Долдугаар сарын 1-ний хэрэг явдлын та­лаархи олон эргэлзээг тайлах, хэвлэлийнхнийг удтал "чулуу хөөлгөж",

 олон нийтийг талцуулсан зарим асуултад ха­риулт өгөх нэгэн материалыг ний­тэллээ. Долдугаар сарын 1-ний хэргийн да­раахан УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэлийн захи­рам­жаар УИХ-ын тусгай аж­лын хэсэг томилон ажил­луулсан билээ. Намуу­дын төлөөллийг орол­цуулсан уг ажлын хэсгийн дүгнэлтийг тухайн үед УИХ-ын удирдлагууд, аж­лын хэс­гийн гишүүд "нуу­цын зэрэглэлтэй" гээд олон нийтэд дэлгээгүй юм. Хэвлэлийнхэн ганц нэг гишүүдээс асууж, ир­гэний нийгмийнхэн шаард­­сан боловч ажлын хэс­гийн­хэн дүгнэлтээ өнөөдрийг хүртэл нуу­цалж чадсан юм. Харин манай сонин ажлын хэс­гийн дүгнэлтийг бүрэн эхээр нь, ямар нэгэн тайл­бар, цензургүйгээр ний­тэл­лээ.   

НЭГ. АЖЛЫН ХЭСГИЙН ЗОРИЛГО, УДИРДАМЖ

Монгол Улсын Их Хур­лын дарга Д.Дэм­бэрэл 2009 оны дол­ду­гаар сарын 24-ний өдөр 126 дугаар захирамж гар­гаж УИХ-ын ажлын хэс­гийг байгуулсан билээ.

УИХ-ын гишүүн, Тө­рийн бай­гуулалтын байн­гын хорооны дарга Ө.Энх­түвшингээр ах­луулсан энэхүү ажлын хэсгийн гол зорилго нь 2008 оны долдугаар са­рын 1-ний өдөр Монгол Улсад онц бай­дал тог­тооход хүргэсэн үед нийг­мийн дэг журам сахиулах чиг үүрэг бүхий байгуул­лагууд хэрхэн ажил­ла­сан, тэдгээрийн харилцан үйл ажиллагаанд үнэ­лэлт, дүгнэлт өгөхөд чиг­лэж байсан юм. Ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнд УИХ-ын найман гишүүн, Хүний эрхийн үн­дэсний комиссын дарга, Мон­го­лын өмгөөлөгчдийн хол­бооны ерөн­хий­лөгч, УИХ-ын Тамгын газ­рын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Тамгын газрын болон байн­гын хорооны зөвлөхүүд зэрэг 14 хүн орж ажиллалаа.

Уг захирамжаар аж­лын хэсгийн удир­дам­жийг баталсан бөгөөд түүнд Монгол Улсын Зэв­сэгт хүчний жанжин штаб, Цагдаагийн ерөнхий га­зар, Хил хамгаалах ерөн­хий газар, Шүүхийн шийд­вэр гүйцэтгэх ерөн­хий газар, Онцгой байд­лын ерөнхий газар, Таг­нуу­лын ерөнхий газар гэсэн нийгмийн дэг журам сахиулах болон онцгой нөхцөлд ажиллах чиг үүрэг бүхий зургаан бай­гууллагыг хамруулахаар заасан болно. УИХ-ын даргын уг захирамж нь Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын зөв­лөлийн (цаашдаа ҮАБЗ гэж товчилъё) 2008 оны долдугаар сарын 05-ны өдрийн 17/18 дугаартай зөвлөмжийг үндэс­лэж гар­чээ.

Тэрхүү шийдвэрээр Улсын Их Хуралд зөвлөмж болгохдоо "Онц байдал тогтооход хүргэсэн ний­тийн эмх замбараагүй байдлын үед нийгмийн дэг журам сахиулах чиг үүрэг бүхий байгууллагууд хэрхэн ажилласан, тэдгээрийн харилцан үйл ажиллагаанд үнэлэлт дүгнэлт өгөх өргөн төлөөлөл бүхий ажлын хэсэг байгуулж ажиллуулах" гэжээ.

