өөрөөр ялгаж бодож ч байгаагүй байх. 1990 оноос хойш л бид “Ижил хүйстэн” гэх шинэ нэр томъёог сонсож байснаас өөр илүү мэдээлэлгүй байсан гэвэл буруутахгүй биз. Ийнхүү бидний сэтгэхүйн гадна үлдэгсэдийг бид гаж донтон, эсвэл өвчтэй, солиотой мэт ойлгодог нъ нууц биш. Нийгтийн цөөнх болсон трансжендер Б.Ирмүүнбаяртай ярилцлаа.

-Бага насныхаа талаар дурсахгүй юу. Аав ээж гэр бүлийнхэн чинь мэдээж эрэгтэй хүүхэд шиг л бодож өсгөсөн байх?
-Би 1988 онд Төв аймагт төрсөн. Багадаа аав ээжийн хайртай, жирийн л эрэгтэй хүүхэд шиг өссөн. Аймгийнхаа арван жилийн II сургуулийг дүүргэсэн. Түүх, нийгэм, тооны төрлийн хичээлд сонирхолтой, сурлагатай хүүхэд байсан. Аравдугаар ангиа төгсөөд Төмөр замын дээд сургууль, “Мандах бүртгэл” дээд сургуулиудад тэнцээд гэртээ ойрхоныг нь бодоод төмөр замын дээд сургуулийг сонгож байлаа.

Арван жилд байхдаа би өөрийнхөө ямар бэлгийн чиг , хандлагатайг сайн мэддэггүй байв. Ингээд л ахлах ангид ороод шилжилтийн насны бяцхан хүү яагаад ч юм ангийнхаа хөвгүүдийг шохоорхож эхэлсэн. Өөрийн мэдэлгүй ямар хөөрхөн банди вэ гэсэн бодол төрдөг болсон. Гэрээсээ гардаггүй, хичээлээ л хийж байдаг томоотой хүү хааяа нэг охидтой дээс тоглож цагийг өнгөрүүлдэг байв. Гэтэл ангийн хөвгүүд сагсан бөмбөг тоглож, тэвэг өшиглөнө. Надад тийм авъяас, сонирхол ч байдаггүй байлаа.

-Шилжилтийн насны өөрчлөлт оюутан болоод ч өөрчлөгдөөгүй юу?
-Оюутан болоод өөрийгөө үеийнхээ хөвгүүдийг сонирхож байгаагаа илүү их анзаарсан. Их сургуулийн хөөрхөн охидыг би эмэгтэй хүний нүдээр л харж, ямар гоёл чимэглэл, хувцас хэрэглэл эдэлж байгааг нь шинждэг байсан. Түүнээс эрэгтэй хүний нүдээр огтхон ч харж байсангүй. Одоо ч тийм. Ангийнхаа хөвгүүдийг л ямар хөөрхөн залуу вэ гэж боддог байсан. Тэгж л эрэгтэй хүн сонирхож байгаагаа мэдэрч эхэлсэн.

-Эрэгтэй дүрд хувирсан эмэгтэй хүүхэдтэй нэг ангид сурч байгаагаа ангийнхан чинь мэдсэн үү?
-Намайг эрэгтэй хүн сонирхоод байгааг манай ангийнхан анзаарчихсан байсан. Тэгээд л надад гомо, манин гэсэн нэр өгч тэр нэрээрээ үргэлж дууддаг болсон. Тэр үеэс л надад сургуульд явах ямар ч аргагүй болж эхэлсэн. Ингээд бурханаас надад олгосон бэлгийн чиг хандлагаасаа болоод үеийнхээсээ тусгаарлагдаж эхэлсэн. Их сургуулийн II курсээ аргагүй эрхэнд орхисон. Тэгээд л зургаан сар гаруй гэртээ амарч бүх зүйлийг бодож эхэлсэн.

