хувцас”-аараа жигдрээгүй л байна. Уг нь БШУЯ-наас энэ жил сурагчийн дүрэмт хувцсыг нэг загварт оруулан ҮХААЯ-ны ивээлд багтдаг Оёдлын нэгдсэн холбоо / ОНХ/-ны “Шилмэл загвар”, “Өүлэн мэнч”, “Төмөр трейд”, “Шүтэн уул”, “Эрд сүлж”, “Торгон хийц”, “Бүтээлч үйлс” гэх долоон компани үйлдвэрлэлийг хариуцахаар болсон. Улмаар “Чингис” бондоос 23 тэрбум төгрөг гаргаж, хичээлийн шинэ жил эхлэхэд сургуулиудыг дүрэмт хувц саар бүрэн хангасан байх үүрэг өгөөд байсан. Гэвч өнөө хүртэл зуун хувь хангаж чадсангүй. Нийслэлийн аль ч дүүргийн ерөнхий боловсролын сургуульд очсон нэг ангийн хүүхдүүд шинэ, хуучин хувцас хослож өмссөн байх аж. Түүгээр ч зогсохгүй “Шинэ хувцас өндөр үнэтэй хэр нь материалын чанар муу, бөөсөрлөө, урагдаж сэмэрлээ” гэх мэтчилэн хэл ам дагуулаад байгаа юм.

Үүний дагуу нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн нутаг дэвсгэрт байрлах, жанжин Д.Сүхбаатарын нэрэмжит II сургуулиар өчигдөр очлоо. Тус сургууль 2230 гаруй хүүхэдтэй. Одоогийн байдлаар ахлах ангийнхны сурагчийн дүрэмт хувцас ирээгүй байгаа аж. Бага ангийн хүүхдийн 60, дунд ангийн хүүхдийн 40 орчим хувь нь шинэ дүрэмт хувцас өмсчээ. Дээрх долоон компаниас “Өүлэн мэнч” нь энэ сургуулийн хүүхдийн дүрэмт хувцсыг үйлдвэрлэж байгаа гэнэ. Сургуулийн зүгээс хэд хэдэн удаа дүрэмт хувцас борлуулах үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулсан ч тусыг эс олжээ. Өөрөөр хэлбэл, шинэ хувцас нь загвар, үзэмж муу тайн дээр зарим хүүхдэд хэмжээ тохирохгүйгээс болж авч чадаагүй аж. Тус сургуулийн Нийгмийн ажилтан Г.Энхбаяр “Уг нь өнгөрсөн хавар хүүхдийн тоо, хувцасны хэмжээний судалгаа авсан ч тэр хэмжээгээрээ үйлдвэрлээгүй юм шиг билээ. Нөгөө талаар үйлдвэрлэж ирсэн хувцсыг нь “Хэт өндөр үнэтэй байна. Хуучин хувцас нь урагдаагүй, багадаагүй” гээд зарим эцэг эх худалдаж авдаггүй. Ер нь энэ жил ахлах ангийн хүүхдүүд дүрэмт хувцасгүй төгсөх байх. Тэр дундаа XI ангийнхан хувцас ирсэн ч авахгүй гэж ярьж байна” гэсэн юм. Үнэндээ “Үхрийн сүүлэнд хутга” гэгчээр төгсөх ангийн хүүхдүүд одоо хувцас аваад яах ч юм билээ дээ. Гэвч салбарын яамны зүгээс “Хүүхдийн тоо судалгааны дагуу үйлдвэрлэх учраас заавал авах ёстой. Энэ бол Засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа бодлого. Төр засгийн бодлогыг зөрчиж болохгүй. Бүх хүүхэд шинэ дүрэмт хувцсаар жигдрэх ёстой” гэсэн шахалт үзүүлж буй.

