Ай, усны шувууд буцаж, УИХ-ын гишүүд цугларах цаг нэг л мэдсэн чинь тулаад ирчихсэн, намар цагийн шаргал навчис сонгуулийн үеийн улстөрчдийн амлалт шиг хаа сайгүй хөглөрч эхэлсэн байна. Цаг хугацаа гэж. Саяхан л айраг тараг уусан шиг, зуны сарыг зургаа юм шиг тарвалзаад явж байсан миний бие гэв гэнэтхэн анхны цастай учирсан хойноо л өө, нээрээ манайд чинь намар, өвөл гэж нэг айхтар улирал бий гэдгийгээ санадаг байна шүү дээ. Мөн эргээд бодсон чинь УИХ-ын гишүүдээ ч их санасан байна, харламар чинь. Тэд харин манийгаа яасныг бүү мэд. За даа бараг санаагүй биз дээ, ямар өвчин туссан биш.

Гэхдээ өнгөрсөн зуны турш бидэнд нэг л хүн жигтэйхэн хайртай байсан. Тэр нь хэн гээч. МУ-ын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр. Одоо ч хожим ирсэн энэ дурлал нь тун хүчтэй байгаа. Жаахан л үнэмшилгүй болохоос. Яагаад үнэмшилгүй хэмээн хэлэв ггэхээр өнгөрсөн 20 гаруй жил бид түүнд хайртай байсан юм. Даанч манийгаа сүүлдээ тоож харахаа байж, ихээхэн дээгүүр сэвдэг болсон нь үнэн. Нөгөө талаас түүний хайрладаг хүмүүс нь өөр нөхдүүд байсан. Мань нөхөр сүүлдээ ард түмэн бус ерөөсөө л хөрөнгө мөнгөтэй, өөрийг нь дагаж харайсан, бэлэг сэлт өгдөг, эхнэрийнх нь төрсөн өдрөөр баяр хүргэдэг, аавынх нь ойд адуу малын мах ачааны машинаар авчраад буулгачихдаг хэсэгхэн хүнд ухаангүй хайртай болов.

Одоо түүний ярианаас хараад байхад нөгөөдүүлдээ л ихээхэн гомдсон хүн юм уу даа, янз нь. Нөгөөдүүл нь ч гэж нөгөөдүүл. Нэг л зангаараа байхгүй, нүүрээ буруулснаас болоод мань нөхөр одоо надад хайртай болчихож байгаа юм чинь. Юм үзээгүй миний бие баярламаар ч юм шиг, аймаар ч юм шиг. НЭг л итгэж өгөхгзүй байгаа юм чинь. Саяхан л огт өөр хүмүүст хайртайгаа ил далд илэрхийлж, намайг нэг нүдээрээ ч үздэггүй байсан хүн одоо хайртай гэхээр нэг л сэтгэлд бууж өгөхгүй байгаа юм. Зүүдлээд ч байгаа юм шиг. Жүжиг үзээд ч байгаа юм шиг. Гэтэл саяхан амьдралдаа барааг нь зөвхөн зурагтын дэлгэцээр харсан Н.Энхбаяр ахтайгаа манай хороонд болсон Ахмадуудын өдрийг тэмдэглэх уулзалтын үеэр тааралдахад шууд өөрөө ирээд гар барихаар нь золтой л ухаан алдаад уначихсангүй. Тэгээд л ямар ч байсан зүүд биш гэдгийг мэдэж авав. Харин жүжиг эсэхийг цаг хугацаа л харуулах байх даа.

