Бидний сүлд Монгол бичиг

2011-08-12

Монгол соёлын өнгө өнөр өтгөн хэмээгдсэн Баарин баруун хошууны тоогүй олон оюутан сэхээтэнг хүмүүжүүлсэн

гэгдэж байгаа нэгдүгээр дунд сургуулийн сурагчид “Хамгийн хүнд хичээл” гэсэн асуултын хариуд нэлээд нь “Монгол хэл бичиг” гэж хариулжээ.
Би сонсоод цочирдсон. Бидний үед уг асуулгыг явуулсан бол “Хамгийн амархан хичээл” гэсэн асуултанд 98 хувь нь “Монгол хэл бичиг” гэж таглана гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Хичээлийн бичиг өгсөн өдөрт нь бид монгол хэл бичгийн дэвтрээ уншаад дуусгачихдаг бөгөөд үл ойлгох зүйл, хүнд гэж санагдах зүйл бараг байдаггүй.
Монгол хэл бичиг минь хэдэн аравхан жилд өөрийнхөө эх оронд ийнхүү таних эзэнгүй орших орон зайгүй болсныг итгэхэд бэрх, энэ хурдцыг үнэмшихэд хэцүү. Өвөрмонголын Баарин л ийм гэж битгий эндүүрээрэй. Олонх хошуу нутагт бол асуулга явуулчихах дээд, дунд сургууль ч үгүй болоод арав хорин жил болчихсон юм.
Үүнийг сэрэмжийн хонх гэж өөрийгөө тайвшруулж нэрлэхийн оронд мөхлийн хонх гэвэл үнэнд ойрхон.
“Умардын зэрлэгүүд”-ийн төлөөлөгч болсон бидний монголчууд үсэг бичиггүй барлагуудын төлөөлөгч ч болж явдаг атал 70 жилд нэг удаа үсэг сольсон гэх тооцоотой, нүүдэлчдийн уйдамтгай араншинг бид үсэг бичигтээ ч харуулаад амжжээ.
Сольсон түүхийг дэлгэх нь утгагүй гэвэл сэргээх асуудлыг ярьцгаах уу. Монголын ” Улс төрийн сонин”-ы 2008 оны эхний дугаарын тэргүүн нүүрт би Болдсайхан нэрээр “Өвөрмонголчуудын хэлмэгдсэн байдал” нийтлэлийг уг сонины захиалга , Өвөрмонголын ардын намын найдлагаар бичсэн. Сонин авах гэж хоёулаа тавдугаар сургуулийн ард сонины хороонд хүрсэн.Сонины эрхлэгч Б гэгч :
-Бид одоо кириллээ яаж 1 латинаар сольж байж дэлхийтэй хөл нийлүүлэхийг бодож байна гэж монголын хамгийн хийх ёстой ажлыг хийж чадаагүйдээ харамсаж байх шиг донхолзоход нь дур гутсан би удалгүй тэндээс гарч ирсэн.Улаанбаатарт ийм хүн зөндөө. Би зөндөө дур гутаж явсаан.Эсэхүл монгол хүн үсэгтэйгээ оролдох эргүү туссан ч юм уу бүү мэд.
Ертөнцийн гайхамшигт соёл монгол бичгийг авч үлдсэн цорын ганц орон хэмээгдсэн Өвөрмонголын хилийн гадна байгаа залуучууд түгээмэл латинаар бичиж монгол бичгээ ухамсартай, ухамсаргүй хаяж байхыг бид зориуд буруутгах хэрэгтэй байна. Монгол үсгийн фондгүй болохоор латинаар бичиж байна гэж шалтаглахын оронд үсгийн дүрэмгүй тул латинаар бичих нь зөв буруу гэх явдалгүй. Биед амархан гээд үнэнээ өчвөл дээр ч юм уу.
Нутгаасаа хамаагүй илүү техникжсэн гадаад гүрэнд амьдарч сурч байгаа өвөрлөгчдөд үсгийн фондод гэж шалтгалах шалтгаан алга. Халх түмний хоёр алхах гэж байгааг ганцхан алхахаар завдаж байгаа бидэнд халхчууд бичгээ хаясан гэж уцаардах уурлах орон зай нэг их байх биш ээ.
Олон улсын код (төлөөний дугаар) гэдэг хэмжээтэй эх баялаг бий.Таван толгой, Баян овоо гэж жиших юм биш.Энэ юманд үсэг чинь багтаж чадахгүй бол өнөөгийн хорвоогоос өөрийгөө арчлаа гэсэн үг.1997 онд Америкийн Seattle хотод олон улсын кодын хурлыг хуралдуулахдаа тусгаар тогтносон улс гэсэн тэгш бус зүйлээр зааг хязгаар тогтоосонгүй үсэгтэй болгоныг урьсан болохоор Өвөрмонголоос төлөөлөгч ирж оролцсон юм.
Уг нь энэ бол чухамхүү “юутай баяр ,юутай завшаан” гэж хэлэхээр, дэвхрэхээр явдал юм. Гэтэл 2007 онд vista,залгаад 2009 онд windows7 гарахад кирилл ,төвд, уйгар гээд ертөнцийн гурвалжин дөрвөлжин, муруй зуруй үсэг болгон орсон боловч манай сайхан монгол бичиг саа туссан хүн шиг сонин хачин юм болж гарчээ.
Би өрөөндөө хэрэглэж үзэх гэж хэдэн өдөр ноцолдоод сая аль эрт 1997 онд зэрэмдэг ураг жирэмслэгдсэнийг мэдлээ. Цагаан сахалтай өвгөн минь “Их засаг”-тайгаа байсан бол хэргийн эзнийг газар дээр нь ганцхан цавчих байсан. Даанч харамсалтай төрөө алдсан говийн өмнөх монголчуудад түшиг хэн болж түмэн жилийн ял гавьяаг ялган салган шүүмжлэх билээ. Тийм ч гэлээ энэ нэгэн явдлыг “дагууд нь ч гэсэн” тэмдэглэхгүй өнгөрүүлбэл өвөр монголын түүх цоорхой хоцорно.
Хэлний эрдэмтэн өвөрлөгч хэд хоногийн өмнө:
-Би” зэрэмдэг” болсон монгол үсгийн фондыг засаж төгөлдөржүүлэх төсөл боловсруулах бодолтой байна гэхээр нь:
-Тэгвэл би чамд хөшөө босгож өгнө гэсэн.
Үсэг бичиг бол үндэсний соёлыг ачаалагч төдий биш хамгийн гол нь үндэсний хайр сэтгэл,ижилсэл, бахархалыг хадгалах, сэргээх, ачаалах зүйл юм.Өөрөөр хэлбэл үндэсний үзлийн эх булаг гэсэн үг.Төрийн жолоогоо түр цаг харь хүнд атгуулсан өвөрлөгчдөд авч хэлбэл монгол бичиг нь бараг л бие биеэ монгол гэж таних ижилсэхийн цорын ганц тэмдэг болж байна.
Монгол бичиг бол бидний сүлд, хар цагаан хоёрыг нийлүүлсэн цорын ганц сүлд. Сүлд минь намирч байсан цагт сүр минь сүнс минь байх болно. Сүр минь сүнс минь байсан цагт сүлд минь хэзээд өндрөөс өндөрт намирч байх болно.