Тэр үед л би ганцаардал гэж юу болохыг мэдэрсэн. Монголд би ганцаараа л бусдаас өөр юм байна. Надаас өөр ийм гаж хүн байхгүй гэдэгт итгэчихсэн байсан. Үхэх тухай ч бодож эхэлсэн. Энэ бүхний эцэст би намайг зүхээд байгаа хүмүүсийг үхэж баярлуулахгүй шүү гэсэн хатуу бодол өөртөө тээсэн. Зүгээр л өөрийнхөө төлөө амьдрах хэрэгтэйг ойлгосон. Би өөрийгөө хайрлаж, өөртөө энэ мэт хатуу байхгүй бол хэн ч намайг хайрлаж, миний төлөө үг хэлэхгүйг яс махандаа шингэтэл ойлгосон.

-Ганцаардал, бусдын шахалт зүхэлтээр нэлээд сайн ташуурдуулжээ. Юутай ч өөртэйгөө ижил хүмүүсийг олох нь ганцаардлаас гарах гарц байсан байх?
-Тэр үнэн. Найз нөхөд маш их үгүйлэгдсэн. Нэг л мэдэхэд аав ээж, гэр бүлийнхнээсээ холдчихсон, ганцаараа үлдчихсэн байсан. Тэгээд л нэг өдөр телевизийн чат үзэж байгаад “гей залуутай танилцана” гэсэн зар олж уншсан. Өгсөн дугаар руу нь мессэж бичиж танилцсан. Надаас жаахан өөр нь гомо залуу байсан. Бидний дунд юу ч болоогүй. Тэр надад нэлээн сайн зөвлөгөө өгсөн. Монголд гей хүмүүсийг анхаарч, дуу хоолой нь болж байдаг гурван ТББ байдгийг тэр надад хэлсэн. Ингэж л би ганцаардлаас аврагдсан юм.

-Гей хүмүүсийн цуглардаг парти болдог тухай сонсож байсан юм байна. Очиж байв уу?
-Анх чатаар танилцсан найз маань намайг энэ үдэшлэгт урьж байсан. Шинэ жил болох гэж байсан юм. Маргааш шинэ жилийн үдэшлэгтэй. Чи хамт явах уу гэхээр нь явж байсан. Тэгж л хамгийн анх гей залуус нэлээд байдгийг хараад санаа амарсан. Парти тараад Анужинтай танилцаж бид их дотно нөхөрлөсөн. Бид танилцаад сарын дараагаас нь хамт амьдарсан. Ану л анх намайг эмэгтэй хувцас өмсүүлж байлаа. Тэгж л Анугийн шүүгээн дэх хувцаснаас эмэгтэй хувцас сонгож өмсөж байсан. Ану-гийн өмнө би яг л загвар өмсөгч шиг цоо шинэ дүрээр зогсож байсан.

Намайг ямар гоё биетэй юм бэ гэж уулга алдсан. Өөртөө итгээгүй толинд харсан. Би өөрийгөө ч таниагүй. Яг л модел шиг харагдаж байсан. Тэгж л анх эмэгтэй хүний ертөнц рүү эргэлт буцалтгүй орчихсон. Бид буудлаар жил гаруй хамт амьдарсан. Хоол унд, буудлын төлбөр бүх зүйлээ хувааж төлдөг байсан. Тэр жилийнхээ өвлөөс нь би “Андууд”-ын ойролцоо буудалд тусдаа амьдарч эхэлсэн.

-Гэрийнхэнтэйгээ хамгийн сүүлд хэзээ уулзсан бэ. Эцэг, эх чинь чамайг трансжендер гэдгийг мэдэж байгаа юу?
-Хоёр жилийн өмнө”Даяар Монгол”-ын хэсэг залуучууд намайг “Чи дуртайдаа ингэж явж байгаа биз дээ” гээд зодож байсан. Тэгээд л би зугатаад, хамаг бие хөндүүр, нүд гар хөл хөх няц болчихсон Ану дээр ирсэн. Энэ явдлаас хойш миний зүрх үхсэн. Хаашаа явахаа мэдэхгүй болсон. Надад Монголд гишгэх газар олдохгүй болсон юм шиг санагдсан. Одоо ч намайг ойр тойронд ихээхэн аюултай нөхцөл хүрээлж байгаа юм шиг санагддаг. Тэр үеэс шантарч гэртээ харьсан. Шинийн гурван байсан. Гэрийнхэн санаа нь зовчихсон бүгд уйлаад л намайг угтсан.

