Youtube сайтад “20 жилийн дараа алга болох 10 улс” гэсэн гарчигтай видео нийтлэл тавигджээ. Нээгээд үзвэл “Дэлхийн нийслэл” гэсэн том гарчиг гарч ирнэ. 

Залгуулаад улс тус бүр дээр алга болох шалтгааныг нь тоочингоо жагсааж байна. Ойрын 20 жил ямар улс орон дэлхийн улс төрийн газрын зурагнаас хасагдах вэ?

1. Испани

2. Хойд Солонгос

3. Бельги

4. Хятад

5. Ирак

6. Ливи

7. ISIL

8. Их Британи

9. АНУ

10. Мальдив гэсэн байх аж.

ISIL-ийг бол ойлгож байна. Сири, Иракийг дамнаад Мосулыг нийслэлээрээ зарлан хэсэг бужигнуулсны эцэст Иракийн цэрэгт бут цохигдоод алга болсон. Одоо Сириэс алга болно. Бусад есөн улс бол эргэлзээтэй ба хүсүүшгүй үзэгдэл. Өөр нэг аргумент. Fox News сувгаар Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон ярьж байна. Ерөнхийлөгч Владимир Путин бол аугаа их Оросыг босгохыг зорьсон маш хүчтэй, ухаалаг хүн хэмээн хэлж байх юм. Тэрбээр Путинийг хүндэтгэдэг гэлээ. Хэдийгээр тэр өрнөдийн ардчилалд хөндлөнгөөс оролцдог ч түүнтэй хамтран ажиллахад бэлэн байна гэв. Оросын төрийн тэргүүн Владимир Путин бол Европын холбоо нурж унахыг хүсэн мөрөөдөгч гэлээ ч түүнтэй хэлэлцүүлэг өрнүүлэх нь зайлшгүй гэж байх юм. Макрон яг энэ сэдвээ шведийн SVT сувгаар ярьсныг dt.ua сайт тэр чигт нь тавьжээ. Юуны өмнө Путинийг гүнээ хүндэтгэдэг. Оростой хамт аюулгүй байдлын шинэ архитектурыг босгох хэрэгтэй хэмээн үздэг хүний нэг нь би өөрөө байна. Энэ сэдвээр бид Оростой хамтран хэлэлцүүлэг өрнүүлэх хэрэгтэй. Гэвч Путиний мөрөөдөл бол Европын холбоог сүйрүүлэх явдал мөн хэмээн Макрон ярьжээ. Европын холбоог тараах сонирхолтой хүн байна гэдгийг тэр хэлчихлээ. Тарж эхлэхийн цондон нь Brexit, цаашлаад Испанид Каталон, Баск, Бельгид Франц, фламандаараа ялгарсан гээд жагсаавал бодит баримт олон. Тэгэхээр “20 жилийн дараа алга болох 10 улс”-ын заримыг ор тас үгүйсгэх аргагүй мэт. Дэлхийн эзэнт гүрнүүд жам ёсоороо бүгд л нурж унасан. Бидний хамгийн ойрын, хамгийн сайн мэдэх СССР-ийн түүхэн сургамж жишээ байна.

Дэлхийн коммунист систем нурахад бүрэн эрхт дөрвөн улс газрын зурагнаас арчигдсан. Эхлээд БНАГУ, дараа нь СССР, Югослав, төгсгөлд нь Чехословак. СССР тарсны дараах 15 БНУ-аас нь хоёр гурав хуваагдсан, эргэж нийлдэггүй хэд хэдэн улс байна. Хоёр хуваагдаад 26 жил болж буй Молдав, Азербайжан, 2008 онд гурав хуваагдсан гүрж, 2014 оноос Украин, Крым, Донбасс болж 3-4 хуваагдсан Украин, Оросын өөрийнх нь иргэд чөлөөтэй очиж буцаж болдоггүй Чечень, Дагестан, Ингушет гээд яривал таатай мэдээ бараг цухалзахгүй. Харин дээрх “10 улс” дотор Хятад нэрлэгдсэн нь бидэнд бол хүсүүштэй үзэгдэл биш. Тэрхүү нэвтрүүлэгт Хятадын тарах шалтгаан нь үндэстэн-угсаатны тэмцэл гэхгүйгээр дотоодын өөр зөрчил, экологийн сүйрэл, байгалиа барах, хөгжлийн их ялгаа бүхий мужуудтай гэх мэт шалтгаан тоочсон нь бодит байдлаас холуур болов уу. АНУ задрах. Энэ бол ер хүсэх юм биш. Өмнө нь тарж бутарсан дэлхийн бүх имперүүдэд тохиосон шиг хувь заяа энэ улсыг хүлээж байгаа ба дотроос нь салж гарсан нутаг дэвсгэрүүд вашингтонтой ил сөргөлдөөнд шилжинэ гэх таамгийг оросын сайтууд бишгүй бичдэг. Мөнхийн сөргөлдөгч хоёр гүрэн хоёр биенээ хялайх, сулрах, ялагдахыг ерөөх нь байдаг л үзэгдэл, их гүрний араншин гэх үү дээ. Тэр дундаа олон санкц тавиулаад гаднаасаа элдэв хавчлагад өртөж буй Орос сиймхийг анан буй, Макрон ч хэлчихлээ. Оросын судлаач Игорь Панарин гэдэг хүн 2008 онд “Долларын сүйрэл, АНУ-ын задрал” гэх ном бичсэн нь одоо ч сенсаац хэвээрээ.

