Дэлхий Монголыг сонсч байна. Азийн цээжин дэх Монгол Улс нийгэм, эдийн засгийн ямар бодлого барьж байгааг улс орнууд нvд цавчилгvй харж, чих тавин сонсч буйг ОХУ-ын Эрхvv мужид болсон Байгалийн эдийн засгийн VII олон улсын чуулга уулзалтаас харагдаж байлаа. Тэр дундаа ах дvvгийн найрсаг харилцаатай ОХУ ч гэсэн Монгол Улстай худалдааны эргэлтээ нэмэгдvvлж, хамтын ажиллагаагаа єргєжvvлмээр байна гэсэн vгийг олонтаа хэлж байв. “Эрчим хvчний салбарын хєгжил”, Алс Дорнодыг хєгжvvлэх тєрийн бодлого болон стратегийн хєгжил гэсэн сэдвийн дор чуулж байгааг ч хэлэх vv Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболдын хэлэх vгэнд 30 гаруй орны 3000 орчим тєлєєлєгч анхаарал хандуулан сонслоо. Тэрээр “Бvс нутгийн хамтын ажиллагаанд Монгол Улс идэвхтэй оролцож дэд бvтэц, эрчим хvч, аялал жуулчлал гэх мэт томоохон тєсєлд манай улс оролцоход бэлэн” гэдгээ хэлсэн юм.

ОХУ-ын Сибирь, Алс Дорнодын эдийн засаг, улс тєрийн амьдралд чухал ач холбогдолтой хэмээн дvгнэдэг эл чуулга уулзалтыг 1996 оноос эхлэн Тусгаар улсуудын хамтын нєхєрлєлийн орнуудын эдийн засаг, улс тєрийн холбоог тєлєвшvvлэхэд vvрэг гvйцэтгэсэн “Санкт-Петербургийн эдийн засгийн чуулга уулзалт”-ын vргэлжлэл болгон Зvvн бvс нутагт байгалийн анхны чуулга уулзалтыг Эрхvv хотод зохиожээ. 2000 оноос хойш зохион явуулснаас хойш VII чуулга уулзалт ийнхvv єргєн хvрээтэй болж байна. Зєвхєн 2004 оноос эхлэн Шанхайн хамтын ажиллагааны болон Зvvн Ємнєд Азийн хамтын ажиллагааны байгууллага (АСЕАН) тєлєє-лєгчид оролцдог болсон гэхээр ямар том уулзалт болдог нь ойлгомжтой.

Учир нь, ОХУ хєгжлийн бодлогын vvднээс Дорнод Сибирийн бvс нутгаа хєгжлийн цэг ( точка роста) гэж томъёолж онцгой ач холбогдол єгдєг болохоор тэр. Харин уулзалтын vеэр яригдсан олон улсын болон бvс нутгийн харилцаа, хамтын ажиллагааг хєгжvvлэх санал, нийгэм эдийн засгийн хєгжлийн талаархи зєвлємжийг ОХУ-аас Ази, Номхон далайн бvс нутгийн орнуудтай хийх харилцаа, хамтын ажиллагааны бодлогын баримт бичиг Дорнод Сибирь, алс Дорнодын хєгжлийн талаар гаргах ОХУ-ын Засгийн газрын шийдвэрт тусгаж хэрэгжvvлдэг байна.
Манай улсын тєр, засаг энэ чуулга уулзалтад ихээхэн ач холбогдол єгч, єндєр хэмжээний тєлєєлєгчдєє оролцуулдаг уламжлалтай. Тухайлбал, УИХ-ын дарга, УИХ-ын дэд дарга, УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга тэргvvтэй тєлєєлєгчид ємнє нь оролцож байсан. Тєлєєлєгчдєє оролцуулах нь чуулга уулзалтын vеэр яригдаж байгаа бvс нутаг, улс орон дамнасан томоохон тєсєл, арга хэмжээтэй Монгол Улс эдийн засгийн хєгжлийн бодлогоо уялдуулах, оролцох боломж, арга замыг хайхад чухал нэмэртэй байдаг аж.