Журмаа хэрхэн хангаж ажил­ласан зэвсэг, галт хэрэгсэл, хүчтэй үйлчлэх химийн хорт бодит бодис, согтууруулах ундааны зүйл худал­дах тараахыг хориглосон онц байд­лын тухай хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх талаар хүлээсэн үүр­гээ хэрхэн биелүүлсэн дээрх бай­гууллагуудад тухайн үед шаард­лагатай тоног төхөөрөмж, тусгай хэрэгслийн хангалт, үүргээ гүй­цэтгэх нөхцөл бололцоо хэр бай­сан хууль тогтоомжоор зөвшөө­рөгдсөн тусгай хэрэгсэл ашиглах эрх үүргийг эдлэхдээ хуулийн хү­рээнд тогтоосон дүрэм журмыг хэрхэн хэрэгжүүлсэн онц байдлын үед галт зэвсэг тусгай хэрэгсэл хэрэглэхдээ хууль зөрчсөн, эрхээ хэтрүүлсэн, түүнчлэн албан үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй, иргэний эрх, эрх чөлөөний баталгааг зөрч­сөн цагдаагийн ба цэргийн албан хаагч, төрийн бусад ажилтнууд бий эсэх, тэдгээрт хариуцлага хүлээл­гэсэн эсэх зэрэг асуудалтай танил­цаж үнэлэлт дүгнэлт өгөхийг үүрэг болгосон юм.

ХОЁР. УДИРДАМЖИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛСЭН АЖЛЫН АРГА, ХЭЛБЭР

Энэ хугацаанд ажлын хэсэг нийтдээ 12 удаа хуралдаж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдын алба ха­шиж асан Н.Энхбаяр, Д.Лүн­дээ­жанцан, С.Баяр мөн дээр дурдсан зургаан байгууллагыг эдүгээ тол­гойлж байгаа болон өмнө толгойлж байсан албан тушаалтнууд, тэд­гээ­рийн шууд удирдлагын дор үүрэг гүйцэтгэсэн ажилтнууд, өмнөх УИХ-ын зарим байнгын хороодын дарга нар зэрэг нийт 50 шахам хүний тайлбар, тодруулга, санал бодлыг сонсч мэдээлэл авав.

Тагнуул, Онцгой байдал, Шүү­хийн шийдвэр гүйцэтгэх болон Цагдаагийн гэсэн дөрвөн ерөнхий газар, Зэвсэгт хүчний жанжин штаб болон Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын албанаас удир­дамжид заасан асуудлаар бичгээр илтгэх хуудас, тодруулга авч су­далж танилцлаа.

Мөн Цагдаагийн ерөнхий га­зар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын албанд хад­галагдаж байгаа нууцын зэрэг­лэлтэй материалуудтай танилцсан болно.

Тагнуулын ерөнхий газар, Цаг­даагийн ерөнхий газрын удирд­лагууд тус тусын байгууллагуудад гүйцэтгэх ажлын шугамаар авсан нэлээд материал байдаг тухай бидэнд ярьсан боловч тэдгээртэй танилцах эрх ажлын хэсэгт бай­гаагүй гэдгийг дашрамд тэмдэглэе.

ГУРАВ. ЭМХ ЗАМБАРААГҮЙ БАЙДАЛД ХҮРГЭСЭН ЗАРИМ ХҮЧИН ЗҮЙЛ

Онц байдал тогтооход хүргэсэн эмх замбараагүй байдлын үндсэн шалтгаан юу вэ, зөвхөн УИХ-ын 2008 оны ээлжит сонгуулийн үр дүнтэй холбоотой юу гэдэг асууд­лыг ажлын хэсэгтэй уулзсан бараг хүн бүр хөндөн ярьж байлаа. Энэ тухай асуудлыг авч үзэж тог­тоох үүргийг манай ажлын хэсэгт захи­рамжаар тусгайлан өгөөгүй юм. Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлө­лийн дээрх зөвлөмжөөр "Нийтийн эмх замбараагүй байдал үүсэхэд хүргэсэн нийгэм, улс төр, эдийн засгийн учир шалтгаан, нөлөөлсөн нөхцөл байдлыг тогтоож дүгнэлт гаргах, үүнтэй холбогдуулан цаа­шид авах арга хэмжээний санал боловсруулах ажлын хэсгийг бай­гуулж ажиллуулах"-ыг ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн даргад даалгасан учир УИХ-ын дарга өөрийн эл захирамжаараа ажлын хэсэгт зо­риуд үүрэг болгоогүй болов уу гэж бодсон. Гэхдээ захирамжаар өгсөн үүргийг хангалттай биелүүлэхийн тулд уг асуудлыг тодорхой хэм­жээ­гээр авч үзэхээс өөр аргагүй бай­лаа.

