Бид энэ мэдээллийн аяныхаа хүрээнд Барилга, орон сууц сурталчилгааны төвийн захирал П.Нармандахтай уулзсан юм.

Учир нь тус төв сүүлийн нэг жилийн хугацаанд Улаанбаатар хотод баригдаж буй бүхий л шинэ орон сууцны тухай мэдээллийг цуглуулан сар тутам шинэчилж иргэдэд мэдээлж байдаг юм.

Та бүхэн П.Нармандах захирлын ярианаас орон сууцны үнэ ханш цаашид өсөх үү, буурах уу, барилгын компаниудтай орон сууц худалдан авах гэрээгээ хэрхэн байгуулах вэ гээд олон асуултын хариултыг унших болно.

Ингээд түүний ярианд анхаарлаа хандуулна уу.

-Ярилцлагынхаа эхэнд танай байгууллагын үйл ажиллагааны талаарх ойлголтыг уншигчдадаа өгөх нь зүйтэй байх гэж бодлоо.
-Тийм ээ. Манай төв байгууллагдаад нэг жил болж байна. Бид нэг цэгээс орон сууцны байрнуудын гүйцэтгэл, метр квадратын сонголт, байршил гээд бүх мэдээллийг хүргэсээр өнөөдрийг хүртэл ажиллаж байна. Хамгийн гол нь бид сар болгон зарагдсан байрнуудын мэдээллийг хасч, барилгын явц, үнэ зэргийг шинэчилж иргэдэд хүргэдэг. Өнгөрсөн хугацаанд мянга гаруй хүнд бид энэ чиглэлийн үйлчилгээ үзүүлж, шинэ байрны талаарх бусад шаардлагатай зөвлөгөөнүүдийг өгөөд байна.

-Танай төвд нэг жилийн хугацаан дахь барилгын компанийн бүх статистик мэдээлэл цугларсан гэлээ. Танд байгаа мэдээллээс харахад орон сууцны үнэ өнгөрсөн жилийнхээс буурч уу, өсч үү?
-Орон сууцны үнэ бол иргэдийн хамгийн их сонирхдог зүйл. Манайх сар болгон мэдээллээ шинэчилж явдаг болохоор байрны үнийн ерөнхий төлөв гараад ирдэг. Яг нэг жилийн өмнөхтэй харьцуулахад шинэ байрны метр квадратын үнэ дунджаар 30-50 мянган төгрөгөөр нэмэгдсэн байдал харагдаж байна.

-Цаашид үнийн хувьд ямар төлөв таныхаар ажиглагдаж байна вэ?
-Иргэдийн дунд нэг хүлээлт үүсчихээд байна. Энэ нь зуун айл орчимд баригдах долдугаар хороололтой холбоотой гэж тайлбарлаж болно. Ер нь энэ жилдээ байрны үнэ бууна гэж хэлэхэд хэцүү. Яагаад гэхээр компаниуд үнээ бага багаар нэмээд л байна. Дараа жил үнэ хаашаа эргэхийг би хэлэх боломжгүй юм. Долдугаар хорооллын хувьд нэлээд цаг хугацааны асуудал. Ямар ч байсан энэ жилдээ байрны үнэ буухгүй л болов уу.

-Хямралын жилд банкны зээл зогсож, иргэдийн худалдан авалт зогсонги байдалд ороод байсан. Одоо тэр үеийнхтэй харьцуулахааргүй эрэлт байх шиг байна, тийм үү?
-Мэдээж хямралын жилүүдэд нэлээд хүнд байдалтай байсан талаар барилгынхан ярьдаг. Өнгөрсөн жилээс иргэдийн эрэлт нэмэгдэж одоо ч хэвээрээ. Зах зээл нь өөрөө эрэлттэй байгаа учир компаниуд ч үнээ нэмээд л байх шиг байна. Банкууд ч урьдчилгаа төлбөрөө бууруулаад эхэллээ. Төрийн банк, Хасбанк гэхэд орон сууцны зээлийн урьдчилгаа төлбөрөө 20 хувь болгосон байна. Дээрээс нь компаниуд банкуудтай хамтарч зээлийн таатай орчинг бий болгож байна. Жишээ нь, “Баянмонгол” хороолол гэхэд Голомт банктай хамтраад орон сууцны зээлийн урьдчилгаагаа 10 хувь болгоод байна. Тэгэхээр иргэдийн худалдан авалт өсөх л хандлагатай болно гэсэн үг.