Латин Америкаас мах авснаас Монголоос татах нь илvv хямд, ашигтай

Дорнод Сибирийн бvс нутгийн хєгжлийн цэг( точка роста) болох Эрхvv муж нь ОХУ-ын 80 гаруй субъект дотроос Монгол Улстай аль ч талаараа хамгийн єргєн харилцаатай бvс нутаг. 767.7 мянган хавтгай дєрвєлжин км нутагтай, 2.7 сая хvн амтай энэ муж нь байгалийн баялаг, нєєцєєрєє ОХУ-д дээгvvрт ордог. Чуулга уулзалтад оролцсон Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболдод мужийн Амбан захирагч Д.Ф.Мезенцев бараалхсан юм. “Байгалийн эдийн засгийн чуулга уулзалт болон Эрхvv хот байгуулагдсаны 350 жилийн ойн арга хэмжээнд урьсанд Ерєнхий сайд уулзалтын эхэнд талархал илэрхийлээд уламжлалт сайн хєрш манай хоёр орны стратегийн тvншлэлийн харилцаа эрчимтэй хєгжиж, vvнд Амбан захирагчийн оруулж байгаа хувь нэмрийг єндрєєр vнэлж байдгаа ч илэрхийлсэн.

Харин Амбан захирагч Д.Ф.Мезенцев хоёр талын болон Ази-Номхон далайн бvс нутаг дахь харилцаа, хамтын ажиллагааны талаар олон чухал асуудал хэлэлцэх энэ чуулга уулзалтад Монгол Улс ач холбогдол єгч, єргєн бvрэлдэхvvнтэй оролцож байгааг тэмдэглэсэн юм.
Єнєєдрийн байдлаар хоёр орны худалдааны нийт эргэлтийн 70 орчим хувь нь Сибирийн бvс нутагт ногддог. Худалдаа, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, Засгийн газар хоорондын комисс болон бvс нутаг, хил орчмын хамтын ажиллагааны дэд комисс хамтын ажиллагаанд чухал vvрэг гvйцэтгэдэг байна. Уулзалтын vеэр хийн хоолойг Монголоор дайруулах асуудал харилцан ашигтай гэдгийг Ерєнхий сайд дахин хєндєж, техник, эдийн засгийн vндэслэлийг боловсруулах боломжтой гэв. Тvvнчлэн удаа дараа ярьж, шийдэлд хvрэхгvй байгаа махны экспортын асуудлыг ч хєндсєн. Єнгєрсєн оны есдvгээр сарын 14-нєєс эхлэн манай улсаас мах авахыг хориглосон хоригийг цуцлуулахын тулд Эрхvv муж єєрєєс шалтгаалах бvхнээ хийнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа Ерєнхий сайд хэлсэн. Vvнийг Амбан захирагч Д.Ф.Мезенцев нааштай шийдэхээ амлаад Латин Америкаас мах авсны оронд Монголоос авах нь илvv хямд, ашигтай хэмээв.
Уулзалтын тєгсгєлд Эрхvv хот дахь Монгол Улсын Ерєнхий консулын газрын vйл ажиллагааг бvх талаар дэмжиж ажиллахаа Амбан захирагч илэрхийлээд, Эрхvv хотын эмч нарын тусгай галт тэргийг ойрын vед Монгол Улсад аялуулж, vнэ тєлбєргvй vзлэг, оношилгоо, эмчилгээ хийлгэхээр энэ vеэр тохиролцсон юм.

Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцагчдын тоог дахин 10-аар нэмнэ