Тэр үед АНУ-ын түүхнээ анх удаа хар арьст эцэгтэй Ерөнхийлөгч тодорч байлаа. Нэгэнтээ негр хүн төр тэргүүлсэн тул Панарин өлгөж аваад 2008 оны дэлхийн эдийн засгийн хямралтай холбож байгаад гөвж өгчээ. 2010 оны зун гэхэд л АНУ зургаа хуваагдчихна гэв. Гэх мэт АНУ задрахыг таамагласан бүтээл, нийтлэл, нотлохоор бодит явдал дэлхийд багагүй цухалзжээ. АНУ-д сепаратист хөдөлгөөн ч мэр сэр ил гараад иржээ. Муж улсаа АНУ-ын бүрэлдэхүүнээс гаргаж, өөрийн төрт-улсаа байгуулна гэсэн аляскийн тусгаар тогтнолын нам гэж байна. Аляскадаа АН, БНН-ын дараа орох гуравдагч хүчин, 13500 гишүүд дэмжигчтэй, сонгуульд ялж байсан түүхтэй. 1990 онд энэ намын Уолтер Хикель муж улсынхаа захирагч болсон ба мужаа тусгаар тогтнуулна хэмээн үе үе хадуурдаг нэгэн байв. АНУ-ын баруун хойд нутгийн иргэд нь Бүгд Найрамдах Каскадиа улс гэгчийг буй болгоно гэсэн санаархлаа цухалзуулжээ. Тусгаар тогтнолыг хүсэгчид Техас, АНУ-ын өмнөд хэсэг, өмнөд Каролина, Вермонт мужид гэхчлэн мэр сэр буй. АНУ нь холбооны улс, муж болгон нь абсолют автономит эрхтэй, тэднийг нэг лут үндсэн хууль зангиддаг тулдаа тэсээд өдий хүрчээ. 2011 оны хаврын нэг өдөр Техасын нийслэл дэх Конгрессын ордны өмнө тусгаар тогтнол шаардсан лут жагсаал болж өнгөрчээ. АНУ-д үндэсний өр өсч байгаад дургүйцсэн олон түмэн тийнхүү үймэхдээ 1836-1845 онд Техаст тусдаа БНУ оршин байсныг сануулж хашгиралджээ. Техас мужийн захирагч Рик Перри 2009 онд “Техас онцгой газар шүү. ард түмэн нь тусгаар тогтносон, эрх чөлөөг эрхэмлэгч. Бидний дотоод хэрэгт битгий оролцоод бай!” хэмээж байв.

Ойрын 20 жил ямар улс орон дэлхийн улс төрийн газрын зурагнаас хасагдах вэ

Зөвлөлт холбоот улс задрах үйл явцыг урьдчилаад хэлээд тавьчихсан норвеги социологич Йохан Галтунг гэгч Жорж Буш засгийн эрх авсныг муу ёрлон үзмэрдэхдээ геополитикийн дайсныхаа хуучин хувь заяаг давтаж, 2020 оны хавьд АНУ задарна гэж байв. Тэрбээр СССР нурахыг зөв таамагласнаас гадна Тяньаньмэнийн талбай дахь 1989 оны үймээн, 2001.09.11-ний террорист халдлагыг урьдчилан харсан, дахин таамаглахдаа АНУ-ыг 2025 онд задарна, глобал хэт гүрнийхээ түүхийг төгсгөнө гэжээ. Эдүгээ АНУ-д өрнөж буй салан тусгаарлах хөдөлгөөн гурван чиглэлтэй гэж байна. Үүнд үндэстэн угсаатны, эдийн засгийн, нутаг дэвсгэрийн гэхчлэн. Ерөөсөө “үндэстэн” гэдгийг Америк ба Европын хэд хэдэн улсад иргэний харьяаллаар (паспорт) тодорхойлдог. Тэгж үзэх ахул үндэсний хөдөлгөөнүүд хүчгүйднэ. Америк бол өөрөө голлон гурван арьстны төлөөллийн улс: европжуу, монголоид, негроид. АНУ-ын 49 муж улсад цагаан арьстан давамгайлах бол хавайн арал дээр азиат, микронезүүд, Колумбийн тойрогт негрүүд олон гэх мэт. хувиар нь авч үзвэл негроид хүн амын тоо бодит өсөлттэй. Детройт хотыг аваад үз. Хагас зуун жилийн дотор нэг сая цагаан арьстан хэрхэн цөөрч, харин хар арьстнууд үржсэнийг олж харж болно. Холын биш түүх. Хар арьстнууд 1966 онд хар пантер нам гэгчийг тунхаглаж, шинэ Африк хэмээх улс АНУ-д байгуулна гэсэн уриа дэвшүүлж байв. Бүр зураглалыг нь гаргачихсан байгаа юм. Шинэ Африкт нь Луизиана (32 хувь нь негрүүд), Миссисипи (37 хувь), Алабама (26 хувь), Жоржиа (31 хувь), Өмнөд Каролина (28 хувь нь негрүүд) гэхчлэн. Судалгаагаар 30-40 жилд эдгээр мужид хар арьстнууд олонх нь байх бөгөөд хэрэв эдийн засаг нэг л эвгүйтвэл шинэ Африк АНУ-аас салаад гарчихаар нөхцөл бүрдсэн гэх эвгүй таамаг явж байна. Харин АНУ гэх энэ улсад хүлцэл тэвчлийн бодлого тууштай баримталдаг, цагаан арьстнууд нь расизмаар хэнээрхээгүйн буянаар шинэ Африк хэрэгжээгүй яваа аж. Газар зүйн хүчин зүйл гэж нэг садаа байж болно. Эх тивээсээ алслагдсан Хавай, Аляска хоёрт тусдаа БНУ үүсчих нөхцөл нь байна. Угаасаа АНУ анх үүсэхэд энэ хоёр чинь хамааралгүй байсан учраас тусгаар улсаа сэргээчихнэ гэсэн үг. АНУ тарж мэдэх дөрвөн сценарь (зохиомж) байдаг юм байна. Үүнд:

1. Маш хурдан, бүрэн тарах. Гэнэтийн хуй салхи, байгалийн гамшигт үзэгдэл бүх 50 муж улсыг хамарвал, мужуудаас Вашингтон руу өргөдөл гомдол тасралтгүй очвол төр хүчгүйдэж, удирдлагын тогтолцоо ажиллахгүй. Хэрэв ийм байдалд хүрвэл тараахаас аргагүй. Дэлхийн 130 улсад Америкийн цэргийн бааз байна. Нэгэнтээ удирдлагын тогтолцоо ажиллахгүй болбол тэр их цэргийг удирдаж захирч чадахгүй, олон улсын харилцаанд хүчний олон төвүүд гарч ирнэ. АНУ-ын өв дээр тоглолт хийнэ, хянаж хүчрэхгүй дайн мөргөлдөөн дэгдэнэ. Гэхдээ энэ зохиомж бол магадлал бараг байхгүй, хэрэгжих үндэслэлгүй.

2. Дезинтеграц АНУ-д тулгарах. Хамгийн муугаар бодоход АНУ нь Югославын задралын загвараар тарна. АНУ даяар зэр зэвсгийн асар их агуулах байна. Салж бутарлаа л бол америкчууд баруун солгойгүй зэвсэглэнэ, ингээд хянаж хүчрэхгүй дотоодын мөргөлдөөнд татагдан орно. Санхүү-эдийн засгийн коллапс тохиовол их депрессийн үе шиг галт зэвсгийн арилжаа америкийг хучна. Зэвсгийн худалдаа дотооддоо 40 хувиар суга өсч байсан тохиолдол түүхнээ бий. 

Путиний мөрөөдөл бол Европын Холбоог сүйрүүлэх явдал хэмээн Макрон ярьжээ

3.Дезинтеграц нь Чехословакийн загвараар явагдах. АНУ-ын нутаг дэвсгэрт явагдах хамгийн боломжийн хувилбар энэ байж болно. Америкийн хуулийн хүрээнд явагдах салалт. Шилжилтийн үеийн Ерөнхийлөгч нь холбооны БНУ-ын төвийн (Вашингтон) эрх мэдлээ орон нутгуудад хуваарилан өгнө. НҮБ-ын хяналт дор эрх зүйн талбарт явагдах тайван задрал гэсэн үг.

4. СССР задарсан шиг салангид хаосын дүнд дезинтеграцад орох бас нэг загвар. СССР-ээс СНГ болж хувирсан хувилбартай төстэй. СНГ буюу ТУХН гэдгийг анх РСФСр, Зөвлөлт Беларусь, Зөвлөлт украин гурав буй болгосон шиг Бүгд найрамдах, ардчилсан, Бие даасан гэх гурван субъектээс гурван Конфедерац үүсэх ба бодит жишээ одоо ч байна. БНН-ын төлөөлөлтэй губернаторуудын ассоциац гэж ажиллаж байна. Түүний суурин дээр БНН толгойлж буй мужуудын конфедерац үүснэ. Нээлттэй нийгмүүд нь нэмэгдэнэ. Жишээ нь Ж.Соросын сан БНН-ын ассоциац руу, М.Олбрайтынх АН-ын ассоциац руу гэх мэт. Энэтхэгийг хуваах дээр Британийн эзэнт гүрэн ийм загвар хэрэглэж байсан туршлага ч бий. Умард Америкийн Нэгдсэн хамтын нөхөрлөл гэж дотроос нь салаад гараад ирвэл тийшээ нэгдэж нийлье, нийлэхгүй гэх мужууд нь ялгараад гараад ирэх хувилбарыг ярьж байна. Трампын өнгөн дээр АНУ тарж бутрах уу гэх прогноз сайтуудад олон тааралддаг. Америкийн хувьд дотоод улс төрийн бодлого хямрах, эдийн засгийн асуудал, эдийн засгийн ашиг хуваарилалтаасаа болж зарим нэг холбооны хэсгүүд нь салж гарах гэх, тухайлбал Вашингтон, Нью-Йоркоосоо баруун ба өмнөд мужууд нь салах үзэгдэл бүр одоогийн Трампын өнгөн дээр цухалзана гэх таамаг хүртэл дэвшүүлжээ. Ер нь Трампын өнгөн дээр АНУ-ын орчин үеийн түүхнээ үзэгдээгүй сонин хачин үзэгдэл илэрдэг болсон. Улс төрийн эсрэгцэл урьд өмнө харагдаж байгаагүйгээр өрнөж буй. Үүнийг нөгөө алдарт сенатч Ж.Маккейны оршуулга харуулсан ба Трампыг занах зүхэх явдал ердийн хэмжээнээсээ хэтрээд явж байна. Трамп ингэхэд хэн юм, юун хүн бэ гэх хэлэлцүүлэг 2016 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр өрнөсөн, одоо ч өрнөөстэй. Түүний төлөө ба эсрэг гэсэн санал хураалтаар ирээдүйн Америкийн задрал харагдсан гэх нэгэн зохиомжийн үнэлэлт дүгнэлт нэн ноцтой юм. Хиллари Клинтоны төлөө санал өгсөн баруун ба зүүн хойд муж улсууд бол Трампын эсрэг Америкийн нийгмийн маш том орой зай биш гэж үү?