Аргагүй шүү дээ. Би чинь гэрийнхнээсээ холбоо тасраад жил гаруй болчихсон байсан. Гэртээ гурван сар болоход аав намайг гадуур юу хийгээд, яаж явааг анзаарч эхэлсэн. Тэгээд л хүний эцэг хүн үрдээ санаа нь зовно шүү дээ. Чамайг гадуур гаргахгүй шүү гээд л хувцас, гутал, утас гээд надад хэрэгтэй зүйлийг надаас холдуулсан. Ингээд гэрийн хорионд би бараг дөрвөн сар болсон.

-Гадагшаа гарах тухай бодол төрж байв уу?
-Намайг гэрийн хорионд байхад гей мисс Энхриймаа надруу ярьсан. “Би гадагшаа гарах гэж байна. Чи надтай хамт явах уу” гэсэн. Тэр үед би Энхриймаатай явмаар байсан ч бичиг баримтгүй, гэрээсээ гарч чадахгүй байсаар явж чадаагүй.

-Хэзээ, яаж гэрээсээ гарав?
-Тэр жилийнхээ таван сард би гэрийн шаахай, шорттой гэрээсээ зугатсан. Ингээд нөгөө л Ану дээрээ очсон. Бид хэсэг хугацаанд хамтдаа амьдарсан. Тухайн үедээ Анугаас жаахан дэмжлэг авсан л даа. Хоёр өөр хүн нэг гэрт удаан амьдрах нь дэмий байсан. Бидний харилцаа сэвтэж эхэлсэн. Би айлын хоёр хүүхдийн бага нь. Дээрээ нэг эгчтэй.Эгч гадагшаа явж сурдаг байсан болохоор би гэртээ ганцаараа нэлээд зожиг болчихсон байсан. Тэр зан ч нөлөөлсөн байх л даа.

-Одоо бас буудлаар гэр хийж амьдарч байгаа юу. Сарын төлбөр хэд вэ?
-Хүн хэтэрхий ганцаардахаараа олон хүнтэй газраар явмаар, хэн нэгнийг үгүйлдэг юм билээ. Одоо буудлаар амьдарч байна. Эмэгтэй найзтайгаа хамт амьдарч байна. Буудалд амьдрах их хэцүү. Өдрийн төлбөрт нь 40 мянган төгрөг төлдөг. Мэдээж хоол, унд, хувцас хэрэглэл гээд зардал маш их. Би жирийн нэгэн шиг микро юм уу нийтийн автобусанд явж болохгүй үргэлж такси барих хэрэгтэй болдог. Энэ мэтээр хэрэглээндээ өдрийн 100-гаад мянган төгрөг үрчихдэг. Энгийн хүмүүс бол нэг өдөрт ийм эний мөнгө олж чадахгүй.Өдөр бүр буудлынхаа төлбөр хийх ялтай явдаг.

-Уучлаарай, ийм их мөнгийг өдөр бүр олж төлнө гэдэг хатуу сонсогдож байна. Энэ мөнгийг хаанаас олдог вэ?
-Хэлэхэд эвгүй ч надад биеэ үнэлэхээс өөр сонголт байхгүй. Надад тогтоосон үнэ, тариф байдаггүй.Нэг цаг нь 60 мянган төгрөгөөс эхэлдэг. Дээшээ 220 мянган төгрөг хүрдэг. Өдөрт миний орлого янз, янз. Зарим өдөр нэг ч төгрөгийн орлогогүй байна. Зарим өдөр цөм хийнэ. Орлого сайн өдрөө буудлынхаа мөнгийг бөөнөөр нь төлчихдөг. Ингээд хэдэн хоног сайхан амарна. Би архи, дарс уудаггүй болохоор элдвийн юманд мөнгөө үрээд байдаггүй. Хэрвээ би архи ууж, шоудах л юм бол миний амьдрал бүрмөсөн дуусна.