Vvний дараа Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболд Эрхvv хотын Анагаах ухааны их сургуульд зочилсон юм. Монгол Улсын vе vеийн шилдэг сэхээтэн, гавьяат эмч нарыг тєрvvлсэн уг сургуульд єнєєгийн байдлаар 70 гаруй монгол оюутан эрдэм номд шамдан суралцаж байна.
Багш нарын хувьд монгол оюутнууд идэвх мэрийлт сайтай хэмээн магтаж байсан ч хуучин шиг орос хэлний єндєр мэдлэгтэй хvvхдvvд тун ховор ирж байгааг хэлж байсан. Учир нь, Монгол Улсын боловсролын системд тавдугаар ангиасаа эхлэн орос, англи хэл сонгон vздэг нь сайн ч манай сургуульд сурах гэж ирж байгаа оюутнууд хэлний бэрхшээл их байгааг хэлэв. Харин оюутнуудын хувьд сургалтын тєлбєр нь нэмэгдсэнд гундуухан байгаа гэнэ. Энэ талаар тус сургуулийн нэгдvгээр курсын оюутан н.Анхбаяр “Хэлний бэлтгэлд ирэхэд гэрээ хийдэг. Намайг анх ирэхэд сургалтын тєлбєр 3200 ам.доллар байсан тэр чигээрээ байгаа. Єнгєрсєн жилээс хууль єєрчлєгдсєн гээд эмчилгээ, хvvхдийн эмч, эм зvйн чиглэлээр суралцагсдын тєлбєр нэмэгдсэн. Эмчилгээний анги гэхэд 1800 байсан бол 1000 ам.доллараар нэмэгдсэн” хэмээв. Эрхvv хотод суралцаж буй 800 гаруй оюутны ихэнх нь хувиараа сурдаг. Харин Ерєнхий сайдын айлчлалаар Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцагчдын тоог дахин 10-аар нэмэх, хувиараа сурч байгаа оюут-нуудыг хєнгєлєлттэй суралцуулах болсныг оюутнуудтай уулзахдаа дуулгасан юм.

Хил орчмын боомтын vйл ажиллагааг тvргэвчилнэ

Ахан дvvс гэгддэг ОХУ-ын Бvгд Найрамдах Буриад Улсад хvрэлцэн ирсэн Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболдод тус улсын Ерєнхийлєгч В.В.Наговицын бараалхсан юм. Ах дvv Буриадын нутагт хvрэлцэн ирсэндээ баяртай байгаагаа Ерєнхий сайд хэлээд Улаан-Vд хотын 345 жилийн ойн баярын мэндийг Ерєнхийлєгч В.В.Наговицынд хvргэсэн. Тэрээр хэлсэн vгэндээ Монгол Улс хил орчмын бvс нутагтай харилцах харилцаандаа єндєр ач холбогдол єгдєг хэмээгээд энэ бvс нутагт хоёр орны худалдааны эргэлт эрчимжиж, тэнцвэрт байдал бий болж нааштай vзvvлэлтvvд гарч байгааг онцолсон юм. Гэхдээ бараа эргэлт нэмэгдэхийн хэрээр ачаа тээвэр, шалган нэвтрvvлэх байгууллагын vйл ажиллагааг сайжруулах, тvргэн шуурхай болгох шаардлагатай байна. Монгол Улсын Засгийн газар энэ чиглэлээр тодорхой алхам хийж байгаагийн адил Оросын тал ч анхаарч байгаа гэдэгт найдаж байгаагаа Ерєнхий сайд онцлон тэмдэглэсэн.
Учир нь, манай улсын иргэд тус улсын хилээр орж гарахад багагvй бичиг цаасны бэрхшээл гардаг нь бvс нутгийн хєгжлийг тушахад хvргэдэг байна. Тиймээс ч хоёр талаас ажлын хэсэг гарч шалган нэвтрvvлэх дээр гарч байгаа хvндрэл, саад бэрхшээлийг шийдэх зєвлємж гаргахаар болсон. ОХУ-ын Бvгд Найрамдах Буриад Улсын хувьд энэ чиглэлийн хууль тогтоомжид єєрчлєлт оруулах, энэ талаархи тєсєл, байр сууриа хууль тогтоох дээд байгууллагадаа уламжлахад бэлэн байгаагаа Ерєнхийлєгч В.В.Наговицын Ерєнхий сайдад хэлсэн. Тэрээр “Таны тэргvvлсэн Засгийн газраас явуулж байгаа бодлого, vйл ажиллагааны vр дvнд Монголын эдийн засаг эрчимтэй хєгжиж байгааг харахад бахархалтай байна гээд улам их амжилт гаргахыг хvсэн ерєєв. Тэрээр Ерєнхий сайд С.Батболдын ярисантай санал нэг байгаагаа хэлээд хоёр талын худалдаа эргэлт тvvний дотор Монголоос Буриад руу чиглэсэн экспортын хэмжээ жилээс жилд єсч, худалдааны тэнцвэрт байдал бий болсон хэмээсэн.

