдэхүүнээ гаднаас авсаар ирсэн. Гэвч тэдний арга зам сүүлийн жилүүдэд мухардалд хүрэхэд ойрхон болоод байна. Учир нь гол ханган нийлүүлэгч байсан хятад улс уул уурхайн бүтээгдэхүүнийхээ экспортын татварыг нэмсээр байгаа юм.

Энэ нь электрон бараа ихээр үйлдвэрлэгч Герман, Япон, Солонгос зэрэг оронд хүнд цохилт болоод байна. Бүр тодруулбал, Хятад электрон бараа үйлдвэрлэхэд зориулагддаг газрын ховор элементийн татвараа өнгөрсөн онд дөрөв дахин өсгөж экспортоо 70 хувиар бууруулаад байна. Тиймээс дээрх орнууд газрын баялаг ихтэй Монголоос энэ төрлийн ашигт малтмалыг хямд үнээр худалдан авах сонирхол байгааг олон улсын хэвлэлүүд онцлон бичиж байна.  АНУ-ын ерөнхийлөгч Барак Обамагийн дараагаар орохуйц дэлхийн нөлөө бүхий гүрний ерөнхий сайд, хатагтай Ангела Меркель үнэхээр зүгээр ч нэг Монголд саатаад явахгүй нь ойлгомжтой.

Газрын ховор элементээс ч гадна уул уурхайн салбарт Германтай хамтрах олон боломж харагдаж байгаа. Одоогоор тус орны хөрөнгө оруулагчид манай уул уурхай, дэд бүтцийн салбарт үйл ажиллагаагаа идэвхжүүлж Сийменс, РВЭ зэрэг компани цахилгаан станц, эрчим хүчний дамжуулах шугам барихад оролцох, Тюссен Крупп компани Таван толгойн төсөл болон нүүрснээс шатахуун гаргаж авах, коксын үйлдвэр барих зэрэг төсөлд оролцож байна. Тэгэхээр энэ салбарын тухай бага биш нэлээд том хүрээнд хэлэлцээ хийгдэх нь тодорхой болоод байгаа юм. Гол нь энэ яриа, хэлэлцээ ил, далд аль хэлбэрт хийгдэх вэ гэдэг асуулт болж байна.

ДУРЬДАХГҮЙ ӨНГӨРЧ БОЛОХГҮЙ БУСАД ЧУХАЛ АСУУДАЛ

Монгол, Герман хоёр талын улс төрийн харилцааны хүрээнд батлан хамгаалахын салбар дахь хамтын ажиллагаа чухал байр суурь эзэлж байна. НАТО-гийн орнуудаас АНУ-ын дараа ХБНГУ Монгол Улстай цэрэг батлан хамгаалахын салбарт идэвхтэй харилцаа, хамтын ажиллагаа өрнүүлж байна. Энэ талын сэдэв ч  айлчлалаар хөндөгдөх байх.

Шинжлэх ухаан, боловсролын салбарын тухайд герман улс дэлхийд тэргүүлэгч орнуудын нэг. Аж үйлдвэрлэлийн салбар Германы эдийн засагт, түүний дотор экспортод голлох үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд шинжлэх ухааны судалгаа, шинжилгээндээ зарцуулах хөрөнгийн хэмжээгээ тус улс байнга нэмэгдүүлж ирсэн юм. Тиймээс ч манай орон уналтад ороод буй шинжлэх ухааны салбарт дорвитой арга хэмжээ авч, Германтай дотно нөхөрлөж яагаад болохгүй гэж.

Германд их, дээд сургуулиудаа сургалтын төлбөртэй болгох асуудал олон жилийн өмнөөс яригдсаар ирсэн бөгөөд 2005 оны эхээр Германы Үндсэн хуулийн шүүх ХБНГУ-ын их, дээд сургуулийн оюутнууд семестр бүр 500 евро буюу нэг жилд 1000 евро төлж байхыг зөвшөөрсөн зарчмын шийдвэр гаргасан.

Манай иргэд германы их, дээд сургуулиудад хувийн журмаар элсэж суралцах явдал жилээс жилд нэмэгдэж байгаа бөгөөд германы статистикийн албаны мэдээгээр 2010 оны байдлаар германы их, дээд сургуульд 830 монгол оюутан суралцаж байгаа юм. Энэ тоог ч нэмэгдүүлэх тал дээр төрийн түшээд хэлэлцэх нь дамжиггүй биз. Сонирхуулахад, 2010 оны байдлаар албан ёсоор нийт 4100 орчим манай улсын иргэн ХБНГУ-д оршин сууж байна.

ЕВРОП ТИВИЙН “САХИУСАН ТЭНГЭР” ГЕРМАН



Европыг хамарсан эдийн засгийн хүнд байдалд Герман, Франц орнуудын хувьд ачааны голыг нугалах үүрэг ногдоод буй. Үнэхээр ч хаана, хэн жинхэнэ үйлдвэрлэгч байна, тэр л дэлхийн эдийн засагт томоохон нөлөөг үзүүлдэг болоод байна. 2011 оны байдлаар Герман Улс €1.146 триллион еврогийн өртөг бүхий бараа экспортод гаргаж экспортын хэмжээгээр дэлхийд нэгдүгээрт орсон бөгөөд энэ нь импортоосоо 126 тэрбум еврогоор давсан амжилт юм.

