зайтай Чойр хотод очоод бvтээн байгуулалт гэх зvйл юу ч харсангvй. Нvдэнд торох зvйл ч алга. Єнєє л 1994 оноороо. Дорноговь, Тєв аймгийн харьяанд явсан Сvмбэр сум хэвээрээ. Харин нам дагасан улс тєржилт, иргэдээ vзэл бодлоор нь ангилах Засаг дарга Ж.Баянмєнхийн хаант засаг л хэмжээгvй эрх эдэлж байгааг иргэд шvvмжилж байв. Ганцхан 11 жилийн турш аймгийг нэг л хvн хуучин арга барилаар удирдана гэдэг ямар vр дvнд хvргэдэг болохыг эндээс харж болох нь. Тендерт хєндлєнгєєс оролцох эрх хэнд ч байдаггvй.

Тендерийн эрх чєлєєг Засаг дарга л эдэлдэг гэнэ. Єєрєєр хэлбэл, Монгол Улсын vндсэн хууль тvvнд vйлчилдэггvй юм байна.
Орон нутгийн иргэдийн хэлж буйгаар Говьсvмбэрийн Засаг дарга гэдэг энэ нєхєр давс шиг л юм юманд орж, асуудлыг єєрийнхєєрєє шийддэг гэх юм. Тухайлбал,єнгєрсєн онд 42 иргэн жижиг дунд vйлдвэрлэл эрхлэхээр зээл авах хvсэлт гарахад 39 иргэний зээлийн хvсэлт буцаагджээ. Vлдсэн гурван иргэн нь ЖДV-ийг дэмжих сангаас зээл авсан ч зээлээ vйлдвэрлэл болгож чадаагvй байна. Аль ч аймагт очиход ЖДV-ийн зээлээр иргэд vvнийг хийсэн гээд vзvvлж харуулах зvйл байдаг. Гэтэл энд алга. Зээл авсан азтай хvмvvс нь МАН-ын идэвхитэй гишvvд юм билээ. Харин “азгvй” 39 нь АН-ынхан байж.
Ийм Засаг дарга байдаг гэж vv хэмээн хошин шогийнхны хэлдэг vг тvvнд тохирно хэмээн иргэд гомдол мэдvvлэх юм. Орон нутгаа хєгжvvлэх, ганц иргэнийхээ амьжиргааг ч гэсэн дээшлvvлэх санаачилга байхгvй гээд бодохоор vнэхээр хачирхалтай. Таван сая тєгрєгийн тєсєвтэй засварын ажил эхэлчихсэн байхад нам бус иргэн хийлээ гээд завсарын ажлыг нь зогсоосон гэнэ. Орон нутгийн бизнес эрхлэгчдээ дэмжих атал шалгалт шvvлгээр хавчдаг гэцгээнэ. Ерєєсєє л Говьсvмбэр аймгийн иргэдээс Засаг даргынх нь тухай гэгээтэй, болж байна гэх мэдээ сонсч чадсангvй. Засаг даргаас илvvтэй хєгжил нь бvр ч хєшvvн байгаа нь илт.

Бэлэг буюу нэг сая тєгрєгийн байр
Зэвтэй усаар Говьсvмбэрийнхэн цайгаа чанадаг. Энэ нь “Ундны ус эрдэс ихтэй учраас ус дамжуулах хоолой шугам нь ихээхэн элэгдэлд орсонтой л холбоотой” хэмээн Сvмбэр сумын Засаг дарга тайлбарлаж байв. Энэ нь ч тус аймагт хоол боловсруулах эрхтэн, зvрх судасны євчлєл єндєр байдагтай холбоотой аж. Сvvлийн жилvvдэд иргэд нь 40 нас хvрээд л цєсєє авхуулах тохиолдол, халдварт євчин тархах нь ємнєх жилvvдийнхээс нэмэгдсэн байна. Уг нь оросууд урд нь амьдарч байсан байрыг завсарлан иргэдэд зарж, цєєнгvй айл орон сууцтай болжээ. Гэхдээ vvнд Засаг дарга Ж.Баянмєнхийн урт гар багагvй саад болсон гэв. Тэрээр эдгээр байрыг албан газрын дарга нартаа нэг сая тєгрєгєєр худалдаж, шахааны бизнес хийсэн байна. Зарим байрыг аймгийн албан байгууллагын дарга нарт орцоор нь зарсныг албан хаагчид нь зээлээр худалдан авсан гэж байв. Говьсvмбэр аймгийн иргэдийн амьжиргааны баталгаажих тєвшингєєс vзэхэд иргэдийн орлого нь багадаа 91700 тєгрєг юм байна.