Уг нь ард түмэн түүнд 20 жил ухаангүй хайртай байгаад дурлал энэ тэр нь хөрсөн үү яасан, 2009 онд хайргүй гэдгээ хэлсэн л дээ. Ер нь ард түмэн ч бас заримдаа улааныг үзэж урваж, хөхийг үзэж хөрвөн, шарыг хараад шарвадаг дамшгууд. Гэнэтхэн л “хөхийн” цэрэг Элбэгээдээ хайртай гээд унасан юм. Ингээд Ц.Элбэгдорж Монголын Ерөнхийлөгч боллоо. Гэтэл яав. Н.Энхбаяр ах би Монгол Улсын №3 Ерөнхийлөгч гээд зурагтаар яриад, сонингоор гараад салахаа байчихдаг байгаа. Үүнийг нь манай аав, ээж гэж хоёр мангар буруу ойлгосон шиг байгаа юм. Тэгээд хамгийн гайтай нь манайхан одооноос хоёр Ерөнхийлөгчтэй орон болж байгаа юм байна гээд итгэчихгүй юу. Ингээд л манай гэрт бөөн хэрүүл. Одоо чинь манай ах, эгч нар №4 Ерөнхийлөгч тэгсэн ингэсэн гэхээр аав ээж хоёр үгүй ээ, №3 Ерөнхийлөгч огт өөр зүйл хэлсэн гээд хоорондоо хэрэлдээд салахаа байсан шүү дээ. Би бүүр дунд нь толгой эргэчихэж байгаа юм чинь.

Жишээлбэл, ах эгч хоёр №4 Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж баяр ёслолын үеэр сүү ууж бай хэмээсэн гэхээр аав ээж хоёр, “Чи меламинтай сүү ууж үхэх гээ юу. Эсвэл бурцилооз өвчин тусах гээ юу” гээд зад загнаад унаж байгаа юм. Тэгээд аав л болсон хойно №3 Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр архи гэдэг идээний дээжийг асар их дээдэлдэг байсан тухай сайхан сайхан дурсамж хөврүүлэн баяр наадмын үеэр сурсан зангаараа тас үсэрч унан, ядаргаатаад л. Гэхдээ би муу аавыгаа өмөөрнө өө. Угаасаа боловсролгүйн дээр иргэн Н.Энхбаяр ах байн байн өөрийгөө №3 Ерөнхийлөгч гээд зурагтаар яриад байхаар итгэхээс яахав дээ, хөөрхий.

Н.Энхбаяр ах ингээд зогсдог бол бас яахав. Гэтэл саяхан аав, ээж нартай ахмадын өдрөөр уулзахдаа нөгөө №3 гэдгээ ч хачихаж. Шууд л МУ-ын Ерөнхийлөгч гээд яриад зогсч байх юм. Нөгөөх нь бас хариу барьж байгаа юм уу даа, МУ-ын Ерөнхий сайд М.Энхсайхан гэчихэж байгаа юм. Хамгийн гайхмаар нь үүний өмнөхөн М.Энхсайхан “гуравдахь” гэсэн нэг дайврыг Н.Энхбаяр ахын нэрийн өмнө хэлдэг байснаа больсон харагдана билээ. Ингээд л Монгол Улсын Ерөнхийлөгч гээд М.Энхсайхныг зарлаад унахаар манай аав, ээж хоёрын баярлаж байгаа гэж юүхэв. Элбэгээ үхээ юу гэж байна. Муу ёртой байгаа биз. Орой халамцуухан ирсэн аав маань манай улс өнөөдрөөс гав ганцхан ерөнхийлөгчтэй болсон. Тэр нь манай Н.Энхбаяр гээд сүйд майд.

Энэ бүгдийг хараад миний бие нэг бол М.Энхсайхан ах Ерөнхий сайд хийж байсан 1996 ондоо ч эргээд оччихсоныг мэдэлгүй тууж яваа юм шиг. Нөгөө талаас Н.Энхбаяр ахын Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж асан 2008 оноосоо ч гараагүй яваа юм шиг бөөн эргэлзээ, гайхшрал. Эсвэл эрхэм Н.Энхбаяр ах сахилгагүйтэж будилуулаад, Ц.Элбэгээ ах намхан дээрээ номхон болчихсон учраас ажлаа хийхээ болин, Н.Энхбаяр ахад эрх мэдлээ шилжүүлчихсэн юм уу даа гэж санагдаад байгаа юм. Та нарт тэгж бодогдохгүй байна гэж үү? Тэгж бодогдоод эхэлбэл эмнэлэгт үзүүлээрэй. Би ингэж бодогдохоор нь галзуугийн эмнэлэгт үзүүлсэн чинь эрүүл байна гэж гараад санаа амарлаа шүү дээ.