2009 онд Монгол, Буриадын хоорондох гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 60 орчим сая ам.долларт хvрсэн байна. Буриадад vржлийн эм хонь хєлєєр нь гаргаж эхэлсэн нь хоёр талын хамтын ажиллагааны 20 гаруй жил тасарсан холбоо сэргэжээ. Мєн ондоо 900 гаруй хонь Буриад руу гаргасан аж. Гэхдээ эхний 1-2 жилдээ vржлийн малыг зохих тоо толгойгоор гаргаж, дараагаас нь ямар тєрлийн малыг хэдий тоо хэмжээгээр гаргах асуудлыг тєрийн бодлогын хэм-жээнд шийдвэрлэж байх нь зvйтэй гэсэн санал гарсан байна.

Монголын аж ахуйн нэгжvvд Буриад Улсад хєрєнгє оруулалт хийх, тэр дундаа хєргєлтийн агуулах барих болсон гэнэ. Энэ нь Монгол Улсаас мах, махан бvтээгдэхvvн худалдан авах хэмжээг нэмэгдvvлэхэд ихээхэн vvрэг гvйцэтгэх болно хэмээн албаныхан дvгнэж байв. Мєн иргэний нисэхийн байгууллага Улаан-Vд хотноо засвар vйлчилгээгээ хийлгэх, аж ахуйн нэгжvvд жижиг оврын онгоц худалдан авахаар гэрээ хэлцэл хийх сонирхол бий болж байгаад баяртай байгаагаа Засгийн газрын тэргvvнд илэрхийлж байсан. Хоёр орны аялал жуулчлалын салбар хєгжлийг даган бага оврын нисэх онгоцны vйлдвэрлэл хєгжиж эхэлжээ. Тиймээс ч уулзалтаар талууд худалдаа, эдийн засаг, боловсрол, аялал жуулчлалын салбар болон иргэд хоорондын харилцан зорчих чиглэлээр идэвхтэй vйл ажиллагаа явуулах сонирхолтой байгаагаа харилцан ярилцсан юм. Энэ vеэр ОХУ-ын Бvгд найрамдах Буриад улсын тєрийн дээд одонгоор Ерєнхий сайд С.Батболдыг шагнасныг Ерєнхийлєгч В.В.Наговицын энэ vеэр гардууллаа. Очсон газар бvрт Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболд хvндтэй зочны нэг байсан. Учир нь, бvс нутгийн хєгжилд тvлхэц єгєх, учирч буй бэрхшээлийг шийдэхэд Монгол Улсын Засгийн газар онцгой vvрэгтэй оролцоно байх хэмээн итгэл хvлээлгэж ч байгаа аж.

Ийнхvv Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболдын айлчлал vр дvнтэй боллоо. Алс Дорнод тєдийгvй бvс нутгийн хєгжлийн асуудлыг ярилцсан Байгалийн эдийн засгийн VII олон улсын чуулга уулзалтаас олон нааштай vр дvн гарна байх. Харин Монгол Улсын хувьд эл уулзалтын vр дvнг улс тєр, нийгэм, эдийн засгийнхаа бодлогод шигтгэн бvс нутгийн худалдааг єргєжvvлэхэд чиглvvлнэ. Цаашлаад ирэх жилийн чуулга уулзалтыг Байгаль, Хєвсгєл нуурын аялал жуулчлал нэрийн дор явуулж аялал жуучлалыг хєгжvvлэх гарцыг ч нээж байна хэмээн Оросын тал vзэж байлаа. Ямартай ч, богино хуга-цаанд хийсэн айлчлалаар Монгол Улсын Ерєнхий сайд С.Батболд гацаанд байсан эдийн засгийн асуудлыг шийдээд зогсохгvй хvний нутгаас эрдэм євєртлєх гэж шамдан суралцаж буй оюутнуудад сэтгэлийн дэм єгєн тєлбєрийн асуудлыг нь ч шийдэж чадсан vр дvнтэй айлчлал боллоо хэмээн монголчууд ч сэтгэл хангалуун. Азийн цээжинд дэх Монгол Улсыг хvн бvр ажина. Ямар бодлого явуулж хэрхэн дэлхийд нээлттэй байх нь тєрийн томчуулаас шалтгаална. Бvр улс тєр, эдийн засгийн чиг хандлага нь ямар байхыг онцгойлон анхаарна. Дэлхий нийт Монголыг сонсч эхэлжээ.