Ц.Сарантуяа: Иргэдийн ємчлєх эрх хязгаарлагдмал
Сvмбэр сумын иргэн Ц.Сарантуяа энэ талаар ингэж ярилаа. “Иргэдийн шударгаар ємчлєх эрх хязгаарлагдмал байна. Учир нь албан газрын дарга нар байрыг нэг сая тєгрєгєєр засч, ажилчдадаа 6-10 хvртэлх сая тєгрєгєєр зарсан. Дундаас нь албан газрын дарга нар ашиг олж, албан хаагч нь єрийн сvлжээнд баригдаад дууслаа. Уг нь хуулинд зааснаар vл хєдлєх тєрийн ємчийг бусдад шилжvvлэхээр бол дуудлага худалдаанд оруулах ёстой. Гэтэл нэр тєдий хэдхэн байрыг дуудлага худалдаанд оруулсан” хэмээн хэлж байв. Тэднээс сонгогдсон УИХ-ын гишvvн нь болох Я.Батсуурь, Ж.Батсуурьт говьсvмбэрчvvдэд элэггvй ханддаг хэмээн иргэд бухимдалтай. Ерєєсєє л энд болж байгаа юм алгаа. Бєєн бухимдал, хєгжлийн талаархи гэгээтэй тєсєєлєл ч алга. Засаглал булингартах ийм л аюултай юм байна. Аймгийн эмнэлэг нь хуучин сумын зохион байгуулалтайгаар баригдсан тул одоо аймгийн статустай болохоор хvчин чадал нь хvрдэггvй байна. Хєрєнгє оруулалт гээд олигтой мєнгє тєсєв ч байхгvй хэмээн тайлбар тавих аж.

12 дахин хvчин чадалтай цахилгаан станц хайчсан бэ
Шивээ овоогийн нvvрсний нєєцєд тvшиглэсэн 4500 МВТ хvчин чадалтай цахилгаан станц барих санаачлага яваа. Уг нь, Тєвийн эрчим хvчний сvлжээг найдвартай эх vvсвэрээр хангахаас гадна Хятадад цахилгаанаа экспортлох бvрэн боломжтой. Энэ станцыг баривал одоогийн IV цахилгаан станцаас 12 дахин хvчин чадалтай байх гэнэ.Москва-Бээжин хотуудыг холбосон гол тємєр зам тус аймгийн тєвєєр дайран єнгєрєх Чойр хотод цєлжилт бас л том асуудал болчихож. Ногоон байгууламж ч алга.