Трампад дургүйчүүл Нью-Йорк, Лос-Анжелес болон АНУ-ын бусад том хотод зайгүй чихээстэй. Нийт сонгогчдоосоо авсан тоогоор тоолдогсон бол хатагтай Клинтон ялсан. Гэтэл Америкийн сонгуулийн системд төлөөлөн сонгогч гэж нэг тусгай институц байдаг нь Трампад ялалт өгүүлчихсэн. Трамп ялмагц Америкийн улс төр, соёлын баахан зүтгэлтэн уур хилэнгээ барьж ядан түүн рүү боорлосон. Зарим нь иргэний харьяаллаа солино гэж сүржигнэн гүйлдсэн. Оросын иргэн болчихоод яваа, одоо Приморийн хязгаарт захирагч хийе хэмээн гүйж буй холливудын Стивен Сигал байна, жишээ нь. Германы иммиграц бодлого идэвхжлээ гэмэгц тийшээ очиж иргэн болсон америкчууд байна. Германд очиж иргэншил авахаар олон америк хүн өдөр шөнийн бодол болсон ч гэх шиг. Цагаан арьст америк хүн сонгуульд ялсны дараа америкийн нийгэм айдаст автжээ. Мигрантуудыг чангална гэснээс бол Африк ба Латин-Америк хүн ам нь айн түгшжээ. Хаашаа ч харсан гаалийн ба миграцын нэг ёсны дайныг Трамп дэгдээжээ. Мексиктэй бол ёстой яаж л бол яаж үзэж тарж байна. Хана хэрэм босгоно ч гэх шиг, мексик цагаачдыг хөөж ч байх шиг. Хариу тусгал ирнэ, өс хонзон эргэж бууна гэдгийг Трамп ойлгох сэхээ байна уу? хотуудад эсэргүүцлийн хөдөлгөөн үе үе өрнөж, цагдаагаас гадна үндэсний гвард дайчлагддаг болсон нь ерөөсөө “хүйтэн дайн”-д ялснаас нь хойш тэр бүр тохиож байгаагүй үзэгдэл аж. АНУ-ын төрийн толгойд хэт үндсэрхэг нөхөр гарч ирээд, НҮБ-ын индрээс эх оронч үзлийг уриалж, даяаршлыг лүд барам болгож байгаад америкчууд дээр доргүй сэрдхийн хандаж буй. Трампын эсрэг хуулийн төсөл ч гэх шиг сонин хууль тогтоолын зохиомж явж байх юм. Ерөнхийлөгчийн Миграцын Реформыг Конгресст нурааж байхыг бид зурагтаас харсан. Америкийн иргэншил авахыг чангалах хуулийг нь унагаж байв. АНУ-д төрсөн цагаач хүүхдүүдийг хэдэн зуун мянган эцэг эхтэй нь хамт хөөнө гэснийг АН гэлтгүй БНН-ынх нь хууль тогтоогчид галзуурсан мэт эсэргүүцжээ. АНУ-ын үнэ цэнэ, үнэт зүйл, даян дэлхийг гайхшруулан хошууруулаад буй тэр үнэт өв рүү халдлаа гэж үзлээ.

Энэ асуудлаар муж улсуудад бүр ч адармаатай тэмцэл өрнөжээ. Калифорнид энэ асуудлаар тусдаа референдум явуулах болчихлоо. “YesCalifornia” буюу “Calexit” (Брексит шиг) гэх хөдөлгөөн байгуулагдаад алдар хүндийг олжээ. АНУ-аас Калифорнийг салгаж гаргахыг ил уриалан дууддаг болсныг хүмүүс нь ч хээвнэг хүлээн авч байна. АНУ-ын хагарлын эхний шинж тэмдгүүд илрэн гарч ирээд буй нь энэ. АНУ-д аливаа хаос, хэрүүл, тэмцэл, хагарал аль ч утгаар неоконсерватив хүчний олз болно. Тэдний зарчим бол нийгмийг “хуваа, захир” гэх. Эцсийн бүлэгт тэд л ашиг хүртэнэ. Үр дүн нь АНУ дэлхийн гүрэн байхаа болино. Бүс нутгийн гүрнээрээ хэн нь, аль муж үлдэх нь эргэлзээтэй. Ерөөсөө “хүйтэн дайн”-д хэн ялсан бэ гэдэгт Трамп цэг тавихад тун ойртлоо. Даян дэлхийд ардчилал, либерализмын төлөө тэмцэж, тэрбум тэрбумаар алдагдал хүлээсэн бол тэгж тэмцсэний ашиг гэж байхгүй, ач холбогдол бүр байхгүй болно. АНУ дэлхийн бодлогын төв байгаа ба байх ёстойг Трамп тэр бүр ухаж ойлгохгүй. Сав л хийвэл санхүүгийн тооцоо бодоод мөнгө нэхээд тарифын хэрүүл өдөөд байтал АНУ-ын цаад үнэт зүйл, улс төрийн ариун өв алдагдах аюултай тулгарна! Youtube сайтад “20 жилийн дараа алга болох 10 улс” гэсэн гарчигтай видео нийтлэл тавигджээ. Нээгээд үзвэл “дэлхийн нийслэл” гэсэн том гарчиг гарч ирнэ. Залгуулаад улс тус бүр дээр алга болох шалтгааныг нь тоочингоо жагсааж байна. Ойрын 20 жил ямар улс орон дэлхийн улс төрийн газрын зурагнаас хасагдах вэ?1. Испани 2. Хойд Солонгос 3. Бельги 4. Хятад 5. Ирак 6. Ливи 7. ISIL 8. Их Британи 9. АНУ 10. Мальдив гэсэн байх аж. ISIL-ийг бол ойлгож байна. Сири, Иракийг дамнаад Мосулыг нийслэлээрээ зарлан хэсэг бужигнуулсны эцэст иракийн цэрэгт бут цохигдоод алга болсон. Одоо Сириэс алга болно. Бусад есөн улс бол эргэлзээтэй ба хүсүүшгүй үзэгдэл. Өөр нэг аргумент. Fox News сувгаар Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон ярьж байна. Ерөнхийлөгч Владимир Путин бол аугаа их Оросыг босгохыг зорьсон маш хүчтэй, ухаалаг хүн хэмээн хэлж байх юм. Тэрбээр Путинийг хүндэтгэдэг гэлээ.

