АГУУ ИХ ОЙРАДЫН ГАРАЛ ҮҮСЭЛ

2014-04-29

Ойн арадууд гэдэг үг нь сунжирсаар Ойрад болов гэх, үнэн бүлгээ.

Монголын нууц Товчоонд дурьдсанаар Ойрадын Хутуга бэхи хан тэргүүтэн 1207 онд Чингис хаанд дагаар орж ирсэнээр түүхэнд тодорч ирсэн юм. Хутуга бэхи хан тэр цагаас эхлэн Чингис хааны алтан урагтай олон удаа ураг барилдсаны учир яс нь цайж цагаан тугийн ноёд болжээ.

Ойрадууд 1260 оны үед Монголын Их хаадын үймээний үед бие даасан байдалыг олж Йабуган мэргэн ханы мэдэлд орших үеэс Аригбуха хааны талд орж байжээ. Ойрадуудын дотор Чорос, Их мянган, Цагаан тугт, Үл түмэн, Алаг гулз, Хирхигүд, Галчид, Шарайд овогууд зонхилж байсан юм. Ойрадууд нь Монголын баруун хойд хэсэгээр нутаглаж байсанаас Ойрад нэр нь Хойд хэмээгдэх болж, Хойд аймгаас Чингис хааны алтан урагтай ураг барилдаж байсан ноёдын хэсэг нь Хойд болж, Хутуга бэхи ханы урьд үеэс салбарлаж гарсан ойрадын хэсэг нь Чорос болж салаалсан юм. Гэхдээ ард түмэн ойрадууд нь цэвэр ойрад овогоороо байлаа.

Хойд аймгийн түүхийн тухайд 17-р зууны эхэнд Богд Эрээн хавиргын өмнөх зүүн, баруун Жүлтэс голын эхэнд оршиж байв. Энэ үед Чоросын Хара хула хан, хойдыг захирч байсан ба Халхын засагт хан Лайхурын үед Алтан хан Убаши хунтайж довтолж Хойд аймгийн зарим хэсэгийг булаан авч Хойд Хойд /умард талын Хойдууд/ буюу Хотохойд гэж нэрлэж халхын үнэгэд, жалайр аймагуудтай хольцолдуулсан байна. Тэр үеийн түүхэнд Хойдын Хара Хула хан гэж тэмдэглэж байсанаас үзэхэд Хойдын нөлөө өндөр байжээ. Түүнээс хойш хойдын нөлөө буурч Отха ноён, Эрэлхэг хошуучи, Мана Минггату, Эсэлбай Хиа, Сайн хиа ноён нарын үед л хүчирхэг байжээ.

Ойрадаас салбарласан Чорос, Хойд хоёрын түүхээс Чоросын түүхийг авч үзэе. Чоросыг Хара хула ханы хөвгүүн Баатар хунгтайжи толгойлж эхэлсэн. Баатар хунгтайжи тэр үеэс Чоросыг толгойлон хүчирхэгжүүлж, улмаар Ойрадын дотор зүүнгар нь болж Зүүнгар хэмээн нэрлэгдэх болжээ.

Чоросын уг гаралын домог нь ойд нэгэн өвгөн төөрөхөд хүүхэд уйлжээ, олж очиход нэгэн хөбэгүн модон дор уйлж байсан бөгөөд дээр нь ууль шувуу цорогоор хоол, унд өгч байсаныг олсон байна. Тэр цагаас эхлэн Чорос овог үүссэн байна. Бас зарим домог түүхээр эрт цагт Чорос нь Өрлүг Зэлмэгийн Урианхай аймагт байгаад сүүлдээ Дөрвөн Ойрадын нэг хэсэг болсон гэдэг. Домогийг нарийн ажиглавал Чорос нь ойн иргэдийн аймаг болох нь тодорхой бөгөөд дараа нь Урианхай аймагт түр харьяалагдаж байгаад буцаад Ойраддаа нэгдсэн байна.

Чорос аймагаас дөрвөн овог тасарч гарсан нь Дөрбэд аймаг болсон байна. Зарим нь Чоросоос дүрбэж гарсан учираас дөрбэд болов гэх. МНТ д дурьдсан хиадын Дуба сохорын дөрвөн хүүхэд Дохой, Догшин, Эмнэг /Нэмэхү/, Эрхэг /Эршим/ нараас салбарласан Дөрбэн аймаг бол Ойрадын Дөрбэд аймагаас тусдаа ойлголт юм. Одоогийн Дөрбэд аймагбол ойрад угсааны аймаг болно. Эсэн тайшийн хөбэгүн Бору-нагал нь Чоросоос дөрвөн овогийг салгаж аймаг байгуулсан уу, эсвэл Чоросоосоо хэдэн өрх айлыг салгаж дүрвэж нүүсэнээр Дүрбэд аймаг үүссэн.