Шивээ овоогийн хvрэн нvvрс 300 жилийн нєєцтэй
Говьсvмбэр аймаг нь тоосгоны шавар, хvрэн нvvрс, газрын тос, холимог металл болон эрдэс будгийн нєєцтэй. 30 гаруй тєрлийн ашигт малтмалын орд, илэрцтэй гэж судлагдсан байна. Vvнээс 38 сая тонн хайлуур жонш, холимог металл 1.1 сая тонн, тємрийн хvдэр 13 сая тонн, бал чулуу 200 мянган тонн гэж тэмдэглэжээ. Говьсvмбэрийг бие даасан аймаг болж, цаашид хєгжлєє авч явахад том хєшvvрэг нь Шивээ овоогийн хvрэн нvvрс. 14 мянган хvнтэй, гуравхан сумтай аймгийг тєвєггvй хєгжvvлэх боломж нєєц бий. Хvрэн нvvрсний нєєцийн тухайд 13 тэрбум нєєцтэй гэж тогтоожээ. Жилдээ хоёр сая тонн нvvрс олборловол 300 жилийн нєєцтэй. Уг нь, Говьсvмбэр зам харилцаа хєгжчихсєн аймаг. Vvгээрээ ч 21 аймгаас давуу. Гэхдээ vvнийгээ ашиглаж чадахгvй байгаа нь харамсалтай. Хєгжлийн эхлэл хэмээн ган боловсруулах vйлдвэр шинээр барьж байв. Гэм нь аймгийнхаа тєвд юм билээ.

“ХХI –зууны Тогтвортой хєгжлийн тєлєвлєгєє” цаасан дээр мєнхєрлєє
Энэ тєлєвлєгєєг одоогоос найман жилийн ємнє баталжээ. Зуун жилээр нь аймгийнхаа хєгжлийг товчилсон байна лээ. Энэ тєлєвлєгєє тухайн vеийн сvржин эхлээд даржин дуусах ажлын нэг байсан бололтой. Хєдєє аж ахуйн салбарын тухайд ямаа дийлэнх болсон мал аж ахуйтай. Харин хонины тоо толгой буурчээ. Арьсны чиглэлээр єсгєх “Сvмбэр” vvлдрийн хонь гэхэд одоогоор хоёр айл энэ чиглэлийн хонийг малладаг байна. Уг нь говьсvмбэрчvvдийн нэг брэнд нь “Сvмбэр” vvлдрийн хонь. Гэвч одоо энэ хонины vр шимийг мэддэг ашигладаг хvн ч цєєрч. Иймэрхvv бараан єнгє тєрхєнд будагдсан Чойр чинь хот уу, сумын тєв vv гэж асуухаас єєр арга алга даа.

ardchilal

ДОРНОГОВЬ АЙМГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

    Нутаг дэвсгэр: 109.5 мянган кв км
    Сайншанд хот нь Улаанбаатараас 456 км
    БНХАУ-тай 600 км-ээр хиллэдэг.
    Засаг захиргаа: 14 сум, 60 баг
    Хүн ам : 59772 / 2010 он /
    Хөдөлмөрийн насны хүн ам 39940
    Өрх: 17796

Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн / 2009 он /

-    ДНБ:                                                                        50.5 тэрбум. төг
-    ДНБ-ний өсөлт: / 2009-2010 онд/                         18.8 %
-    ДНБ-д эзлэх хувь:
-    Хөдөө аж ахуй                          37.4 %
-    Тээвэр агуулахын үйл ажиллагаа                           11.5 %
-    Барилга                               3.7 %
-    Бөөний болон жижиглэнгийн худалдаа                7.7 %
-    Боловсрол                              10.6 %
-    Төрийн удирдлага                                                   8.6 %
-    Бусад                                                                        20.5 %

Төсөв / 2010 он /

- Улсаас татаас авдаггүй, эдийн засгийн хувьд бие даасан төсөвтэй.
- Орон нутгийн төсөвт 8685.9 сая төгрөгийн орлого оруулсан.

Дэд бүтэц

-    Төмөр замын урт: 531 км
◦    Сайншанд-Замын-Үүд 232 км
◦    Сайншанд- Говьсүмбэр 189 км
◦    Сайншанд- Зүүнбаян 50 км
◦    Айраг-Бор-Өндөр 60км

- Авто зам:
Чойр-Сайншанд-Замын-Үүдийн 432 км хатуу хучилттай зам баригдаж байна.
◦ Сайншанд-Зүүнбаян-Хөвсгөл-Ханги мандалын боомтын 260 км хатуу хучилттай авто замын зураг, төсөв хийгдсэн.