ЦАМЦНЫ ТОХОЙ НЬ СЭМЭРЧ,
МАЙК НЬ ӨНГӨ АЛДЖЭЭ

Биднийг очиход бага ангийн хичээл орох цаг болсон тул хүүхдүүд цугларч байлаа. Энд тэнгүй л өнгө алгалсан, элдэв загвар бүхий хувцастай хүүхдүүд бужигнах аж. Дүрэмт хувцсаар жигдрэх биш харин ч бүр алаглуулжээ. Хүүхдүүд л болсон хойно ноцолдож, гүйлдэж, зарим нь бүр шалан дээгүүр өнхрөх нь энүүхэнд. Энэ бүрт Засгийн газрын өнөөх “Цэвэр ноосон даавуун...” хэмээн магтаад байсан хувцас урагдаж, цамцных нь тохой сэвэрч, ноосон майк нь бөөсөрч, тоос татжээ. “Хүүхэд гэгээлэг хувцас өмсвөл цоглог, золбоолог харагддаг юм. Гэтэл энэ дүрэмт хувцас хүүхдийн сүр сүлдийг дараад байгаа биз” гэж аль ч ангид орсон багш нар нь ярьж сууна. Ер нь энэ хувцас шороо, тоос татаж бүрзийх учраас л “Эх орон шингэсэн эрдмийн дүрэмт хувцас” гэж нэрлэсэн байж болох юм. Хаашаа ч харсан өнгө алдаж бөөсөрсөн, бүрзийж тоосорсон ноосон майк өмссөн хүүхдүүд гүйлдэнэ. Энэ үеэр хүүхдээ хүргэж ирж буй эцэг эхчүүд үзэл бодлоо илэрхийллээ. Харамсалтай нь тэдний амнаас сайнаас илүү саарыг сонсов. Тухайлбал, I-III ангийн охидын дүрэмт хувцсыг Засгийн газраас анх сурталчлахдаа 41 мянган төгрөг гэж байсан. Гэтэл худалдаад авахад тэр нь ноосон даавуугаар хийсэн ганц л хувцас байдаг гэнэ. Хүүхдэдээ дан хувцас өмсүүлэлтэй нь биш дотуур нь өмсөх цагаан цамц 9900, майк 15180, зангиа гээд авахаар 70 гаруй мянган төгрөг болдог юм байна. Харин бага ангийн хөвгүүдийнх нь 80 мянгад хүрдэг бол ахлах, дунд ангийн хүүхдийнх зуун мянган төгрөгөөс хол давдаг ажээ. Энэ нь амжиргааны төвшин доогуур, орлого багатай олон айлын амьдралд маш хүндээр тусдаг гэнэ. Өнгөрсөн жил “Тансаг өнгө” гэдэг компани хямд үнээр, чанартай хувцсыг нийлүүлэхдээ орлого багатай, олон хүүхэдтэй айл, өнчин ядуу хүүхдэд хөнгөлөлттэй үнээр өгдөг байжээ. Тухайлбал, V ангийн охидын хувцас 28, хөвгүүдийнх 42 мянган төгрөг байсан аж. Үүнээс харахад шинэ дүрэмт хувцас 1-2 дахин илүү өндөр үнэтэй хэр нь урагдаж, сэмэрсээр... Уг нь албаныхан өмнөх жилүүдийн дүрэмт хувцсыг элдвээр муучлан шахаж, шинэ хувцсаа “Хүүхдийн биед суулт сайтай, давхар оёдол, сүлжээстэй. Ердийн нөхцөлд гараар угаах боломжтой. Даавууны материал нь цахилгаанжилт, бөөсрөлийн эсрэг нэмэлт боловсруулалт хийсэн. Угаалга, цэвэрлэгээнд хэлбэрээ алдаж сунаж, агшихгүй. Шинэ дүрэмт хувцасны хэрэглээ, эдэлгээ даах чадамж нь хоёр жил байна” гээд эх адаггүй магтсан нь саяхан.

ЗАГВАР МУУТАЙ ХУВЦАС БАГШ НАРЫН
АЖЛЫН АЧААЛЛЫГ НЭМДЭГ

Бага ангийн хүүхдүүд долоо хоногт хоёр удаа биеийн тамирын хичээлд ордог ажээ. Тэр бүрт ангийн багш нар нь дүрэмт хувцсаа тайлахад тусалдаг гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, охидын дүрэмт хувцас нь энгэр хэсэгтээ гурван товчтой ч битүү загвартай болохоор хүүхдүүд тайлж чаддаггүй юм байна. Сургалтын менежер Д.Норжмаа “Өмнөх жилийн дүрэмт хувцас энгэр нь задгай, товчилдог байсан. Бага ангийн хүүхдүүд өмсч, тайлахад ямар ч хүндрэлгүй. Гэтэл энэ жилийн дүрэмт хувцас битүү учраас маш хүндрэлтэй. Өөрсдөө тайлах гэж байгаад нүүр амаа өвтгөөд зогсохгүй самнасан гэсэг нь сэгсийчихдэг.

Тиймээс биеийн тамирын хичээл ороход ангийн багш нар бүгдийнх нь хувцсыг тайлж, өмсгөдөг. Ингэснээр тэдний ачаалал нэмэгдэж байна” гээд нэг ангид буй охидын гурван төрлийн дүрэмт хувцсыг харьцуулж харууллаа. Тэднээс энэ жилийнх загвар болоод чанараар хамгийн муу нь харагдаж байсныг нуух юун. “Сурагчийн дүрэмт хувцас бол өнгө загвар, чанар сайтай байхаас гадна гол зорилго нь хүүхдүүдийн амьдралын ялгааг харуулахгүй байх” гэдгийг албаныхан хэлдэг. Гэтэл өмнөх жилийн хуучин хувцсаа өмссөн хүүхэд өнгө үзэмжтэй , энэ жилийн шинэ хувцсыг өмссөн нь нэг л тиймэрхүү харагдах аж. Зарим хүүхэд “Манай ээж надад ийм муухай , тааран шуудай шиг хувцас авч өгөхгүй гэсэн” гэж хэлдэг байна. Үүнээс болж хүүхдүүд өнөөх өндөр үнэтэй хувцаснаасаа ичиж, заримдаа өмсч ирдэггүй гэнэ.

