худалдан авч эсвэл худалдаж, үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээл дээр арилжаа наймаа хийж хэдийнэ сурсан билээ. Зарим нэг нь бүр өөрийн гэсэн бизнестэй болжээ. Үнэнийг хэлэхэд тэднийг үл хөдлөх хөрөнгийн наймаа хийхийг нөхцөл байдал нь шаарддаг юм. Ингээд уншигчиддаа өнгөрсөн онд “оддын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээл дээр” болсон хамгийн сонирхолтой үйл явдлаас сонирхуулья.

Эрэлт ихтэй үл хөдлөх хөрөнгө
“Оддын” гэж нэрлэдэг үл хөдлөх хөрөнгө зах зээл дээр маш их эрэлттэй байдаг. Нэг талаас нь авч үзвэл, тийм байшингууд баячуудын хороололд оршдог учраас онцгой үл хөдлөх хөрөнгө болдог байна. Түүнээс гадна тэдгээр байшингууд нь орчин үеийн засал чимэглэлтэй, унтлагын, ариун цэврийн болон зочдын, эмчилгээний, дарс хадгалах зоорь, спорт танхим, кино үзвэрийн танхим, усан сан, өвлийн цэцэрлэг, номын сан гээд хэдэн арван өрөөтэй байдаг. Бас нэгэн зүйл бол эзэмшигчийнх нэр нь нэлээд чухал юм. Учир нь алдартай хүмүүсийн гэрт амьдрахыг хүсдэг тийм хүмүүс байдаг билээ.

Хэрвээ энгийн шүтэн бишрэгчид өөрийн шүтээнийхээ дискийг эсвэл киног нь худалдан авдаг бол чинээлэг шүтэн бишрэгчид “оддын” байшингуудыг худалдан авдаг ажээ. Үүний сацуу зах зээлийн энэ салбарт санхүүгийн асуудал чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Юуны түрүүнд одод өөрсдийн үл хөдлөх хөрөнгийг хэтэрхий өндөр үнэлдэг гэж хэлж болно. Үүнээс үүдэн заримдаа тэд үл хөдлөх хөрөнгийнхөө үнийг буулгах хэрэгтэй болдог. Үүнд өнгөрсөн оны хямрал ч бас нөлөөлсөн бөгөөд үнэтэй орон байр худалдаж авах нь алдагдалтай болсон. Ийм учраас үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлд хөрөнгө оруулах асуудал олны анхаарлыг татахаа больжээ.

Санхүүгийн асуудал
Үүний тод жишээ бол хөрөнгө мөнгийг нь санхүүч нь буруу зарцуулсны улмаас хүнд байдалд орсон жүжигчин Николас Кейж юм. Арванхоёрдугаар сард Кейж Род-Айланд муж улсын Мидлтаун хотод оршдог харшийнхаа үнийг хоёр дахин /7,75 сая доллар хүртэл/ бууруулсан байна. Тэрбээр 2005 онд уг байшинг 15,7 сая доллароор худалдан авч байжээ.
Атлантын далайн эрэг дээр оршдог энэхүү чулуун байшин нь унтлагын 12, ариун цэврийн 10 өрөөтэйгөөс гадна номын сан, бильярд болон хэдэн хэдэн задгай зуухтай ажээ. Мөн түүнчлэн 11 га талбайд усан сан, теннисний талбай болон цөөрөм байдаг байна.
Үүнээс өмнө банкны өрөнд хураалгасан Лас-Вегас дахь Кейжийн харшийг 4,95 сая доллароор заржээ. 1300 амметр талбай бүхий уг харш унтлагын 7, ариун цэврийн хэд хэдэн өрөөтэйгөөс гадна зочны, кино үзвэрийн танхим, усан сан, цахилгаан шат, 16 машины гарааш болон усан эмчилгээний төвтэй байна. Николас банканд хураалгахаасаа өмнө уг байшинг 9,49 сая доллароор зарахаар төлөвлөж байжээ. Үүнээс гадна тэрбээр Бавари дахь шилтгээн, Шинэ Орлеан болон Англи дахь хоёр ч харшаа өрөнд алдсан байна.

