Монголд ясны чөмөг, элэг шилжүүлэн суулгах боломж бий

2011-02-24

-Тоног төхөөрөмж нь байвал монгол эмч нарын ур чадвар гадаадынхнаас дутахгүй-

Донорын хомсдол эрүүл болох гэсэн өвчтөнийг шаналгаж байна
1996 онд бөөр шилжүүлэн суулгах анхны мэс заслыг Улсын клиникийн төв эмнэлгийн эмч нар хийж байсан. Тэр үед эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс заслын талаар Монголчууд сэтгэлзүйн бэлтгэлгүй байв. Өнөөдөртэй харьцуулахад зарим тоног төхөөрөмж дутагдалтай байсан хэдий ч эмч нар ийм төрлийн хагалгаа хийх чадвартай гэдгийг харуулсан юм. Өвчин зовлондоо шаналсан иргэд Хятад болон Ази, Европын оронд өндөр үнээр эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс ажилбарыг хийлгэхээр хөвөрсөөр байв.

Зардал ихтэй ч олон хүн дахин амьдарсан. 2006 онд урд хөрш их гүрний бодлогоороо бусад орны иргэнд эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс засал хийхийг хуулиар хориглосон юм. Монгол эмч нар бие даан энэ хагалгааг хийхээр төлөвлөж, дэмжлэг үзүүлэхийг эрх баригчдаас хүссээр байжээ. 2000 онд Донорын тухай хууль батлагдаж, эрх зүйн орчин бүрджээ. 2006 онд бөөр шилжүүлэн суулгах мэс засал дахин биеллээ олж арван жилийн дараа хоёр дахь мэс заслаа хийсэн түүхтэй. Энэ тухай бөөр шилжүүлэн суулгах багийн гишүүн гавъяат эмч, анагаах ухааны дэд профессор Л.Жамбалжав "Тэр үед эмч болсны мөрөөдөл биелж байсан шүү" гэж дурсдаг.

Түүнээс хойш өнөөдрийг хүртэл Улсын клиникийн төв эмнэлгийн бөөр шилжүүлэн суулгах багийнхан 50 дахь хагалгаагаа амжилттай хийгээд байна. Одоо тэд эрүүл мэндийн салбарт багагүй туршлага хуримтлуулж, Монгол эмч нарын мэргэжлийн ур чадвар хаана ч гологдохгүй гэдгийг нотолж чадлаа. Энэ тухай бөөр шилжүүлэн суулгах багийн ахлагч Төрийн шагналт, гавъяат эмч анагаах ухааны дэд профессор Д.Нямсүрэн "Анх хагалгаа хийсний дараах дархлаа дарангуйлах эмчилгээг хэрхэн хийх талаар гадаадын эмч нараас зөвлөгөө авч байсан бол 20 дахь хагалгааны дараа багагүй туршлага хуримтлуулжээ. 40 дэх хагалгааны дараа хагалгааны хувилбараа сонгодог боллоо. Өөрөөр хэлбэл, бид Монголын хөрсөнд тохирох хувилбараа олсон гэсэн үг" гэж байв.

Хагалгааны багийнхан жилд 12-15 хүнд бөөр шилжүүлэн суулгах мэс ажилбарыг хийж байна. Донорын олдоц сайн байвал жирийн хагалгаа шиг хийгээд байх боломжтой ажээ. Цаашид салбарын яам бодлогоор дэмжиж зарим тоног төхөөрөмжийн хөрөнгийг шийдээд өгвөл элэг шилжүүлэн суулгах боломж ч байгаа аж. Бөөр шилжүүлэн суулгах мэс заслыг манай оронд 12 сая төгрөгийн өртгөөр хийдэг. Үүний гурван сая гаруйг нь хувь өөрөө гаргадаг ажээ. Бусад оронд энэ төрлийн мэс заслыг 35-55 мянган ам.доллараар хийдэг. Хэдийгээр хагалгааны ихэнх хэсгийг төрөөс даадаг ч энэ мөнгө салбарын хөгжилд хангалттай нэмэр болж чаддаггүй гэнэ.

Энэ нь тухайн өвчтөний эмчилгээний зардал хүрэлцдэггүй гэж эмч нар ярьж байна. Дээрээс нь хагалгаанд өндөр хөгжилтэй орны жишгээр чанартай эм тариа, мэс заслын багаж хэрэгсэл гуурс зүү, утас зайлшгүй хэрэг болдог учир зардлаа нэмэхээс өөр аргагүй болсон гэж байв.

Эхнэр, нөхөр, сайн найз нь бөөрөө өгөх хүсэлтийг хуулиараа дэмжих хэрэгтэй
Бөөрний дутагдалтай хүмүүс зовиур шаналгаа ихтэй, долоо хоногт гурван удаа хиймэл бөөрний аппаратанд орно. Тэд байнгын эмчилгээ сувилгаанд байдаг. Өвчтөнүүд бөөр шилжүүлэн суулгах мэс засал хийлгээд үр дүнтэй болбол дархлаа дарангуйлах эмчилгээгээ сайн хийлгэх хэрэгтэй гэж мэргэжилтнүүд хэлж байна.

