Бид өнгөрсөн 2017 онд жилд оффшор гэдэг зүйлийг нийт монголын ард түмэнд хүргэх ажлуудыг хийлээ. Энэ талаарх маш их мэдээ мэдээллийг нийгэмд хүргэсэн. Үүнд радио, телевиз, сошиал ертөнц, сонин хэвлэлээр бүхий л чадлаараа хүргэсэн. УИХ-д тулган шаардах бичиг өгсөн. Энэ утгаараа бид нарын ажлын үр дүнд иргэд хүмүүс оффшорын талаар ямар нэг ойлголттой болсон байх гэж бодож байна. Үүн дотроос хамгийн чухал асуудал нь юу байсан бэ гэвэл Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдсөн М.Энхболд, С.Ганбаатар, Х.Баттулга нарт гэрээний төсөл явуулж та бүхэн хэрвээ ерөнхийлөгч болох юм бол АТОЗ-ын дэмжлэг авч, энэ гэрээн дээр гарын үсэг зур гэсэн албан бичиг өгсөн. Тэр нь оффшорт алдагдсан мөнгийг эх орондоо авчирч чадахгүй бол огцорно гэсэн гэрээний бичигт гарын үсэг зуруулах бичиг байлаа. Гэхдээ энд нэг зүйлийг онцолж хэлэхэд манай АТОЗ бол ард түмэн болон төр засаг хоёрын гүүр нь гэж ойлгох хэргтэй.

Үүний үр дүнд оффшорын эсрэг тэмцэлд нийтдээ нэг сая 700 мянга гаруй хүн гарын үсэг зурсан. Энэ гэрээ бол бидний ажлын оргил нь байсан. Одоо Х.Баттулга Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш оффшорын эсрэг чадах бүхнээ хийж байна. Ерөнхийлөгч маань оффшорчдын эсрэг 49 хоногийг зарласан. Мөн гадны мэргэжилтнүүдийг авчирч онол пракиткийн бага хурал хийлгэлээ. АТГ, тагнуул, цагдаа болон бусад бүхий л газруудад албан бичиг хүргүүллээ. Харин УИХ үүний эсрэг байр суурьтай байна. Засгийн газар Ерөнхийлөгчийн байр суурийг огт дэмжихгүй байна. Нөхцөл байдал нэгэнт ийм байгаа учраас бид оффшор данстай этгээдүүдийг удахгүй халз мэтгэлцээнд урина. Энэ халз мэтгэлцээн нь оффшорт данстай гэж зарлагдсан улс төрчдийн өөрийгөө хамгаалах боломж юм.

Хэрвээ тэд хэлмэгдсэн байдаг юм бол, хэрвээ нэр төр нь сэвтсэн байдаг юм бол бид тэдэнд өөрсдийгөө хамгаалах боломжийг нь олгоно. Хэрвээ тэдгээр хүмүүс ирэхгүй бол тэд өөрсдийгөө хулгайч гэдгээ батлаж байна гэсэн үг. Хэрвээ тэд ирээд мэтгэлцээд ялаад гарах юм бол АТОЗ тэр хүмүүсээс уучлалт гуйх буюу Монголын ард түмэнд энэ хүн бол ямарч гэмгүй хүн байсан юм байна гэдийг зарлах болно. Бүр цаашаа олон улсын эрэн сурвалжлах сэтгүлчдийн холбоо болон олон улсын шүүхэд үүнийг мэдэгдсэн ч болно. Хамгийн гол нь тэр хүмүүс уг мэтгэлцээнд ирэх хэрэгтэй. Ирэхгүй бол тэд улс орон даяар өөрсдийнхөө хулгайч гэдгээ батална.

С.Зоригийн хэрэг шийдэгдсэн гэж яригддаг. Гэтэл уг гэмт хэргийг хийсэн гэх хүмүүсийн ар гэрийнхэн үүнийг эсэргүүцэж байгаа. Энэ талаар та юу гэж бодож байна?

Би бол С. Зориг агсантай 8 жил хамт ажилласан хүн. Хамт байсан. Тэр хүний цэрэг нь. Нөгөөтэйгүүр тэр хүний журмын нөхөр нь. С.Зориг бол нэгдүгээрт эх орон, хоёрдугаарт улс төрийн нам, гуравдугаарт бүлэг фракц, дөрөвдүгээрт өөрийн эрх ашиг гэж ингэж хатуу дэсэлж дугаарласан сэтгэлтэй тийм хүн байсан. Тэр энэ үзэл бодлоосоо болж хөнөөгдсөн гэж би боддог. Энэ хулгайч нар чинь 28 жилийн турш сайхан хулгай хийлээ шдээ.

Энэ хулгайн яг босгон дээр С.Зориг агсан ингэж хэлснээсээ болж амиа алдсан. С.Зоригийг хөнөөхгүйгээр Монгол оронд нүүрлэсэн энэ хулгай цаашаа явахгүй байх байсан. С.Зориг агсан хэрвээ өдийд байсан бол энэ их хулгай луйвар үнэхээр байхгүй байх байсан. Энэ утгаараа би С.Зоригийг тэр хулгайч нарт хөнөөгдсөн гэж боддог. Харин С. Зоригийн хэргийг хэсэг бүлэг улс төрчид улс төрийн хэрүүл, бие биенийгээ намнадаг хэрэгсэл болгосон гэдгийг хүмүүс тэртээ тэргүй мэднэ. Энэ тухай би юм яримааргүй байна.

