Дахиж л бэлэн мєнгє амлахгvй юм шvv

2011-09-29

Улстєрийн халуухан єдрvvд эхэлж байна. Нам, эвсэл шинээр байгуулагдаж, нэр дэвших магадлалтай улстєрчдийг эчнээгээр тодруулах нь 2012 оны УИХ-ын сонгууль

хаяанд ирснийг илтгэнэ.

Сонгууль дєхєхєєр ард тvмэн ямар амлалт єгєхийг улстєрийн намуудаас хvлээдэг зуршилтай болсон. "Агт алдвал барьж болдог, ам алдвал барьж болдоггvй"-н vнэнийг улстєрчид ухаарсан болов уу, энэ гурван жилд. 2004 оны сонгуулиар АН-аас нэр дэвшсэн Л.Гvндалай хvvхдийн 10000 тєгрєгєєр бэлэн мєнгєний амлалтыг эхлvvлсэн тvvхтэй. Эрхэм гишvvн єдгєє ч "Хvvхдийн мєнгийг би санаачилж АН-ыг бараг олонхи болгосон" хэмээн єєрийгєє сурталчилдаг. Тvvнээс хойш залуу гэр бvлийн, иргэн бvрт нэг сая, 1.5 сая тєгрєгийн амлалтыг Монгол Ардын Нам, Ардчилсан нам єгсєн. Иргэндээ эх орны баялгаас хувь, хишиг хvртээе, 2.8 саяулаа байгалийнхаа єгєєжийг эрх тэгш хvртье гэдэг зєв санаа.

Харин бэлэн мєнгє єгнє гэх нь арай хэтийдсэн зvйл болсныг єнєєгийн нєхцєл байдал харуулж байна. Vvнийг далимдуулж иргэний хєдєлгєєн, парламентад суудалтай болохыг мєрєєддєг жижиг намынхан эрх баригчдыг амны зугаа болгох нь зvй ёсных юм. С.Уянга нар "Амлалт нэхэх ард тvмний холбоо" байгуулж аймгаас аймаг хэсч "Монгол Ардын Нам, Ардчилсан намаас нийт 2.5 сая тєгрєг авах ёстой. Бид та нарын ємнєєс нэхэж шаардаж байна" хэмээн улстєрийн тоглолт хийсэн.

Ерєнхийлєгч Ц.Элбэгдорж сонгуульд єрсєлдєхдєє 2.5 сая дээр нэмж, оюутнуудад cap бvр тэтгэлэг єгнє гээд тоог нь єсгєж, тоймыг нь алдуулсан. 2012 оны сонгууль болохоос ємнє улстєрийн намууд иргэн бvрт амласан мєнгєє єгч байж сонгуульдвал амласнаа биелvvлсэнд тооцогдоно. Бэлэн мєнгє амлах гэдэг ард тvмэнд ашиггvй, нєлєє бvхий улстєрийн намуудын нэр хvндэд ч халтай зvйл болж хувирдаг ажээ. Амлалтаа биелvvллээ гэхэд "Амлалт нэхэх ард тvмний холбоо"-ноос эхлээд "Бид шахаж шаардаж амлалтыг нь биелvvлсэн" хэмээн єєрсдийгєєє сурталчлах нь тодорхой.

Ингээд нэг, хоёр намын биелvvлсэн амлалтыг нэг хэсэг холбоо, эвсэл сонгуулийн "шоу" болгож мэдэхээр нєхцєл vvсчихээд байгаа юм. Хатуухан хэлэхэд бэлэн мєнгєний амлалтын биелэлт улстєрийн намууд, иргэний хєдєлгєєнийхний дундын "ємч" болно гэсэн vг. УИХ-ын гишvvд, Засгийн газрын сайд нарыг орон нутагт ажиллах тоолонд чихнээс нь хонх уяж, сонгогчдын аманд маани мэгзэм шиг уншлага болсон зvйл нь нэг сая болон 1.5 сая тєгрєгийн амлалт. Нэгэнт єгнє гээд амласан болохоор нэхэхээс яахав. Шахаанд орсон парламент "Хvний хєгжил сан"-гийн тухай хууль баталсан. Баталсан хуулийг дагаж мєрдєж биелvvлэх vvрэг хамтарсан Засгийн газарт ирэв. 2012 оны сонгуулиас ємнє єгєхийг цаг хугацаа хvртэл сануулах боллоо. Арваад жилийн ємнє манай улсын нийт тєсєв 400 тэрбум тєгрєг байсан бол єдгєє дєрвєн их наядаар хэмжигдэж байгаа. Vvнийг мэдэх улстєрчид "Бидэнд юу байна, мєнгє байна" хэмээн аархах нь дараагийн сонгуулиар дахиад мєнгє амлах вий гэсэн болгоомжлолыг тєрийн холбогдох байгууллага, албаны хvмvvст тєрvvлдэг.