Хэдийгээр тэр өрнөдийн ардчилалд хөндлөнгөөс оролцдог ч түүнтэй хамтран ажиллахад бэлэн байна гэв. Оросын төрийн тэргүүн Владимир Путин бол Европын холбоо нурж унахыг хүсэн мөрөөдөгч гэлээ ч түүнтэй хэлэлцүүлэг өрнүүлэх нь зайлшгүй гэж байх юм. Макрон яг энэ сэдвээ шведийн SVT сувгаар ярьсныг dt.ua сайт тэр чигт нь тавьжээ. Юуны өмнө Путинийг гүнээ хүндэтгэдэг. Оростой хамт аюулгүй байдлын шинэ архитектурыг босгох хэрэгтэй хэмээн үздэг хүний нэг нь би өөрөө байна. Энэ сэдвээр бид Оростой хамтран хэлэлцүүлэг өрнүүлэх хэрэгтэй. Гэвч Путиний мөрөөдөл бол Европын холбоог сүйрүүлэх явдал мөн хэмээн Макрон ярьжээ. Европын холбоог тараах сонирхолтой хүн байна гэдгийг тэр хэлчихлээ. Тарж эхлэхийн цондон нь Brexit, цаашлаад Испанид Каталон, Баск, Бельгид франц, фламандаараа ялгарсан гээд жагсаавал бодит баримт олон. Тэгэхээр “20 жилийн дараа алга болох 10 улс”-ын заримыг ор тас үгүйсгэх аргагүй мэт. Дэлхийн эзэнт гүрнүүд жам ёсоороо бүгд л нурж унасан. Бидний хамгийн ойрын, хамгийн сайн мэдэх СССР-ийн түүхэн сургамж жишээ байна. Дэлхийн коммунист систем нурахад бүрэн эрхт дөрвөн улс газрын зурагнаас арчигдсан. Эхлээд БНАГУ, дараа нь СССР, Югослав, төгсгөлд нь Чехословак. СССР тарсны дараах 15 БНУ-аас нь хоёр гурав хуваагдсан, эргэж нийлдэггүй хэд хэдэн улс байна. Хоёр хуваагдаад 26 жил болж буй Молдав, Азербайжан, 2008 онд гурав хуваагдсан гүрж, 2014 оноос Украин, Крым, Донбасс болж 3-4 хуваагдсан Украин, Оросын өөрийнх нь иргэд чөлөөтэй очиж буцаж болдоггүй Чечень, Дагестан, Ингушет гээд яривал таатай мэдээ бараг цухалзахгүй.