Монгол улс өнөөдөр эдийн засгийн хямралтай байгааг хаа хаанаа ярьж байна. Энэ бүхнийг авлигаас болж байгаа гэж ярьдаг. Та юу гэж үзэж байна?

Манайх оффшорын асуудлаар хэд хэдэн онол практикийн бага хурал хийсэн. Бас улс төрийн авлигын асуудлаар. Эдгээр хурал дээр үе үеийн эдийн засагчид ирж оролцож байна. Д.Бямбасүрэн тэргүүтэй ахмадууд болон шилдэг эдийн засагчид бас залуу эдийн засагчид уг хуралд ирж оролцсон. Мөн өндөр боловсролтой хуульчид болон дипломат ажилтнууд ирсэн. Хэрвээ эдгээр авлигачид хулгай хийгээгүй бол доллар өнөөдөр 500-700 төгрөг байх байсан. Хэрвээ чи Эрээн рүү гарах байсан бол нэг долларыг 2500-р авч байгаа шүү.

Тэгэхээр тэд нар чамаас үүнийг чинь хулгайлаад авчихсан. Хэрвээ чи машин унадаг байсан бол одоо нэг литр бензинийг 5 дахин хямд үнээр авах байсан. Хэрвээ чи хүн л юм бол их сайхан тохилог орон сууцыг 30 сая төгрөгөөр авах байсан. Гэтэл одоо 1 тэрбум төгрөгөөр авах гээд байна. Энэ бүгдийг чинь тэр хулгайчид хулгайлаад авчихсан. Тэд хулгай хийсэн учраас АТОЗ байгуулагдсан. Хэрвээ ийм хулгай нүүрлэж ийм буруу замаар будаа тээгээд буцах замдаа шороо тээнэ гэдгийн үлгэрээр яваагүй байсан бол манай АТОЗ байгуулагдахгүй байсан.

Өнөөдөр энэ орд газруудын ард дандаа ардаа нууц ноёнтнууд байгаа гэж ярьцгаадаг. Эдгээр орд газруудын ард хэн хэн байгаа талаар ярихгүй юу?

Энэ тухай мэтгэлцээн дээр харах болно. Бид уг мэтгэлцээнд Ц.Элбэгдорж, УИХ-ын дарга М.Энхболд, Б.Дэлгэрсайхан, Л.Элдэв-очир, Т.Цогтбаатар, Су.Батболд, М.Энх-Амгалан, С.Баяр Ц.Баярцогт зэрэг хүмүүсийг дуудсан. Тэр бүгдийн чинь ард эдгээр нөхдүүд байгаа. Монгол төрийн голомтонд байгаа Монгол төрд хорт хавдрыг үүсгэж байгаа эд эсийн үндэс нь бол эдгээр нөхөд юм. Монгол төрийн гал голомтыг аварга том анаконда хорт могтой ороосон байлаа гэж бодоход толгой нь эд нар. АТОЗ бол могойны сүүлээр оролдохгүй. Толгойг нь таслахыг хүсч байна. Гэхдээ энэ ард түмний хүсэл байх ёстой. Ард түмэнтэйгээ хамт нийлж хийх ёстой.

Ер нь монгол улсын энэ их авлига, оффшорын асуудал цаашдаа өөрчлөгдөж сайжрах найдвар байна уу та юу гэж бодож байна?

АТОЗ энэ тэмцлийн гүүрийг нь хийж байгаа. Гүүр гэдэг маань голын гүүр байлаа гэхэд нөгөө эрэг дээр нь гарахад хэрэгтэй гэдэг шиг зүйл юм. Энэ бол ард түмний өөрсдийнх нь хийх ёстой ажил. Ард түмний хүсэл эрмэлзлэл байх ёстой. Ард түмэн хүсвэл “хүсвэл гэдгийг бүр онцолж хэлье” маш амархан бүтэх зүйл. Ард түмэн үүнийг нөгөө бөхийн өргөөндөө бөх үзээд сууж байгаа шигээ, наадмаар морь үздэг шигээ харвал амархан бүтнэ. Харин шал өөр өнцөгөөс харах юм бол хэзээ ч бүтэхгүй зүйл. Тэгэхээр Монголчууд нэгдэх л хэрэгтэй. Нэгдэх юм бол наадах чинь маш амархан ажил.

Таны нас чинь гүйцэхгүй юм биш үү?

Сайн барилга барихын тулд нас хүрэхгүй байж болно. Харин сайн фундамент тавьчихаад бурхан болж болно. Тэгвэл дараагийн үе нь түүн дээрээ тэр сайхан барилгыг нь үргэлжлүүлээд бариад явна. Харин муу фундамент үлдээх юм бол эх орон нь сүйрнэ. Тэгэхээр би сайн фундамент тавьчих нас минь хүрэх байгаа гэж найдаж байгаа. Гэхдээ би сайн мэдэхгүй байна. Бурхан надад хэдий хэрийн нас заяасан гэдгийг би мэдэхгүй. Үхэн үхтлээ энэ бодолдоо үнэнч байхыг хичээнэ.