Би энгийн хүн биш. Биеэ хянаж, зөв авч явах шаардлагатай. Тийм эрсдэлтэй үйлдэл хийхийг хүсдэггүй. Би архи уух л юм бол гомо Нараагийн хувь заяа намайг угтана. Уух үе гаралгүй л яахав. Тэр үед найдвартай, итгэлтэй хүмүүстэй бага зэрэг л пиво уудаг.

-Байнгын үйлчлүүлэгч бий юу. Ихэвчлэн ямар хүмүүс байдаг вэ?
-Байлгүй яахав. Эхнэр хүүхэд, гэр бүл, ажил амьдрал нь тэгш сайхан хүмүүс миний үйлчлүүлэгч байдаг. Улс төр, урлаг соёл гээд нийгмийн ямар ч давхаргын хүмүүс над дээр ирдэг. Магадгүй жирийн эрэгтэйчүүд миний үйлчлүүлэгч гэдгийг сонсоод хэн хүнгүй гайхах нь мэдээж. Эдгээр хүмүүс сонирхолоороо надтай уулзаж, мөнгөө төлдөг болохоор гайхах зүйл байхгүй.

-Эмэгтэй хүнээс чи юугаараа ялгаатай вэ?
-Миний бие дотор яг л эмэгтэй хүний сэтгэл зүй оршиж байдаг. Надад жирийн эмэгтэй хүн шиг хөх байхгүй. Би эрэгтэй хүйстэй учраас хүүхэд төрүүлэх боломжгүй. Тиймээс ийм л ялгаа байна даа.

-Хайр дурлалтай учирч байв уу?
-Мэдээж эмэгтэй хүн л юм чинь сайхан эр хүнтэй учирч, жинхэнэ хайрыг мэдрэхийг хүсдэг.

-Нэрээ яагаад сольчихсон юм бэ?
-Ер нь бидэнтэй хувь заяа нэгтэй охид залуус ихэвчлэн хоёр нэртэй болсон байдаг. Халиунаа ч мөн тийм л нэр.

-Чамд өдөр бүр нүүр тулдаг бэрхшээл байдаг уу?
-Би гадагшаа л гармаар байна. Монголд над шиг хүмүүс амьдрах ямар ч боломж байхгүй. Хүн бүрийн нүдэнд өргөс шиг харагдаж явмааргүй байна. Миний дэргэдүүр өнгөрч байгаа хүн бүхэн эвэртэй туулай үзсэн юм шиг харцаар намайг шөвөгдөж байгааг би өдөр бүр, цаг тутам мэдэрдэг. Гэтэл гадны улс оронд бидэн шиг хүмүүсийг жирийн хүн шиг л ойлгодог. Би тийм л нөхцөлд амьдармаар байна. Магадгүй хэзээ нэгэн цагт монголд биднийг хүлээн зөвшөөрөх байх л даа.

-Хийсвэр гэмээр асуултаар яриагаа төгсгөе. Бурхантай ярилцах завшаан олдвол юу ярих вэ?
-Яагаад биднийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа юм бэ гэсэн асуултыг хамгийн эхэлж тавьна. Бид ийм л бэлгийн чиг хандлага, бие махбодьтой төрсөн. Бид өөрсдөө ийм хувь тавиланг сонгоогүй. Бурхан өөрөө л ингэж хуваарилсан. Ийм төрснөөр нь гадуурхаж бидний төлөө ямар ч зүйл хийхгүй байж болохгүй шүү дээ. Ядаж үзэн ядаж байгаагаа зүрх сэтгэлд минь битгий мэдрүүлээсэй гэдгийг сануулна. Бид чинь зүгээр л таны нэгэн адил зүрх сэтгэлтэй, идэж уудаг, ярьдаг, сэтгэдэг тийм л хүмүүс шүү дээ.

Мэдээж би хүн бүхэнд таалагдах албагүй. Монголд энэ хүмүүсийг ингэж явахыг хориглоно эсвэл хүлээн зөвшөөрлөө гэсэн хууль байхгүй. Тийм болохоор одоогоор би хуулийн цоорхойд амьдарч байна.

М.Мөнхтунгалаг
Эх сурвалж: “Нийгмийн толь”