-Одоогоор 80-100 хувийн гүйцэтгэлтэй хэчнээн орон сууцны барилга нийслэлд байна вэ?
-Манайд бүртгэлтэйгээр дөрвөн мянга гаруй айлын орон сууц иргэдээс захиалга авахад бэлэн байгаа. Өөрөөр хэлбэл, 120 барилга байгууламжид дөрвөөс таван мянган айлын орон сууц зах зээл дээр бэлэн байна.

-Мэдээлэл өгөхөөсөө гадна та хэд бас худалдан авагчдад зөвлөгөө өгдөг гэсэн. Иргэд байр худалдан авахдаа ер нь юун дээр илүүтэй алддаг юм бол. Хамгийн их анхаарах ёстой асуудлаас та дурьдахгүй юу?
-Хамгийн түрүүнд иргэд тухайн байрны чанарын асуудалд анхаарах ёстой. Өнгөрсөн жил бид иргэдийн дунд нэгэн судалгаа явуулсан. Энэ нь худалдан авагч байр хайх, авахдаа хамгийн түрүүнд юунд анхаардаг вэ гэсэн асуултаар авсан. Хариултуудад мэдээж байрны үнэ, гүйцэтгэл, чанар, метр квадрат, байршил, барилгын компанийн нэр хүнд зэрэг асуудлууд байсан. Гэтэл дийлэнх нь хямд үнэтэй, жижиг метр квадраттай байрыг хамгийн түрүүнд илүүд үзсэн. Харин хамгийн сүүлд нь юуг нь анзаардаг вэ гэхэд чанарын асуудал байсан. Үүнээс харвал нэгдүгээрт, иргэдэд бага метр квадраттай байрны хомсдол байгааг харуулж байна. Хоёрдугаарт, иргэд тухайн барилга чанартай юу, чанаргүй юу гэдэгт огт анхаарлаа хандуулахгүй байгаа нь харагдаж байгаа юм.

Бид иргэдэд өгдөг зөвлөгөөндөө тухайн барилгын чанарт нэгдүгээрт анхаарлаа хандуулах, хоёрдугаарт гэрээ хийхдээ гэрээний зүйл, заалтуудыг нь маш сайн нягталж байх тухай анхааруулдаг. Гэрээний эрх, үүрэг гэсэн хэсэгт компаниуд яг юу бичсэн байна түүнийг сайн нягталж байх хэрэгтэй. Зарим барилгын компани бүх заалтаа өөрсдөдөө ашигтай байдлаар хийчихсэн тал байдаг юм билээ. Нэгэнт л насны хөрөнгөө худалдан авах гэж байгаа болохоор яг гэрээгээ хийгээд авах өгөх дээрээ тулахаараа гэрээгээ хуулийн байгууллагад нэг удаа хандан үзүүлж, нягтлуулах хэрэгтэй.

-Чанарын асуудал гэж та хэлж байна. Гэтэл 100 хувийн гүйцэтгэлтэй бүх зүйл нь босчихсон барилгын чанарыг хэрэглэгчид яаж мэдэх вэ. Ер нь байшинд чинь амьдарч байж, ядаж нэг жил өвөлжиж байж чанарыг нь мэдэх боломжтой гэх юм билээ.
-Зуун хувийн гүйцэтгэлтэй барилга сонгохдоо мэдээж хамгийн түрүүнд Улсын комиссын гэрчилгээгээ авсан үгүйг нягтлах хэрэгтэй. Нэгэнт улс баталгаа гаргаад өгчихсөн хойно иргэн итгэхээс өөр аргагүй болно. Гэтэл улсын комисс хүлээж авсан хэрнээ дараа нь чанарын доголдол гарах явдал цөөнгүй бий. Энэ үед яах вэ гэж иргэд асуудаг. Гэтэл энэ бүгдийг иргэн анх гэрээ хийхдээ байрны чанарын асуудлыг тусгасан байх хэрэгтэй. Хэрвээ энэ байр ашиглалтанд ороод худалдан авагч амьдарч байх үед тодорхой хугацаанд ямар нэгэн эвдрэл гарвал барилгын компани хохирлыг барагдуулах заалтыг тусгах хэрэгтэй. Мэдээж энэ нь худалдан авагчаас үл шалтгаалсан эвдрэл байх нь зүйн хэрэг. Ийм үед худалдан авагч энэ гэрээгээ бариад шүүхдсэн ч ядаж хохирлоо барагдуулах эрх зүйн үндэстэй болно гэсэн үг. Мөн шинэ байрыг өвөл сонгоход олон давуу тал байдаг. Учир нь халуун, дулаан, вакум цонхны жийргэвч хэр байна зэрэг чанарыг нь мэдэх давуу талтай.