    Агаарын зам:
◦    Улаанбаатар-Бээжин чиглэл дайран өнгөрдөг.
◦    Олон улсын онгоц буух боломжтой нөөц аэродромтой.

    Цахилгаан хангамж:
◦    Багануур-Сайншанд      220 кВ
◦    Сайншанд-Замын-Үүд   110 кВ
◦    Сайншанд-Зүүнбаян       35 кВ

Томоохон орд

-    Улаанбадрах сумын Дулаан уулын ураны орд, Францын "Арeво" групп
-    Мандах сумын Цагаан суваргын зэс молибдены орд, "МАК" ХХК
-    Хатанбулаг сумын Элстэйн төмрийн хүдрийн орд, “Мон-Лаа” ХХК
-    Даланжаргалан сумын Элдэвийн нүүрсний орд, "МАК" ХХК
-    Өргөн сумын шохой чулуу, цеолитын орд, цементийн үйлдвэр “Сэнж сант” ХХК

Жонш:

-    Монросцветмет нэгдлийн уулын үйлдвэр Өргөн, Айраг, Даланжаргалан суманд ажиллаж Монгол улсын жоншны 30 хувийг үйлдвэрлэж байна.
-    Даланжаргалан суманд “Кэйвин инвест” ХХК 98 хүртэл хувийн агуулгатай жонш баяжуулан Америк, Япон улсад экспортолдог.
-    Айраг суманд БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай “Янтай уул” ХХК жонш баяжуулан экспортолж байна.
-    Эрдэнэ суманд “Коммод” ХХК жоншны хайгуул, олзворлолт хийж байна.

Газрын тос:

1.    “Доншен газрын тос /Монгол/” ХХК           97-р талбай
2.    “Golden sea petrolium" ХХК                            Тариач XV
3.    “DWM" ХХК, “Манас гоби” ХХК                  Цагаан элс XIII, Зүүнбаян XIV
4.    "Шунхлай энержи" ХХК                      Сулин хээр XXIII
5.    "Сансарын геологи хайгуул" ХХК                   Төхөм хойд Х
6.   “Зон Хэн Юу Тиан” ХХК                               Галба XI

“Доншен Монгол” ХХК нь Зүүнбаянд 2003 оноос газрын тосны хайгуул явуулж байна. Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд заагдсан хайгуулын 5314 кв талбайд жилд 600 мянга орчим баррель түүхий нефть олборлож, экпортолж байна. Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээний нөхцөл ёсоор эрэл хайгуулын үе шат 2010 онд дуусах бөгөөд үүнээс хойш олборлолтын үйл ажиллагааг эхлүүлэхээр төлөвлөгдсөн.

Хөгжлийн тулгуур салбар

1. Ашигт малтмал
- Газрын тос
- Зэс молибден
- Жонш
- Нүүрс
- Уран
- Бусад

2. Боловсруулах үйлдвэр
- Нефть-хими
- Кокс-хий
- Зэс
- Төмөр

3. Хүний хөгжил
- Техник, технологийн их сургууль байгуулах
- Мэргэжилтэй ажилчин бэлтгэх сургуулийг өргөтгөх
- Зам барилга, техникийн чиглэлээр түргэвчилсэн сургалт зохион байгуулах
- Анагаах ухааны коллежийн статусыг дээшлүүлэх

4. Хөдөө аж ахуй
- Мал аж ахуй
- Газар тариалан

5. Аялал жуулчлал
- Тур оператор, жуулчны бааз
- Аялал жуулчлалын үйлчилгээний шинэ бүтээгдэхүүн
- Бэлэг дурсгал /ЖДҮ/

АЙМАГ ХЭДИЙ Ч СУМЫН ХЄГЖЛИЙГ ГVЙЦЭХГVЙ ГОВЬСVМБЭРИЙН ЗАСАГЛАЛ БУЛИНГАРТЖЭЭ
Tweet
Bolod.mn