Харин дээрх “10 улс” дотор Хятад нэрлэгдсэн нь бидэнд бол хүсүүштэй үзэгдэл биш. Тэрхүү нэвтрүүлэгт Хятадын тарах шалтгаан нь үндэстэн-угсаатны тэмцэл гэхгүйгээр дотоодын өөр зөрчил, экологийн сүйрэл, байгалиа барах, хөгжлийн их ялгаа бүхий мужуудтай гэх мэт шалтгаан тоочсон нь бодит байдлаас холуур болов уу. АНУ задрах. Энэ бол ер хүсэх юм биш. Өмнө нь тарж бутарсан дэлхийн бүх имперүүдэд тохиосон шиг хувь заяа энэ улсыг хүлээж байгаа ба дотроос нь салж гарсан нутаг дэвсгэрүүд Вашингтонтой ил сөргөлдөөнд шилжинэ гэх таамгийг оросын сайтууд бишгүй бичдэг. Мөнхийн сөргөлдөгч хоёр гүрэн хоёр биенээ хялайх, сулрах, ялагдахыг ерөөх нь байдаг л үзэгдэл, их гүрний араншин гэх үү дээ. Тэр дундаа олон санкц тавиулаад гаднаасаа элдэв хавчлагад өртөж буй Орос сиймхийг анан буй, Макрон ч хэлчихлээ. Оросын судлаач Игорь Панарин гэдэг хүн 2008 онд “Долларын сүйрэл, АНУ-ын задрал” гэх ном бичсэн нь одоо ч сенсаац хэвээрээ. Тэр үед АНУ-ын түүхнээ анх удаа хар арьст эцэгтэй Ерөнхийлөгч тодорч байлаа. Нэгэнтээ негр хүн төр тэргүүлсэн тул Панарин өлгөж аваад 2008 оны дэлхийн эдийн засгийн хямралтай холбож байгаад гөвж өгчээ. 2010 оны зун гэхэд л АНУ зургаа хуваагдчихна гэв. Гэх мэт АНУ задрахыг таамагласан бүтээл, нийтлэл, нотлохоор бодит явдал дэлхийд багагүй цухалзжээ. АНУ-д сепаратист хөдөлгөөн ч мэр сэр ил гараад иржээ. Муж улсаа АНУ-ын бүрэлдэхүүнээс гаргаж, өөрийн төрт-улсаа байгуулна гэсэн Аляскийн тусгаар тогтнолын нам гэж байна. Аляскадаа АН, БНН-ын дараа орох гуравдагч хүчин, 13500 гишүүд дэмжигчтэй, сонгуульд ялж байсан түүхтэй. 1990 онд энэ намын Уолтер Хикель муж улсынхаа захирагч болсон ба мужаа тусгаар тогтнуулна хэмээн үе үе хадуурдаг нэгэн байв. АНУ-ын баруун хойд нутгийн иргэд нь Бүгд Найрамдах Каскадиа улс гэгчийг буй болгоно гэсэн санаархлаа цухалзуулжээ. Тусгаар тогтнолыг хүсэгчид Техас, АНУ-ын өмнөд хэсэг, өмнөд Каролина, вермонт мужид гэхчлэн мэр сэр буй. АНУ нь холбооны улс, муж болгон нь абсолют автономит эрхтэй, тэднийг нэг лут үндсэн хууль зангиддаг тулдаа тэсээд өдий хүрчээ. 2011 оны хаврын нэг өдөр Техасын нийслэл дэх Конгрессын ордны өмнө тусгаар тогтнол шаардсан лут жагсаал болж өнгөрчээ. АНУ-д үндэсний өр өсч байгаад дургүйцсэн олон түмэн тийнхүү үймэхдээ 1836-1845 онд Техаст тусдаа БНУ оршин байсныг сануулж хашгиралджээ. Техас мужийн захирагч Рик Перри 2009 онд “Техас онцгой газар шүү. Ард түмэн нь тусгаар тогтносон, эрх чөлөөг эрхэмлэгч. Бидний дотоод хэрэгт битгий оролцоод бай!” хэмээж байв.

Ойрын 20 жил ямар улс орон дэлхийн улс төрийн газрын зурагнаас хасагдах вэ

Зөвлөлт холбоот улс задрах үйл явцыг урьдчилаад хэлээд тавьчихсан норвеги социологич Йохан Галтунг гэгч Жорж Буш засгийн эрх авсныг муу ёрлон үзмэрдэхдээ геополитикийн дайсныхаа хуучин хувь заяаг давтаж, 2020 оны хавьд АНУ задарна гэж байв. Тэрбээр СССР нурахыг зөв таамагласнаас гадна Тяньаньмэнийн талбай дахь 1989 оны үймээн, 2001.09.11-ний террорист халдлагыг урьдчилан харсан, дахин таамаглахдаа АНУ-ыг 2025 онд задарна, глобал хэт гүрнийхээ түүхийг төгсгөнө гэжээ. Эдүгээ АНУ-д өрнөж буй салан тусгаарлах хөдөлгөөн гурван чиглэлтэй гэж байна. Үүнд үндэстэн угсаатны, эдийн засгийн, нутаг дэвсгэрийн гэхчлэн. Ерөөсөө “үндэстэн” гэдгийг Америк ба Европын хэд хэдэн улсад иргэний харьяаллаар (паспорт) тодорхойлдог. Тэгж үзэх ахул үндэсний хөдөлгөөнүүд хүчгүйднэ. Америк бол өөрөө голлон гурван арьстны төлөөллийн улс: европжуу, монголоид, негроид. АНУ-ын 49 муж улсад цагаан арьстан давамгайлах бол хавайн арал дээр Азиат, Микронезүүд, Колумбийн тойрогт негрүүд олон гэх мэт. хувиар нь авч үзвэл негроид хүн амын тоо бодит өсөлттэй. Детройт хотыг аваад үз. Хагас зуун жилийн дотор нэг сая цагаан арьстан хэрхэн цөөрч, харин хар арьстнууд үржсэнийг олж харж болно. Холын биш түүх. Хар арьстнууд 1966 онд хар пантер нам гэгчийг тунхаглаж, шинэ Африк хэмээх улс АНУ-д байгуулна гэсэн уриа дэвшүүлж байв. Бүр зураглалыг нь гаргачихсан байгаа юм. Шинэ Африкт нь Луизиана (32 хувь нь негрүүд), Миссисипи (37 хувь), Алабама (26 хувь), Жоржиа (31 хувь), Өмнөд Каролина (28 хувь нь негрүүд) гэхчлэн. Судалгаагаар 30-40 жилд эдгээр мужид хар арьстнууд олонх нь байх бөгөөд хэрэв эдийн засаг нэг л эвгүйтвэл Шинэ Африк АНУ-аас салаад гарчихаар нөхцөл бүрдсэн гэх эвгүй таамаг явж байна.