Ингээд сургуулийн сургалтын албаны менежер Д.Норжмаагаас зарим зүйлийг тодруулснаа хүргэе.

ЗАГВАРАА ӨӨРЧЛӨХИЙГ “ӨҮЛЭН МЭНЧ”
КОМПАНИАС ХҮССЭН

-Ахлах ангийнхны хувцас хэзээ ирнэ гэсэн бэ?
-Энэ сарын 20-д гэхэд бүрэн хангана гэж байсан ч сураг алга л байна. Тиймээс өнгөрсөн жилийн хувцсаа зарим нь өмсөөд, зарим нь цагаан цамц, зангиатай сууж байгаа. Харин дунд ангийн хүүхдийн дүрэмт хувцсыг цөөн тоогоор гаргаж байгаа ч хүүхдүүд хуучнаа өмсөөд шинийг авахгүй байна. Авахуулахын тулд эцэг эхийн хурал хийдэг. Гэвч тэд хуучин нь багадаж, муудаагүй болохоор энэ жилдээ өмсгөе гэсэн санал тавьсан. Ер нь төгсөх ангийхан шинэ хувцас авахгүй байх. Төгсөхийн хооронд үнэтэй хувцас авахгүй гэж эцэг эхчүүд нь хэлж байгаа.

-Шинэ дүрэмт хувцасны чанар муу байна гэж эцэг эхчүүд гомдоллосон. Энэ талаар?
-Ер нь ноосон майкны чанар үнэхээр гологдож байгаа. Хэдхэн хоног өмсөхөд л бөөсөрдөг юм билээ. Үүнээс болж эцэг эхчүүд биднийг чанаргүй дүрэмт хувцсаар бизнес хийлээ гэж ойлгоод хэл ам гаргадаг байсан. Харин сүүлийн үед зарим нь ойлгож байна. Зарим нэг хүүхдийн цамц сэмэрч урагдсан. Ер нь энэ дүрэмт хувцасны чанар муу. Өмнөх жилийн хувцан дээр хүүхдүүд ямар нэгэн зүйл асгалаа гэхэд арчаад арилгадаг байсан. Харин энэ хувцас улам л халтайгаад хүүхдийн цог золбоог хэтэрхий дарж байна. Хүүхдүүд гэгээлэг өнгөтэй хувцас өмсөх дуртай шүү дээ.

-Танай сургуульд өнчин ядуу болон хоёроос дээш хүүхэд нь сурдаг олон айл бий байх. Тэдэнд компанийн зүгээс хөнгөлөлт үзүүлж байгаа юу?
-Дөрөв хүртэлх хүүхэд нь сурдаг айл цөөнгүй бий. Түүнээс гадна манай сургуульд бүтэн өнчин 13 хүүхэд сурдаг. Тэр хүүхдүүд сургуультай ойролцоо гаднын хөрөнгө оруулалттай “Гэр цэцэрлэг”-т байрладаг. Тэр байгууллагаас нь дүрэмт хувцас авч өгсөн байна лээ. Дүүргийн ЗДТГ, халамжийн хэлтсээс дээрх төрлийн хүүхдүүдийн судалгааг гаргаад “тусална” гэж л байсан. Одоогоор харж үзсэн зүйл алга.

ҮЙЛДВЭРЛЭГЧ КОМПАНИЙНХАН АЖЛЫН
ЯВЦАА МЭДЭХГҮЙ БАЙНА

Мэдээллийн тэнцвэртэй байдлыг хадгалах үүднээс, нөгөө талаар ахлах ангийн хувцас хэдийгээр нийлүүлэлтэд гарах тухай “Өүлэн мэнч” компанийн Сүхбаатар дүүргийг хариуцсан н.Баярт-Од гэдэг хүнтэй холбогдлоо. Тэрбээр “Би сайн мэдэхгүй байна” гээд гүйцэтгэх захирал Л.Энхчимэгтэй холбогдох дугаар өглөө. Үүний дагуу түүнтэй холбогдоход мөн л “Би мэдэхгүй. Та манай захирлаас асуу” гэв. Гэвч захирал н.Буянбаатар нь утсаа авсангүй. Энэ компанид ажлаа мэддэг хүн байдаггүй ажээ. Ямартай ч тэдний бизнес гацаанд орсон бололтой. Үүнээс болж ахлах ангийнхан энэ жил дүрэмт хувцасгүй төгсөх нь ээ.

М.НАРАНБОЛД