АН, МАН болоод аав ээжийн бодол
За одоо УИХ-ын тухай ганц нэг тэрслүү үгээ хэлэх үү дээ. Яагаад гэхээр энэ намрын чуулган хэр хөгжилтэй өндөрлөхөөс шалтгаалж, ихэнх намуудын хувь заяа нэлээд хэмжээгээр шийдэгдэнэ гээд манай үзмэрчид бус бүүр гадныхан хүртэл сонин сэтгүүл дээрээ тавьчихсан байна гэлцэв. Үзлээ. Би яахав дээ, гадаад хэл мэдэхгүй болохоороо жаахан эргүүлж тойруулж байгаад орхисон. Их л олон тоо байх шиг харагдана лээ. 76, 38,38 ч гэх шиг. За тэр ч яахав, ямар надад хамаатай юм биш. Харин энэ чуулган бол өөр. Цаанаа л нэг сонирхол татаад байгаа юм. Тэр Оюутолгой, Таван толгойтой холбоотой асуудлаараа огт биш. Би тэр талаар ямар ч ойлголтгүй явдаг нөхөр. Тэгээд ч өөрийнхөө хар толгойг бараг авч явж чадахгүй байж юун Оюутай толгой, нүүрстэй толгой.
Ямартай ч намар ирдэгээрээ ирж, явдагаараа явж байна.

Ирэх жил эргээд л ирнэ. Харин энэ гишүүд маань яаж ч магадгүй. Хэдийгээр ирэх зуны сонгуулиар бүгд эргээд ирнэ гэж дотроо бодож байгаа ч яс үнэнийг хэлэхэд энэ парламентын танхимд эцсийн удаагаа чуулж байгаа нөхөр зөндөө байж таараа. Даанч айгаад тэд нар үзмэрч энэ тэр дээр очихгүй л дээ. Нөгөөдүүл нь сонгогдохгүй юм байна аа гэвэл сэтгэлээр унаад боогоод үхчихэж мэдэх нөхөр ч мэр сэр бий. Эсвэл эрхэм гишүүн С.Эрдэнэ мэт нь нам цохиод ч унагааж магадгүй хүн гэлцэх юм байна шүү дээ, базарваань. За тэр ч яахав, энэ чуулган яавал сонирхолтой байх вэ гэдэг талаар өөрийнхөө мунхаг бодлоос хуваалцъя. Эхлэх үү.

Ямартай ч хамтраад засгаа барьж байгаа намууд битгий хэрэлдээрэй. Хэрүүлийн бузарт өртөх нигуур их харагдана билээ шүү. Тиймээс салах дээрээ тулбал хоёр нам сайхан хуралдаж байгаад эвтэй найртайгаар уйлалдаж дуулаад хоёр тийшээгээ сал гэж хэлэх байна. Бас шалтаг шалтгаан олж болно шүү дээ. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэ, Э.Бат-Үүл, Х.Тэмүүжин, МАН-аас Ц.Даваасүрэн, Ц.Батбаяр ах нар гээд зөндөө нөхдүүд “сал, сал” гээд л байгаа биз дээ. Тэгэхээр тэднийхээ үгэнд ороод л салчих. Эцэст нь зөндөө олон гоё асуудлууд шийдээд орхих гэтэл энэ нөхдүүд санал гаргаад байхаар нь цөөнхөө хүндлээд саллаа гэчихгүй юу. Наадуулыг чинь ирэх сонгуулиар бариад идчих хүн асар олон гарч магадгүй. Үгүй ч байж магадгүй.

Ямар ч байсан салах сайхан шалтгаан мөн үү, мөн. Тэгээд л хоёр биенээ муулахгүй, Одоо МАН-ын сөрөг хүчин гээд АН-ынхан сэтгэл амар явж байхгүй юу. Нөгөө талаа “МАНАН” гэсэн нэрнээсээ давхар сална. “МАНАН” гэж ярьдахг хүмүүс ярих зйүлгүй болчихож байгаа юм. Дээрээс нь Ерөнхий сайд, Эрчим хүчний сайд хоёроо МАН хусаад баахан хүний санааг амраах хэрэгтэй. Тэдний нэр төр л лав огт унахгүй дэг. Огцроод хоёр гурван сар болсны дараа тэр хоёр шиг гавъатай хүн алга, одоогийн энэ малыг ээ гээд л оронд нь тавигдсан хүнийг манайхан хараагаад эхэлнэ. Харин Эрчим хүчний сайдаараа хэн ч танихгүй нөхрийг авчраад тавьчих. Яаж ч харааж байсан тоодоггүй, жаахан маанагдуухан нөхөр байхад тун зүгээр. Харин сонгуулийн дараа чи тугалаа хариулна шүү гэдгийг нь сайн хэлээд өгөх нь чухал. За хужаа байсан ч яадаг юм. Тэртэй тэргүй манай хамаг эрчим хүчийг хужаагийнхан атгадаг гээ биз дээ.