Vvнийг гэрчлэх мэт 2012 онд иргэн бvрт таван сая тєгрєг амлах нь гэсэн дэл сул яриа ч бий. Улстєрд єрсєлдєгчид юу амлахаа боддог, сонгогчид хvлээдэг дvр тєрх ажиглагдаад удлаа. Сонгуулийн vеэр намуудын мєрийн хєтєлбєрт тусгасан бvтээн байгуулалт, дэд бvтэц, улс орны хєгжилтэй холбоотой асуудлыг тєвєггvйхэн шийдвэрлээд явж байна. "Толгойны євчин" болсон нь бэлэн мєнгєний амлалт. Монгол Ардын Нам, Ардчилсан нам адилхан зовлон бэрхшээлийг мэдэрч буй. ОУВС тєсвийн тодотгол хийхгvй, тєсвєє тэлэхгvй, эдийн засгаа тогтвортой байлгахыг зєвлєдєг, шаарддаг, хvсдэг.

Манайхан наанаа толгой дохин зєвшєєрдєг ч яалтгvй эсрэгээр болгоно. Ингээд инфляци єснє, бараа бvтээгдэхvvний vнэ нэмэгдэнэ, иргэд бухимдана, бухимдсан иргэд улстєрчдєєс нэг сая, 1.5 сая тєгрєгєє нэхэл хатуу шаардана. Нєхцєл байдал ийм байна. Єнєє маргаашгvй 2012 оны тєсвийг хамтарсан Засгийн газраас УИХ-д оруулна. Гол сэдэв нь 2012 оны сонгуулиас ємнє амлалтынхаа vлдсэн мєнгийг хэрхэн хуваарилж єгч дуусгах вэ. Одоо эцэслэхгvй бол дахиад гарахгvй байсаар сонгуультай залгана. Амлалтдаа ээрэгдэн, бантсан улстєрчид "Дахиж л бэлэн мєнгє амлахгvй юм шvv" хэмээн ухаарч байгаа болов уу.

Бэлэн мєнгєний амлалт ард тvмэнд ашиггvй, улс орны хєгжлийн хєтєч болохгvй зvйл. Єєрсдийнхєє халааснаас бус єрєєлєєс зээлж иргэндээ єгєєд байгаа тєр шvv дээ. 2008 оноос хойш гурав дахь жилдээ дуншсан Сонгуулийн хуулийн шинэчилсэн найруулгад улстєрийн нам болон нэр дэвшигч бэлэн мєнгє амлахыг хориглосон заалт оруулсан. Улстєрийн намууд 2012 оны сонгуулиар бэлэн мєнгєний амлалт єгєхгvй байх харилцан ойлголцлын санамж бичигт гарын vсэг зурсан. Єнгєрєгч дєрєвдvгээр сарын 10-ны єдєр Тєрийн ордонд Монгол Ардын Нам, АН, тухайн vеийн VШН, Монголын Ногоон Нам, ИЗН, мән МСДН, БНН, МУНН, Эх орон намын дарга нар ёслолын ажиллагаанд оролцож санал нэгдсэн.

Найман сарын дараа болох сонгуулиар бэлэн мєнгє ямар боловч амлахгvй гэж найдъя. Гэвч болгоомжлол тасрахгvй. Юу юугvй сонгууль дєхєхєєр єєр зvйл амлах вий. Ийм хардлагыг эртнээс зарим хvн тєрvvлээд байгаа. АН-ын хэсэг залуус Ерєнхий сайд С.Батболдод "Уул уурхайн баялгаас єрх бvрт нэг єрєє орон сууц vнэгvй олгох ёстой" гэх утга бvхий шаардлага байн байн хvргvvлсэн нь хардлагын vvсвэр болоод буй. Тэд "Хууль зєрчиж бэлэн мєнгє амлаагvй" хэмээн єрх бvрт орон сууц єгнє гээд гэдийх вий. УИХ-ын гишvvн болохын тулд заавал амлалт єгєх ёстой гэсэн ойлголтыг улстєрчид, сонгогчдын ухамсраас арилгах цаг хэзээ юм бол.

Д.Дамдин