Мөн худалдан авагчид адаглаад байрныхаа метр квадратыг нь мэргэжлийн зөвшөөрөлтэй газраар хэмжүүлэх хэрэгтэй. Нэг мерт кв гэдэг чинь нэг сая төгрөгөөр яригдах асуудал учраас иргэд үүнд хайнга хандах хэрэггүй. Хананы дотор талаар дээгүүр доогуур нь мэргэжлийн хүрээнд хэмжээд өгдөг газрууд зөндөө бий.

-Барилгын компани, худалдан авагч хоорондын байгуулах гэрээг жишээ байдлаар иргэдэд гаргаж өгөх боломжтой юм шиг. Өөрөөр хэлбэл ийм гэрээ байвал тун сайн шүү гээд харуулчих жишээ. Энэ талаар танайхыг судалж байгаа гэж дуулсан.
-Бид компаниудын гэрээг судалж байгаа. Яг энэ байгууллагынхаа шугамаар гэрээг нь авах гэхээр компаниуд өгөхгүй байна. Тэгэхээр бид өөр өөрсдийн янз бүрийн шугамаар компаниудын гэрээг цуглуулах ажлыг хийж байна. Эд нар дундаас нэг сайн жишээ гэрээ хуулийн хүмүүсийн тусламжтайгаар гаргахаар судалж байгаа. Ямартай ч хүмүүс гэрээгээ хийхээсээ өмнө хуулийн байгууллагаас зөвлөгөө авах хэрэгтэйг дахин хэлье.

Жишээ нь, иргэд захиалан бариулах гэрээ хийж байгаа үед үнэ төлбөрийн нэмэгдэлгүй байх гэрээ хийх хэрэгтэй. Зарим иргэн “барилгын материалын үнэ зах зээлийн ханшаас шалтгаалж нэмэгдэх эрсдлийг худалдан авагч хүлээнэ” гэх мэт заалтыг нь анзаарахгүй хийсэн байдаг. Эсвэл үнэ төлбөр зах зээлээс хамаарч өсөх, буурах талаар ямар ч заалт оруулахгүй тохиолдол гардаг. Тэгэхээр иргэн “барилгын материалын зардал өсөх эрсдлийг компани өөрсдөө хариуцна” гэж гэрээнд заавал тусгуулах хэрэгтэй. Энэ мэт дээр иргэд алдах, хохирох тохиолдол цөөнгүй. Сүүлийн нэг жилд барилгын компаниуд үнээ бага багаар өсгөж байгаа гэдгийг тунгаагаад миний сая ярьсан заалтыг сайтар анхаарах хэрэгтэй.

-Та нийслэлд хамгийн хямд болон үнэтэй байрнуудын байршлын талаар бидэнд товч мэдээлэл өгөхгүй юу?
-Тоймлон хэлвэл, Сонгинохайрхан дүүрэгт хамгийн хямд гэж хэлж болох нэг сая төгрөгөөс доош буюу метр кв нь 800-900 мянган төгрөгний үнэтэй байрнууд байгаа бол Хан-Уул дүүрэгт хамгийн үнэтэй байрнууд болох метр кв нь гурван сая төгрөг хүртэлх үнэтэй орон сууцнууд зарагдаж байна. Яг адилхан чанартай барилгууд ч мөн байршлаас хамаарч үнэ нь хоёр, гурав дахин нэмэгдсэн байдалтайгаар зарагдаж байгаа юм. Энэ мэдээж иргэдийн эрэлттэй шууд холбоотой. Дээрээс нь газрын авлигын мөнгө худалдан авагчдад хэрхэн бууж байгааг харуулж буй.

Ярилцсан Ч.Болортуяа

Уншигч та бүхэндээ бид БОССТ-өөс гаргасан хамгийн шинэлэг мэдээллийг дүүрэг дүүргээр нь цуврал болгон гаргахаар болсон бөгөөд энэ талаарх мэдээллийг бид та бүхэндээ маргаашнаас эхлэн хүргэх болно.