Мөн тэрчлэн Лос-Анжелесийн нэр хүнд бүхий Бель-Эйр дүүрэгт оршдог харшаа заржээ.
Хуучин найз бүсгүй болох Оросын төгөлдөр хуурч Оксана Григорьевагийн шүүхийн заргад даруулсан жүжигчин, найруулагч Мел Гибсон ч бас ийм байдлаар үл хөдлөх хөрөнгийн наймаа хийдэг байна. Саяхан тэрбээр Коста-Рика дахь 200 орчим га талбай бүхий эдлэн газраа 35 сая доллароор үл хөдлөх хөрөнгийн худалдаанд тавьжээ. Эдлэн газрын гол харш нь ариун цэврийн 5, угаалгын болон зочны хэд хэдэн өрөөтэй байна. Мөн түүнээс гадна эдлэн газар зочдод зориулсан усан сан бүхий хоёр байшинтай ажээ.
Өмнө нь Мел Гибсон Коннектикут муж улсын Гринвич хот дахь эзэмшил газраа 24 сая доллароор зарсан байна. 30 гаруй га талбай бүхий эдлэн газарт оршдог харшийг 1926 онд барьжээ. Нийт 1474 амметр талбай бүхий уг харш нь унтлагын 15, ариун цэврийн 17 өрөөтэй бөгөөд харин эдлэн газарт нь зочдод зориулсан байшингаас гадна зарц нарын байшин, усан сан, теннисний талбай, цөөрөм болон хүлэмж байдаг гэнэ. Энэ эдлэн газраасаа гадна Мел Гибсон Малибу хот дахь байшингаа 12,750 сая доллароор үнэлэн худалдаанд гаргажээ.

Бие даасан худалдаа
Дашрамд дурдахад, оддын бизнес тэр болгон бүтэлгүй байдаггүй. Тэдний зарим нь бүр дотоод засал чимэглэлийн ажил эрхэлж эхэлжээ. Жишээлбэл, дуучин Шер Хавайн арал дахь эдлэн газраа өөрийн сэдсэн загвараар засч тохижуулсныхаа дараа түүнийгээ үл хөдлөх хөрөнгийн худалдаанд оруулжээ. Дуудлага худалдааны “Concierge Auctions” сайтын мэдээлснээр, уг эдлэн газрыг 8-12 сая доллароор үнэлсэн байна. Номхон далайн эрэгт оршдог уг эдлэн газарт гол харшаас гадна нийт 820 амметр талбай бүхий зочдод зориулсан сүрлэн дөрвөн байшин байдаг ажээ. Мөн түүнчлэн үдэшлэгт зориулсан байшинтай бөгөөд эдлэнгийн хажууд гольфийн талбай байдаг байна.
Эдлэн газрын гол харш нь унтлагын 6, ариун цэврийн 6 өрөө болон зочны, хоолны, гал тогооны өрөөтэйгөөс гадна усан сантай байна. Зочдод зориулсан сүрлэн байшин бүр унтлагын болон ариун цэврийн өрөөтэй бөгөөд амрахад зориулсан задгай талбайтай ажээ. Эдлэн газарт буй бүх байшингийн засал, чимэглэлийг дуучин Шер өөрөө хийсэн байна. Мөн түүнээс гадна Шер Италийн Ренессанс загвараар засч, тохижуулсан Малибу дахь харшаа 2008 онд 45 сая доллароор зарахыг оролдсон боловч бүтэлгүйтжээ. Уг харшийг өнгөрсөн онд дуудлага худалдаанд дахин оруулж, 41 сая доллароор зарсан байна.

Оддын чансаа
“Оддын” үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлд үнийн саналаараа өнөөх л Мел Гибсон тэргүүлжээ. Түүний Коста-Рика дахь эдлэн газар чансааг тэргүүлсэн байна. Хоёрдугаарт, Том Хэнкс оржээ. Тэрбээр Лос-Анжелес хот дахь харшаа 26 сая гаруй доллароор худалдан авсан байна. Харин чансааны гуравдугаарт, дахин Мел Гибсон орсон бөгөөд тодруулбал, түүний Гринвич дэх харш юм. Хамгийн үнэтэй харшуудын чансааны дөрөвдүгээрт, 2009 оны зургадугаар сард хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн дуучин Майкл Жексоны харш орсон байна.

Уг харшийг өнгөрсөн оны наймдугаар сард 29 сая доллароор үнэлсэн боловч 23,5 сая хүртэл үнэ нь буурчээ. Гурван давхар уг харш Лос-Анжелес хотын Холмби-Хиллз хэмээх баячуудын дүүрэгт оршдог юм. Нийт 1595 амметр талбайтай, унтлагын 7, ариун цэврийн 13, зочны 2, хоолны 2 өрөөтэй бөгөөд гал тогоо, номын сан болон хэд хэдэн танхим, студитэй байна. Мөн дарсны зоорь, 12 задгай зуух болон 7 автомашины гарааштай юм. 0,51 га талбай бүхий газарт нь усан сан, гоо сайхны усан эмчилгээний төв болон зочдод зориулсан байшин байрладаг байна.
АНУ-ын Нью-Мехико муж улсад байдаг жүжигчин Вэл Килмерийн эдлэн газар дээрх чансааны тавдугаарт оржээ. Одоо уг эдлэн газрыг худалдаанд гаргаад байгаа бөгөөд 23 сая доллароор үнэлсэн байна. Жүжигчин эдлэнгээ өнгөрсөн онд 33 сая доллароор зарахаар төлөвлөж байжээ. “Pecos River Ranch” хэмээх уг эдлэн газар Санта-Фе хотын орчимд 4700 га талбай эзлэн оршдог байна. Эдлэн газрын гол харш нь 1000 гаруй амметр талбайтай бөгөөд унтлагын 7, ариун цэврийн 11 өрөөтэй ажээ.