Харин АНУ гэх энэ улсад хүлцэл тэвчлийн бодлого тууштай баримталдаг, цагаан арьстнууд нь расизмаар хэнээрхээгүйн буянаар Шинэ Африк хэрэгжээгүй яваа аж. Газар зүйн хүчин зүйл гэж нэг садаа байж болно. Эх тивээсээ алслагдсан Хавай, Аляска хоёрт тусдаа БНУ үүсчих нөхцөл нь байна. Угаасаа АНУ анх үүсэхэд энэ хоёр чинь хамааралгүй байсан учраас тусгаар улсаа сэргээчихнэ гэсэн үг. АНУ тарж мэдэх дөрвөн сценарь (зохиомж) байдаг юм байна. Үүнд: 1. Маш хурдан, бүрэн тарах. Гэнэтийн хуй салхи, байгалийн гамшигт үзэгдэл бүх 50 муж улсыг хамарвал, мужуудаас Вашингтон руу өргөдөл гомдол тасралтгүй очвол төр хүчгүйдэж, удирдлагын тогтолцоо ажиллахгүй. Хэрэв ийм байдалд хүрвэл тараахаас аргагүй. Дэлхийн 130 улсад Америкийн цэргийн бааз байна. Нэгэнтээ удирдлагын тогтолцоо ажиллахгүй болбол тэр их цэргийг удирдаж захирч чадахгүй, олон улсын харилцаанд хүчний олон төвүүд гарч ирнэ. АНУ-ын өв дээр тоглолт хийнэ, хянаж хүчрэхгүй дайн мөргөлдөөн дэгдэнэ. Гэхдээ энэ зохиомж бол магадлал бараг байхгүй, хэрэгжих үндэслэлгүй. 2. Дезинтеграц АНУ-д тулгарах. Хамгийн муугаар бодоход АНУ нь Югославын задралын загвараар тарна. АНУ даяар зэр зэвсгийн асар их агуулах байна. Салж бутарлаа л бол америкчууд баруун солгойгүй зэвсэглэнэ, ингээд хянаж хүчрэхгүй дотоодын мөргөлдөөнд татагдан орно. Санхүү-эдийн засгийн коллапс тохиовол их депрессийн үе шиг галт зэвсгийн арилжаа америкийг хучна. Зэвсгийн худалдаа дотооддоо 40 хувиар суга өсч байсан тохиолдол түүхнээ бий. 

Путиний мөрөөдөл бол Европын Холбоог сүйрүүлэх явдал хэмээн Макрон ярьжээ

3.Дезинтеграц нь Чехословакийн загвараар явагдах. АНУ-ын нутаг дэвсгэрт явагдах хамгийн боломжийн хувилбар энэ байж болно. Америкийн хуулийн хүрээнд явагдах салалт. шилжилтийн үеийн Ерөнхийлөгч нь холбооны БНУ-ын төвийн (Вашингтон) эрх мэдлээ орон нутгуудад хуваарилан өгнө. НҮБ-ын хяналт дор эрх зүйн талбарт явагдах тайван задрал гэсэн үг. 4. СССр задарсан шиг салангид хаосын дүнд дезинтеграцад орох бас нэг загвар. СССР-ээс СНГ болж хувирсан хувилбартай төстэй. СНГ буюу ТУХН гэдгийг анх РСФСР, Зөвлөлт Беларусь, Зөвлөлт украин гурав буй болгосон шиг Бүгд найрамдах, ардчилсан, Бие даасан гэх гурван субъектээс гурван Конфедерац үүсэх ба бодит жишээ одоо ч байна. БНН-ын төлөөлөлтэй губернаторуудын ассоциац гэж ажиллаж байна. Түүний суурин дээр БНН толгойлж буй мужуудын конфедерац үүснэ. Нээлттэй нийгмүүд нь нэмэгдэнэ. Жишээ нь Ж.Соросын сан БНН-ын ассоциац руу, М.Олбрайтынх АН-ын ассоциац руу гэх мэт. Энэтхэгийг хуваах дээр Британийн эзэнт гүрэн ийм загвар хэрэглэж байсан туршлага ч бий. Умард Америкийн Нэгдсэн хамтын нөхөрлөл гэж дотроос нь салаад гараад ирвэл тийшээ нэгдэж нийлье, нийлэхгүй гэх мужууд нь ялгараад гараад ирэх хувилбарыг ярьж байна. Трампын өнгөн дээр АНУ тарж бутрах уу гэх прогноз сайтуудад олон тааралддаг. Америкийн хувьд дотоод улс төрийн бодлого хямрах, эдийн засгийн асуудал, эдийн засгийн ашиг хуваарилалтаасаа болж зарим нэг холбооны хэсгүүд нь салж гарах гэх, тухайлбал Вашингтон, Нью-Йоркоосоо баруун ба өмнөд мужууд нь салах үзэгдэл бүр одоогийн трампын өнгөн дээр цухалзана гэх таамаг хүртэл дэвшүүлжээ.