Уг үйл явдал сонгуультай хол­боотой байсан уу гэвэл холбоотой байжээ. Хугацааны хувьд сон­гуультай давхцаж байгаагаараа, зохион байгуулж турхирсан хүмүү­сийн олонхи нь нэр дэвшээд "өвдөг шороодсон" улстөрчид байс­наа­раа, тавьсан гол шаардлага нь сонгуулиар олонхи болсон хүчний эсрэг шууд чиглэж байснаараа УИХ-ын ээлжит сонгуультай арга­гүй холбогдож байна. Гэхдээ сон­гуулийн үр дүнг сонсоод дургүйцэж бухимдсан олон түмний шууд төлөөлөл болсон хүмүүсийн үйл ажиллагаа байжээ гэж үзэх баримт нотолгоо алга байна. Цагдаагийн байгууллагын албан ёсны мэ­дээ­лэл, илтгэх хуудсанд бичсэнээр долдугаар сарын 1-ний тэр өдөр Нийслэлийн төв хэсэгт 8000 орчим хүн цугларсан бөгөөд гол идэвхтэй хэсэг болсон (зохион байгуулагчид, өдөөн турхирагч машин дотроос архи, мөнгө тараасан болон, байр байшин, цагдаа руу довтолж, бус­дад хүнд хөнгөн гэмтэл учруулсан, чулуу, бензин, будаг шидэж байсан иргэд зэрэг) 998 хүнийг баривчлан саатуулж шалгалт хийжээ. Тэгэхэд тэдний 715 нь сонгуульд оролцож саналаа өгөөгүй иргэд байжээ. Ингэхлээр тэрхүү 8000 шахам хүн бүгд сонгуульд оролцсон ба тэдний өгсөн санал сонгуулийн дүн хоёр илт зөрүүтэй байснаас бухимдаж хэний ч нөлөө, хатгалга, турхирал­таар биш өөрийн итгэл үнэмшил, сайн дураар цугларч нэгэн зэрэг нэгдэж тэмцсэн гэж дүгнэх бо­ломжгүй байна.

Энд зориуд тэмдэглэх нэг зүйл бол, тэр өдөр архи, согтууруулах бусад ундааг их хэмжээгээр хэрэг­лэсэн хүмүүс мөн давтан гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдүүд тэнд олон бай­сан нь эмх замбараагүй байдлыг улам дэвэргэж илүү хэрцгий, бал­мад шинжтэй болгожээ. Өмнө нь дурдсан 998 хүний 91 нь давтан гэмт хэрэг үйлдсэн, 282 нь саатуу­лагдах үедээ согтуу байсан нь тогтоогджээ. Гэхдээ тухайн эмгэ­нэлт үйл явдлын нөхцөл шалт­гаа­ныг зөвхөн ийм хүрээнд авч үзэж тайлбарлах нь өрөөсгөл бөгөөд харин цаашдаа, түүнийг бүр тусгай том асуудал гэж онцолж тал бүрээс нь нухацтай шинжлэн судалж үнэ­лэлт дүгнэлт өгөх нь зүйтэй юм.

ДӨРӨВ. ХУУЛЬ, ТОГТООМЖИЙН ХҮРЭЭНД АЖИЛЛАСАН ЭСЭХ ТУХАЙД

Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах, нийгмийн дэг журмыг сахиулах чиг үүрэг бүхий гол бай­гууллагууд нийтийн эмх замба­раагүй байдал үүссэн болон онц байдал зарласан өдрүүдэд Мон­гол Улсын Үндсэн хууль, Онц байд­лын тухай хууль, Жагсаал цуглаан хийх журмын тухай, Цаг­даагийн бай­гууллагын тухай, Таг­нуулын бай­гууллагын тухай, Зэвсэгт хүчний тухай зэрэг хуулиудыг эрх зүйн гол үндэс, удирдамж болгон ажил­ла­сан байна.