Ингэснээр нийгэм хамт олны дунд идэвхтэй амьдралаар амьдарч, эрүүл хүмүүсийн адилаар амьдрах бүрэн боломжтой болдог ажээ. Харин хагалгааны өмнөх хамгийн гол асуудал нь донор. Аав ээж, ах эгч нь гээд цусан төрлийн хэн ч бай нэг бөөрөө өвдөж шаналсан хайртай хүмүүстээ амьдрал амь нас өгч буй явдал. Донорын тухай хуульд зарим нэг нэмэлт, өөрчлөлт оруулбал донорын олдоц нэмэгдэх хандлагатай гэнэ. Одоо мөрдөж буй хуулиар донор нь зөвхөн ах дүү, төрөл төрөгсөд, цусан төрлийнхөн, цогцосноос байж болох заалттай. Эхнэр нөхөр, сайн найз нь бөөрөө өгье гэдэг ч хуулийн заалтыг өөрчилж өгөхийг хүсч байна. Тулгамдаж буй асуудал нь эрүүл донор эрхтэний олдоц харьцангуй бага байгаа явдал.

Ах дүү 14 -үүлээ бөөрөө өгье гэхэд эрүүл донор болох хүн ганцхан байх жишээтэй. Өнөөдөр хиймэл бөөрний аппаратад 140 хүн орж байгаа. Бүгд бөөр шилжүүлэн суулгах хүсэлтэй. Харамсалтай нь донорын хомсдол тэднийг шаналгаж байна.

Бусад улсад эрхтэн шилжүүлэн суулгасан мэс заслын эмч нарт нобелийн шагнал хүртээдэг
Улсын клиникийн төв эмнэлгийн бөөр шилжүүлэн суулгах багийнхан атгасан гар шиг хамт олон. Тэд арав гаруй жил нэг баг болж бөөр шилжүүлэн суулгах мэс заслыг Монголдоо хийж байна. Монголд алдартай энэ багийн гишүүдэд төрийн шагналт, гавъяат эмч, анагаах ухааны дэд профессор Д.Нямсүрэн, багийн гишүүн гавъяат эмч, анагаах ухааны дэд профессор Л.Жамбалжав, УКТЭ-ийн дарга, бөөр судлаач Б.Бямбадорж, бөөрний эмгэг судлалын клиникийн эрхлэгч Б.Бямбадаш, мэс засалч Б.Төмөрбаатар, Д. Баян-Өндөр, сувилагч Д.Туул, Б.Удвал нар ажиллаж байна.

Дэлхий нийтийн хандлага багаар ажиллахыг чухалчилдаг. Багийн дүрмээр зөв тоглодог нь тэднийг амжилтад хүргэжээ. Бөөр шилжүүлэн суулгах багийн алтан гартай эрүүл мэндийн салбарыг хөгжүүлэхийн төлөө хичээн ажиллаж байна. Олон улсын жишиг хандлага, дархлаа дарангуйлах эмчилгээний арга технологийг боловсруулжээ. Мөн залуу эмч нараа сургаж залгамж халаагаа бэлтгэж байна. Тиймээс эрхтэн шилжүүлэх мэс засал Монголд тасралтгүй үргэлжлэх боломжтой.

Анагаах ухааны салбарт бөөр шилжүүлэн суулгасан анхны мэс заслын эмч нарт Нобелийн шагнал хүртээж дэлхийд үнэлсэн түүхтэй. Хүн урмаар амьдардаг. Манай улс ч энэ мэс заслын эмч нарынхаа үнэлэмжийг дээшлүүлэх шаардлагатай. Манайд Мэс заслын 300 гаруй эмч бий. Тэдний ихэнх нь 60 хүрээд бурхны оронд очдог гэх судалгаа бий. Энэ нь байнгын стресстэй ажиллаж, амьдардагтай холбоотой.

Хагалгааны дараа утсаа салгах эрхгүй. Өвчтөндөө санаа зовоод тайван унтаж чаддаггүй. Гэтэл төрөөс нарийн мэргэжлийн эмч нарын цалинг 30 хувь нэмсэн атлаа өдөр шөнөгүй, ажил амралтын өдрөө ч амрах эрхгүй мэс заслын эмч нараа энэхүү нэмэгдэлд хамруулаагүй ажээ. Энэ нь Монголынхоо 300 гаруйхан мэс заслын эмчээрээ салбарын яам, төр даажигнасан явдал болжээ. Тиймээс эрчтэй хүчтэй буянтай үйлс бүтээж явааг нь төр засаг олж харах цаг болжээ.

Ц.Мягмарбаяр