Германы ДНБ-ний гуравны нэг  нь экспортод гарч буй нь мөн дэлхийд тэргүүлэх үзүүлэлт. Германы худалдааны нийт эргэлт Францад 10.2 хувь, АНУ 6.7 хувь, Голландад 6.7 хувь, ИБУИНВУ-д 6.6 хувь, Италид 6.3 хувь, Австрид зургаан хувь, Хятадад 4.5 хувь, Швейцарт 4.4 хувь нь оногддог байна.        
 
Дэлхийн эдийн засаг дахь хамгийн томоохон тоглогчид нь АНУ, Япон, Герман байсан бол Хятад сүүлийн гурван жилийн дотор Германы өмнө гишгэж байгаа билээ. Гэхдээ Герман ямартай ч “хөгшин” европын асуудлыг тунгаан шийдэгч, аврагч “сахиусан тэнгэр” нөлөө бүхий гүрэн байсаар ирсэн. Тус улсын гадаад бодлогын тэргүүн зэргийн зорилт ч Европын Холбоог бэхжүүлэх асуудал бөгөөд трансатлантын харилцаа буюу АНУ-тай харилцаагаа бэхжүүлэх нь гадаад бодлогын үндсэн чиглэлүүдийн нэг юм.

Германд нэг хүнд оногдох ДНБ-ний хэмжээ  40 400 ам.доллар (2010 онд)  байгаа бол эдийн засгийн өсөлт  3,7 хувь, инфляци 1,1 хувь, ажилгүйдлийн түвшин 7,3 хувь тус тус байна.

ХҮН АМЫН ӨСӨЛТ НЬ УДААШИРЧ БАЙГААД ХАТАГТАЙ АНГЕЛА ӨӨРИЙН БИЕЭР ҮЛГЭР ҮЗҮҮЛДЭГ



Канцлер буюу манайхаар Ерөнхий сайдын албыг хашдаг хатагтай Ангела Меркель гурван жилийн дараа 60 насны босгыг алхана. Гэвч тэрбээр газар дээр ганц ч хүүхэдгүй. Түүний хувийн амьдрал ер нь ээдрээтэй, сонирхолтой. Одоо амьдарч байгаа түүний нөхөр нь Ангелагийн хоёр дахь амьдрал. Чухам яагаад үр хүүхэдтэй болохгүй байгаа талаарх сэтгүүлчдийн асуултад тэрбээр “Боломж байсан. Гэвч би боломжийг ашиглаж чадаагүй” гэж хариулдаг. Мөн түүний байгаа байдал ажилдаа хандах хандлагыг олон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд “төмөр хатагтай” Маргарет Тетчертэй зүйрлэх нь бий. Гэвч Меркель өөрийгөө Тетчерээс тэс өөр гэдгийг нотлох дуртай.

Герман улс одоо 82.0 сая орчим хүн амтай. Сүүлийн 20 жилийн туршид хүн амын өсөлт үндсэндээ зогсож,  улмаар хүн амын бүтцэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн эзлэх хувь өсөн нэмэгдэж, тэтгэврийн тогтолцоогоо шинэчлэхэд хүрээд байгаа. Хүн амын дундаж наслалт өндөр, 40-60 насныхан хүн амын 35 хувийг бүрдүүлж буй.  

Үнэндээ, хүн ам нь үр хүүхэдтэй болох сонирхол буураад байгаа нь немц үндэстний хувьд хамгийн том бэрхшээл. Хатагтай Меркель ч Герман эмэгтэйчүүдийн том жишээ болоод байна. Гэхдээ бизнес, улстөрд өндөр амжилттай яваа бүсгүйчүүдийн хувьд ихэнхдээ хувийн амьдрал нь орхигдсон байдаг нь нууц биш юм.

Ангела Меркель улстөрд хөл тавих үедээ хэдийнэ 35 насыг ардаа орхиод байсан бөгөөд энэ цагаас эхлээд төрийн өндөр албан тушаалуудыг хашиж ирсэн.  Хоёр ч удаа сайдын албан тушаалд томилогдож байсан. 2000 оноос Германы Христийн Ардчилсан Холбооны намын даргаар ажиллаж 2005 оноос тус улсын Ерөнхий сайдын албыг хашиж байгаа нэгэн. Түүнийг дэлхийд алдартай “Форбес” сэтгүүл дөрвөн жил дэлхийн хамгийн алдартай, нэр нөлөө бүхий эмэгтэйгээр тодруулаад байна. Ийм л дэлхийн нөлөө бүхий хатагтай манай улсад маргааш 22.00 цагт газардах бөгөөд түүнийг албан ёсоор угтах ёслол пүрэв гаригт болох юм.

Ч.Болортуяа bolortuya.ch@gogo.mn