Цагдаагийн байгууллага онц байдал зарлах хүртэлх хугацаанд нийгмийн хэв журам сахиулах үүргийг Цагдаагийн байгууллага дотоодын цэрэгтэй хамтран гүй­цэтгэсэн байна. УИХ-ын санал хураалт дууссаны дөнгөж да­раа­хан буюу 2008 оны зургадугаар сарын 29-ний өдрийн 23 цаг 30 минутаас эхэлсэн хууль бус (бүрт­гүүлээгүй) жагсаал цуглаан шатлан өргөжиж байсан тэр өдрүүдэд цагдаагийн байгууллага хүч хэрэг­лэн тараах үйл ажиллагаанаас аль болох зайлсхийж төр, хувийн хэв­шил, олон нийт, санхүү, аж ахуйн байгууллагууд, улсын онцгой объек­туудыг хамгаалалтад авах, цагдаагийн анги, хэлтэс, тасгуудыг бэлэн байдалд зохион байгуулах, жагсагчдын бөөгнөрөл, үйл хөдлөл, маршрутад ажиглалт дүрс бичлэг хийх, хяналт тавих, гал түймрээс хүмүүсийн амь насыг хамгаалахын тулд нүүлгэн шилжүүлэх, хориглон хамгаалах хууль бус жагсаал, цуг­лааныг зогсоохыг шаардах, анхаа­руулах зэрэг аргуудыг голч­лон хэрэглэж байсан нь ҮАБЗ, Цаг­даагийн ерөнхий газарт хадга­лаг­даж буй тухай үеийн цагийн байд­лын талаархи илтгэх хуудас, бусад мэдээллээс тодорхой хараг­даж байна. Зөвхөн долдугаар сарын 1-ний өдөр гэхэд, цаг­даа­гийн бай­гууллага жагсаал, цуг­лааныг зо­хион байгуулагчид орол­цогч­дод хандан хууль бус үйл ажилла­гаа­гаа зогсоохыг 12 удаа бичгээр шаардаж байжээ.

Мөн хууль бус жагсаал, цуг­лааныг тараах захирамж гаргахыг хүссэн бичиг, тоотыг Нийслэлийн болон дүүргүүдийн Засаг дарга нарт удаа дараа хүргүүлж байжээ. Хүч хэрэглэхээс аль болох зайлс­хийх гэсэн энэхүү арга тактик нь эмх замбараагүй байдлыг санаачлан зохион байгуулагчдыг улам хөөр­гөж зоригжуулсан гэж олон хүн үздэг. Байдал улам хүндэрч МАХН-ын байрыг шатааж, цагдаа нар руу довтолж бэртэл, гэмтэл учруулж эхэлсэн үед цагдаагийн хүчээр тараах гэж хэд хэд оролдсон боловч нааштай үр дүнд хүрээгүй ажээ.

Нийтийг хамарсан эмх зам­бараагүй байдлыг хууль тог­тоом­жийн хүрээнд ердийн аргаар зөв­хөн цагдаагийн хүчээр таслан зогсоох боломжгүй боллоо гэдгийг цагдаагийн удирдлага нэлээд хожуу, тодорхой хэлбэл, долдугаар сарын 1-ний өдрийн 23 цагийн орчмоос, нарийвчилбал, "Сүхбаа­тар дүүргийн цагдаагийн хэлтэс рүү дайран орлоо", "Зэвсгийн агуулах руу нэвтрэх гэж байна" гэсэн мэдээлэл авсан үеэс ойлгож эхэлсэн нь тодорхой байна. Онц байдал тогтоох шаардлагагүй гэж үзэж байсан Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгч, цагдаагийн генерал Ч.Амарболд энэ үед Ерөнхийлөгчид хандан даруй Онц байдал тогтоох тухай зарлиг гаргаж өгөхийг хүссэн бай­даг.

Долдугаар сарын 1-нээс 2-ны өдөрт шилжих мөчид Ерөнхий­лөгчийн 194 дүгээр зарлиг гарч Цагдаагийн болон дотоодын цэр­гийн хүч дээр Зэвсэгт хүчин, Хилийн цэргийн зарим анги, салбаруудыг нэмж дайчлан татан оролцуулах боломж бүрджээ.

Онц байдал тогтоосон өдрүү­дэд цагдаагийн болон бусад бай­гууллага Үндэсний аюулгүй байд­лын зөвлөл, Онц нөхцөлд ажиллах шуурхай штабын удирдлага, зохицуулалтын дор ажил үүргээ гүйцэтгэсэн байна.

Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгчийн 2008 оны 310 дугаар тушаалаар Нийс­лэлийн Цагдаагийн хүрээний 29 анги, байгууллагын 3000 орчим офицер, цагдааг өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжүүлжээ.
Үргэлжлэл нь дараагийн дугаарт

"Өдрийн сонин"