Үнэтэй санал
Дашрамд дурдахад зөвхөн одууд л үл хөрөнгөө худалддаггүй. Хямралын улмаас саятнууд ч үнэтэй харшаасаа салахад хүрсэн. “Luxist” сайтаас гаргасан өнгөрсөн онд АНУ-д үл хөдлөх хөрөнгийн худалдаанд тавьсан хамгийн үнэтэй байшингуудын жагсаалтын нэгдүгээрт, 150 сая долларын үнэтэй Лос-Анжелес хотын харш орсон байна. Холмби Хиллз дүүрэгт оршдог гурван давхар уг харшийг 1991 онд франц харшийн загвараар барьсан бөгөөд 2006 онд нас нөгчсөн телевизийн продюсер Аарон Спелингийн бэлэвсэн эхнэр худалджээ.

Харшийн нийт талбай нь 5250 амметр бөгөөд 123 өрөөтэйгөөс гадна кино үзвэрийн танхим, боулингийн танхим, дарс хадгалах зоорь болон амталгааны өрөө, спорт заал, номын сан тэрчлэн бэлэг боох зориулалттай өрөөтэй юм. 0,5 га бүхий талбайд 18 дугаар зууны үеийн загвартай цэцэрлэгт хүрээлэн, усан сан, теннисний талбай, усан оргилуур, хиймэл хүрхрээ, 16 автомашины гарааш болон 100 автомашины зогсоолтой ажээ.
Дээрх жагсаалтын хоёрдугаарт, 125 сая долларын үнэтэй “Лиш цэцэг” хэмээх харш орсон байна. Өнгөрсөн зууны сүүлчээр Техасын тэрбумтан Дэвид Сеперстайн эхнэр Сюзанндаа зориулж, 3810 амметр талбай бүхий уг харшийг Беверли Хиллз бариулжээ. Сюзанн уг харшийг одоо ч эзэмшиж байгаа юм. Тэргүүлэгч харшуудын жагсаалтын гуравдугаарт, Невада муж улсад оршдог “Амгалан тайван” хэмээх харш оржээ. Түүнийг худалдаанд 100 сая доллароор үнэлэн гаргасан байна.

Эдлэн газарт нийт 3500 амметр талбай бүхий найман байшин байдаг бөгөөд хоёр мянган амметр талбайг нь гол харш эзэлдэг ажээ. Гол харшаас гадна дээвэр бүхий усан сан, спорт заал, усан эмчилгээний гоо сайхны төвтэй бөгөөд 500 амметр талбайтай зочдын байшин, сагсан бөмбөгийн болон гольфийн талбайтай юм байна. Дөрөвдүгээрт, Америкийн өмгөөлөгч, бизнесмэн Леонардо Россын Беверли Хиллз дэх 95 сая долларын үнэтэй харш оржээ.

4600 гаруй амметр талбайтай уг харш 1,5 га эдлэн газрыг эзэлдэг байна. Харин хамгийн үнэтэй байшингуудын жагсаалтын тавдугаарт, Малибу хотод оршдог 1160 амметр талбайтай, гурван давхар харш оржээ. Уг харшийг дуудлага худалдаанд 75 сая доллароор үнэлэн тавьсан байна. Зургадугаарт, эзэн нь 72 сая доллароор үнэлсэн Нью-Йорк хот дахь долоон давхар байшин орсон бол долдугаарт Нью-Жерси муж улсын Алпайн хотод оршдог 68,5 сая долларын үнэтэй эзэмшил газар бичигджээ.

Жагсаалтын наймдугаарт, Беверли-Хиллзийн 68 сая долларын үнэтэй харш орсон бол есдүгээрт, Флорида муж улсын Хоуб Саунд хотод оршдог 65 сая долларын өртөг бүхий харш оржээ. Харин жагсаалтын аравдугаарт, Манхэттен хот дахь 50 сая долларын өртөг бүхий байшин орсон байна. Алдартнууд үл хөдлөх хөрөнгийн худалдаагаар мөнгө олохдоо огт санаа зовдоггүй бөгөөд хүмүүс ч “оддын эд хөрөнгийг” худалдан авахдаа гар татдаггүй юм.

Д. Жаргал

Эх сурвалж: “Монцамэ”