Ерөнхий сайдаа солихын өмнө нээрээ МАН намынхаа даргыг солих юм байна шүү дээ. Тэгээд соногдсон нь Ерөнхий сайд болно биз. Энэ намд хуучин ийм албан тушаал хашиж байсан туршлагатай нөхдүүд ч бий. Туршлагагүй нөхдүүд ч бий. Богино хугацаанд нэг нөхрийг туршаад авсан ч яадаг юм. Тэр нөхөр намтар түүхэндээ МУ-ын Ерөнхий сайдын албыг төдөн сар хашиж байсан тухай нэг хуудас л нэмнэ биз. Тэгж ярих юм бол манай одоогийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж чинь хэдэн ч удаа Ерөнхий сайдын албыг хашив даа. Гурав билүү, дөрөв билүү. Ямар ч байсан хамгийн цөөхөн буюу 33 хоног Ерөнхий сайдын албыг хашиж, гурван сар шахам үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан шиг санагдана. Тэглээ гээд муудсан уу. Үгүй. Ерөнхийлөгч боллоо шүү дээ, МАН-ынхаан. Харин энэ үеэр АН-ынхан яах нь сонин. Сурснаараа өвөр зуураа хэрэлдээд, нам мамын даргаа хусаад, тамга тэмдэгийг нь дээрэмдээд эхэлж ч магад. Юун сөрөг хүчний үүрэг гүйцэтгэхтэй мантай.

Гишүүн З.Энхболдын нэг яриаг сонсч байхад намын даргын төлөө үзэлцэнэ гэсэн байна лээ. Тэгээд унахаараа л наадуул чинь тааврыг мөн ч их будилуулна шүү дээ. Тэр нь мань мэтийг бичих юмтай, үзмэрч хараалчдыг хийх ажилтай болгодог юм.
Ерөнхийдөө муу амлахад ирэх намрын чуулган иймэрхүү зүйлүүдээр дүүрэн байгаасай гэж ганц би ч тэнэгтээ тэгж бодоод байгаа юм биш. Зөндөө олон нөхдүүд байгаа. Энэ УИХ дотор ч байж л байна. Мөн хоёулаа хавар болтол зууралдсаар байгаад дуусна гэвэл энэ хэсэг нөхдийн урмыг жаахан хугалах нигууртай. Гэхдээ энэ хоёр намын нэр манай аав ээж, ах эгч нарын дунд тийм сайн сайхнаар яригдах нь юу л бол. Харин “МУ-ын Ерөнхийлөгч” Н.Энхбаяр МАН болоод АН энэ чигээрээ яваад байвал асар их баярлана. Харин Ц.Элбэгдорж яахыг ёстой тааж мэдэх юм алга. Ингэхэд тэр Ерөнхийлөгчийнхөө эрхийг Н.Энхбаярт албан ёсоор хэзээ буцааж өгснийг би гэдэг маанаг огтхон ч мэдээгүй яваа юм даа. Тиймээс хэлээд өгвөл мөн их баярлах байна шүү. За ингээд чуулганаа хараад, саятан болохын төлөө пепсигээ уугаад, ясаа сийрэгжүүлээд, байртай болохын тулд Засгийн 21 мянгаараа нэгж аваад л туугаад байж дээ. Одоохондоо найзад нь намрын чуулган болоод Н.Энхбаяр ах хоёрыг наалдуулж хэлэх ийм л үг байх шив дээ.

Ө.Үжин
SHUDARGA