Ер нь Трампын өнгөн дээр АНУ-ын орчин үеийн түүхнээ үзэгдээгүй сонин хачин үзэгдэл илэрдэг болсон. Улс төрийн эсрэгцэл урьд өмнө харагдаж байгаагүйгээр өрнөж буй. үүнийг нөгөө алдарт сенатч Ж.Маккейны оршуулга харуулсан ба Трампыг занах зүхэх явдал ердийн хэмжээнээсээ хэтрээд явж байна. Трамп ингэхэд хэн юм, юун хүн бэ гэх хэлэлцүүлэг 2016 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр өрнөсөн, одоо ч өрнөөстэй. Түүний төлөө ба эсрэг гэсэн санал хураалтаар ирээдүйн америкийн задрал харагдсан гэх нэгэн зохиомжийн үнэлэлт дүгнэлт нэн ноцтой юм. Хиллари Клинтоны төлөө санал өгсөн баруун ба зүүн хойд муж улсууд бол Трампын эсрэг Америкийн нийгмийн маш том орой зай биш гэж үү? Трампад дургүйчүүл Нью-Йорк, Лос-Анжелес болон АНУ-ын бусад том хотод зайгүй чихээстэй. Нийт сонгогчдоосоо авсан тоогоор тоолдогсон бол хатагтай Клинтон ялсан. Гэтэл Америкийн сонгуулийн системд төлөөлөн сонгогч гэж нэг тусгай институц байдаг нь трампад ялалт өгүүлчихсэн. Трамп ялмагц Америкийн улс төр, соёлын баахан зүтгэлтэн уур хилэнгээ барьж ядан түүн рүү боорлосон. Зарим нь иргэний харьяаллаа солино гэж сүржигнэн гүйлдсэн. Оросын иргэн болчихоод яваа, одоо Приморийн хязгаарт захирагч хийе хэмээн гүйж буй холливудын Стивен Сигал байна, жишээ нь. Германы иммиграц бодлого идэвхжлээ гэмэгц тийшээ очиж иргэн болсон америкчууд байна. Германд очиж иргэншил авахаар олон америк хүн өдөр шөнийн бодол болсон ч гэх шиг. Цагаан арьст америк хүн сонгуульд ялсны дараа америкийн нийгэм айдаст автжээ. Мигрантуудыг чангална гэснээс бол африк ба латин-америк хүн ам нь айн түгшжээ. Хаашаа ч харсан гаалийн ба миграцын нэг ёсны дайныг трамп дэгдээжээ. Мексиктэй бол ёстой яаж л бол яаж үзэж тарж байна.

Хана хэрэм босгоно ч гэх шиг, мексик цагаачдыг хөөж ч байх шиг. Хариу тусгал ирнэ, өс хонзон эргэж бууна гэдгийг Трамп ойлгох сэхээ байна уу? хотуудад эсэргүүцлийн хөдөлгөөн үе үе өрнөж, цагдаагаас гадна үндэсний гвард дайчлагддаг болсон нь ерөөсөө “хүйтэн дайн”-д ялснаас нь хойш тэр бүр тохиож байгаагүй үзэгдэл аж. АНУ-ын төрийн толгойд хэт үндсэрхэг нөхөр гарч ирээд, НҮБ-ын индрээс эх оронч үзлийг уриалж, даяаршлыг лүд барам болгож байгаад америкчууд дээр доргүй сэрдхийн хандаж буй. Трампын эсрэг хуулийн төсөл ч гэх шиг сонин хууль тогтоолын зохиомж явж байх юм. Ерөнхийлөгчийн Миграцын Реформыг Конгресст нурааж байхыг бид зурагтаас харсан. америкийн иргэншил авахыг чангалах хуулийг нь унагаж байв. АНУ-д төрсөн цагаач хүүхдүүдийг хэдэн зуун мянган эцэг эхтэй нь хамт хөөнө гэснийг АН гэлтгүй БНН-ынх нь хууль тогтоогчид галзуурсан мэт эсэргүүцжээ. АНУ-ын үнэ цэнэ, үнэт зүйл, даян дэлхийг гайхшруулан хошууруулаад буй тэр үнэт өв рүү халдлаа гэж үзлээ. Энэ асуудлаар муж улсуудад бүр ч адармаатай тэмцэл өрнөжээ. Калифорнид энэ асуудлаар тусдаа референдум явуулах болчихлоо. “YesCalifornia” буюу “Calexit” (Брексит шиг) гэх хөдөлгөөн байгуулагдаад алдар хүндийг олжээ. АНУ-аас Калифорнийг салгаж гаргахыг ил уриалан дууддаг болсныг хүмүүс нь ч хээвнэг хүлээн авч байна. АНУ-ын хагарлын эхний шинж тэмдгүүд илрэн гарч ирээд буй нь энэ. АНУ-д аливаа хаос, хэрүүл, тэмцэл, хагарал аль ч утгаар неоконсерватив хүчний олз болно. Тэдний зарчим бол нийгмийг “хуваа, захир” гэх. Эцсийн бүлэгт тэд л ашиг хүртэнэ. Үр дүн нь АНУ дэлхийн гүрэн байхаа болино. Бүс нутгийн гүрнээрээ хэн нь, аль муж үлдэх нь эргэлзээтэй. Ерөөсөө “хүйтэн дайн”-д хэн ялсан бэ гэдэгт Трамп цэг тавихад тун ойртлоо. Даян дэлхийд ардчилал, либерализмын төлөө тэмцэж, тэрбум тэрбумаар алдагдал хүлээсэн бол тэгж тэмцсэний ашиг гэж байхгүй, ач холбогдол бүр байхгүй болно. АНУ дэлхийн бодлогын төв байгаа ба байх ёстойг Трамп тэр бүр ухаж ойлгохгүй. Сав л хийвэл санхүүгийн тооцоо бодоод мөнгө нэхээд тарифын хэрүүл өдөөд байтал АНУ-ын цаад үнэт зүйл, улс төрийн ариун өв алдагдах аюултай тулгарна!

Олхонуд Баярхүү

Засгийн газрын мэдээ