Эсин тайшиыач Хамуг тайши 1480-аад онд Чоросоос албатаа салгаад тусдаа орших болсоноор Өөлд гэж нэрлэгдэх нэгэн аймаг үүссэн. Зарим сурвалжид Ойрад нэрийн сунжирсан хувилбар гэдэг.

Эндээс дүгнэхэд Ойрадаас Хойд үүсч, Хойдоос Чорос, Баатуд нар гарч, Чоросоос Дөрбэд, Өөлэд нар тус тус салбарлаж гарсан байна. Чорос нь Зүүнгар хэмээгдэж байгаад 1755-1758 онд маш ихээр хядагдсанаас бол аймагийн шинжээ бүрэн алдсан байна.

Ойрадын түүхэнд Хэрэйдээс гаралтай Торгууд аймаг, Хавт Хасарын угсааны Хошууд аймаг тус тус орж ирсэн юм. Дөрбэн ойрадын холбоо, Зүүнгар улсын түүх цааш үргэлжилнэ.

Ойрадын түүх үрүү битгий дайрч давшлаарай, нэртэй төртэй, алдар цуутай явсан ард түмэн бүлгээ, Монголчуудаа эвтэй байцгаая, санал бодлоо хуваалцаад эвтэй найртайгаар хөөрөлдөе

Нийтлэл бичсэн: Бодонгууд М.Дөш.

АГУУ ИХ ОЙРАДЫН ГАРАЛ ҮҮСЭЛ
Tweet
Bolod.mn

Сэтгэгдэл (5)

Уншигчдын оруулсан сэтгэгдлийн талаар манай сайт хариуцлага хvлээхгvй болохыг анхаарна уу.
Үгийн санд шүүлтүүр хийсэн болно

Зочин
Буриад Барга Ойрадууд маш ойрхон угсаа гарв******** ойрхон байсан хүмүүс

2016-12-25 | 21:51:34 | 122.201.31.149 |

Зочин
Анхандаа Өгөдэйн мэдэлд байгаад дараа нь эзэнгүйдэж хэсэг байгаад 4 хуваагдсан: Торгууд, Хошууд, Хойд, Цорос. Тэгээд Торгууд, Хошууд нар нь харьд нүүж одоход бууриа сахиад үлдсэн 2 аймаг нэгдээд бас удалгүй 4 хуваагдсан: Дөрвөд, Өөлд, Урианхай, Баяд. Эцэст нь Дөрвөд, Урианхай, Баяд нар урван Манжтайгаа нийлж Цорос Өөлд нараа хядсан. Ховдын хязгаарт нийт 29 хошуу засаг байгуулах эрхээр Манжийн хаанаас шагнуулсан түүхтэй. Баядын 10, Дөрвөдийн 10, Урианхай Захчин 9 хошуу засаг байгуулсан улбаатай ажгуу.

2016-02-18 | 13:36:52 | 182.160.1.132 |

Зочин
Би Увсын түргэн сумаас гар********тай. Өвөө маань түргэн сүмийн засаг даргаар 1930-д оны үед ажиллаж байсан юм. Тэгээд би Хойд ястан болж байгаа юм. Уул нь яс үндсээ мэдэх хэрэгтэй. Гол ус ж********га довны сэтгэхүйгээр биш харин удам угсаагаа мэдэж явах нь хойчийн бидэнд, ирээдүй ур удамд маань тустай юм сан. Гэтэл мэдлэгтэйгээ адилхан ухаан нимгэн улсууд улс төржиж одоог хүртэл Хойд ястанг улсын бүртгэлд оруулахгүй л байх юм даа.

2015-03-13 | 22:09:44 | 103.26.194.14 |

Зочин
агуу их гэдэг чин чингис хаанд хиад боржгин овогт л тохирох уг дээ.******** сайн тува нууд дараа л бн

2014-08-02 | 19:32:21 | 202.179.20.250 |

Зочин
ГУТСДАГ МУУ НОХОЙН ГӨЛӨГ ВЭ

2014-08-02 | 19:24:42 | 202.179.20.250 |