Та өмнө нь өгч байсан нэгэн ярилцлагадаа “Бид босвол 90 онд боссон шиг босч чадна” гэж хэлж байсан. Та бүхэн цаашдаа ямар арга хэмжээ зохион байгуулах вэ?

Бид удахгүй авлига хээл хахууль авсан болон албан тушаалаа ашиглаж зээл авсан хулгайч нарын нэрсийг нь жагсааж байгаад УИХ-аас өшиглөж хөө, үтэр түргэн гэж УИХ-д тулган шаардах бичиг өгнө. Үүнийг эсэргүүцэх Монгол хүн гарч ирэхгүй байх. Тэгээд тэр тулган шаардах бичгийн хугацаа нь дуусвал УИХ-ыг тараах асуудлыг бид ярих болно. Энэ тараах гэдэг нь бол талбай дээр багтаж ядсан хүн цуглах гэдэг асуудал юм. Үүнийг бид зохион байгуулах гэж эрмэлзэнэ. Тэгээд АТОЗ-д биш өөртөө хайртай, өөрийнхөө маргаашд хайртай, үр хүүхдийнхээ ирээдүй цагт хайртай, тэгээд гишгэх газартай уйлах нулимастай хүмүүс талбай дээр ирэх хэрэгтэй. Манж шиг тамхины утаа шиг замхран одьё гэвэл талбай дээр битгий ирээрэй гэж хэлье, дуудсан цагт. Мэдээж бид босвол 90 онд боссон шигээ босч чадна.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын оффшорийн эсрэг хийж буй ажлыг хэр үр дүнтэй гэж дүгнэж байна вэ?

Тэр хүн өнөөдөр чадах бүхнээ хийж байна. Харин УИХ үүний эсрэг байна. Засгийн газар дэмжихгүй байна. Яагаад гэвэл тэд оффшорчдоо өмөөрч байна. Оффшорчдоо хамгаалж байна. Оффшорчдыг ард түмэнтэйгээ нийлээд төр засаг нь хэвлэл мэдээллийнхэн та нартай нийлээд устгана гэвэл уул нь хумхын тоос шиг амархан бүтэх ажил. Ингэхгүй тохиолдолд энэ тийм амар ажил биш. Ерөнхийлөгч бол аргалд яваагүй. Авлигын эсрэг тэмцэж байгаа. Аргалд явахтай зүйрлэх үр дүнг одоо нэхвэл цаг нь арай эрт байна. Тийм учраас бид энэ шууд мэтгэлцээнээр УИХ, ЗГ-ыг улс төрийн шахаанд оруулж байна.

АТГ-ын Олон нийтийн зөвлөлийн тэргүүн Г.Баасан тус байгуулалгын дарга болон бусад хүмүүсийг авлигачдыг өмөөрч тэдний талд ажиллаж байна гэж мэдэгдсэн. Та энэ талаар байр сууриа илэрхийлнэ үү?

Танайд жишээ нь тогны хүчдэл их ирлээ гэж бодье. Тэгэнгүүт чинь хөргөгчний чинь гал хамгаалагч чинь шатаад хөргөгч чинь зүгээр үлддэг биз дээ. Телевизийн гал хамгаалагч бас тэгдэг. Тэгэхээр АТГ бол оффшорчдын гал хамгаалагч юм. Тэгж ойлгож болно. Монголчууд бухимдаад ирэнгүүт тэд авлигачдыг гааль руу явуулдаг, татвар луу явуулдаг, мэргэжлийн хяналт руу явуулдаг. Тэгээд хэдэн байцаагчаар туг тахидаг. Тэгээд тэрнийгээ дэлхийн оффшор бүсээс мөнгө олоод ирсэн юм шиг асар их рекламдана, ингэж Монголын нийгмийн санах ойг тэд булингартуулж байна.

АТГ бол ердөө л ийм байгууллага. Оффшорчид өөрийнхөө хүнийг тэр албан тушаалд тавьсан, тэгээд үе үе баахан инээдтэй жүжиг тоглодог. Жишээ нь Санжийн Баяр болон тэр оффшорчин хоёр дээр хэрэг үүсгэлээ гэдэг байхгүй юу. Тэгээд л таарч байна. Нэг жирийн гаалийн байцаагчийг хэргийг нь гүйцээгээд аймаар мундаг хэвлэлийн бага хурал хийгээд жүжиг тоглоод явдаг. 500 мянган төгрөг авсан хүнийг зарлаад сүйд майд болоод явдаг мөртлөө 500 сая төгрөг авсан хүнийг шалгахгүй яваад байдаг. Тэгэхээр тэдэнтэй тэмцэнэ гэдэг бол үнэхээрийн амаргүй ажил. Гэхдээ ядах зүйл бол биш. Ийм л байна.

Цаг зав гарган ярилцсанд баярлалаа.

Ж.Батдорж

BOLOD.mn