”Баастай бурхдад” сүүдэр тусвал яана

2013-11-07

Намрын турш МАН-ынхан хоёр өндөг сахив.Хагалж, халцалж, сэв суулгаж болохгүй.

Ан цав гаргаж болохгүй.Сүүдэр тусгаж бүүр ч болохгүй гэж байгаа.Элгэндээ тэвэрч, энхрийлэн хайрласаар “төрүүл¬сэн” хоёр өндөг нь М.Энхболд, Ж.Мөнхбат нар.Сүүлийн 12 жилийн турш тасралтгүй төр барьсан энэ нам дарга нарыгаа даруйхан “вакумдаад” авдаг зантай.Харин энэ удаа М.Энхболдыг дарга болохоос нь ч өмнө, шинэ генсекийг төрөхөөс урьтан хаацайлж халхлав.Сүүдэр дайрчих вий, сүрэг адууны хөлд үрэгдэх вий хэмээн бөөцийлсөөр ямартай ч амжилттай “эх барьж” авлаа.

Үнэн хэрэгтээ өмнөө барих лидергүй, ардаа хаях лойдоргүй болсон энэ намын хувьд өнөөг хүртэл нэр, нөлөөгөө хадгалсаар ирсэн М.Энхболд тулах ёстой багана нь.Тэр тусмаа хотын мээр Э.Бат-Үүлтэй зиндаархаж, Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягтай ажил хэлэлцэж, МАХН-ын Н.Энхбаяртай нөхөрлөж чадах хүн М.Энхболдоос өөр үгүй гэж хэлж болно.Шинэхэн генсек Ж.Мөнхбатын хувьд яах аргагүй залуу үеийн төлөөлөл.МАН-ын талцах дуртай гурван үеийнхний уулзвар дээр зогсож чаддаг нийтэч зан түүнд бий.М.Энхболд сонгогдсоноор нэгэн үе МАН-ыг атгаж явсан хотын фракц дахин энэ намын хойморт заларлаа.Гэхдээ сөрөг хүчний байр суурин дээр баттай залах үүрэг хүлээв.Саяхан Монголд айлчилсан Германы улс төр судлаачид “Эрх барьж байсан нам сөрөг хүчин болж төлөвшихийн тулд олон жилийг алддаг.МАН илүү хурдан сөрөг хүчний байр сууринд шилжиж чадлаа” гэсэн дүгнэлт хийгээд буцсан.

Гэтэл монголчууд МАН-аас үүнээс ч ихийг хүсч буй юм. Даруй 30 хувиар ханш нь сулраад байгаа төгрөгийн худалдан авах чадвар улам бүр унаж байна.Гэхдээ үүнээс сайн мэдээ байгаа нь бүтээн байгуулалт МАН-ын эрх барьсан он жилүүдийг хол хаях хэмжээнд өрнөж буй.Энэ утгаараа М.Энхболдын Ерөнхий сайд байхдаа хийж чадаагүй ажлыг АН эдүгээ амжуулж байна.Энэ нь М.Энхболд аль ч утгаараа хүчтэй өрсөлдөгчтэй учирсныг илэрхийлж буй юм.Эрх барьж байхдаа хийгээгүй ажлаа сөрөг хүчин болчихоод нугална гэж үү гэсэн эргэлзээ М.Энхболдын суудлыг тойрон өрнөх болсны шалтгаан энэ.

Нөгөө талаар энэ мэтийн гадаад тэмцлээс илүүтэй шилжилтийн үеийн МАН-ын дотоод зовлонтой нүүр тулах үүрэг түүнд оногдов.Эрх баригч, төржсөн намаас сөрөг хүчин болох явцад зайлшгүй гарах ёстой хямрал МАН-ыг ч бас тойрсонгүй.МАН-ын олон арван гишүүн хашиж явсан хааны албаныхаа үнэ цэнийг АТГ-аар шалгуулж, эдийн засгийн цагдаад дуудагдаж, тойрон хүрээлж, томруулан тордож асан бизнесийн компаниудын дийлэнх нь хүч алдаад байгааг энд дурдах гэсэн юм.Өөрөөр хэлбэл, МАН хамгийн хүнд үедээ санхүү болон улс төрийн нөөц бололцооныхоо хувьд хамгийн хүчтэй фракцад жолоогоо шилжүүллээ.

Ердөө жил гаруйхны өмнө төрөөс төрсөн тэрбумтнууд хэмээх хэллэгийг энэ намд хаягладаг байсан.Гэвч 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялагдал хүлээсэн шалтгааныхаа эхэнд МАН-ын зарим нөхөд санхүүгийн байдлаа тоочих болсон.Тодруулбал МАН богино хугацаанд хүч алдсаны учрыг мөнгө санхүүгийн хүнд байдлаар тайлбарлахад гэмгүй гэсэн үг.Үүнийг баталж МАН бага хурлын гишүүнчлэлийн татвараа хоёр сая болгож өсгөлөө.Гэсэн хэдий ч дорвитой улс төр хийж, жинтэй дуугарахад энэ хэрийн санхүүжилт өнөө цагт хангалтгүй. Тэгэхээр хотын фракц МАН-ыг сөрөг хүчин болгон “мэс засалд” оруулахын тулд, 2016 оны сонгуулийг оролцуулаад хэдий хэмжээний санхүүжилт хийх шаардлагатайг бодолцож байж М.Энхболдод жолоо сунгах боломж олгосон нь эргэлзээгүй. МАН ийнхүү шинэ хэтэвчтэй, шинэ жолоодлоготой болсон явдал АН-д бага ч болов чичиргээ өгсөн гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.Ялангуяа хэдхэн сарын өмнө эрх чөлөөтэй болсон Н.Энхбаяр Солонгосын Буддын шашны хийдэд морилж, шинэ дүр төрхтэйгээр олны анхаарлыг татаж буй үед М.Энхболд МАН-ын дарга болсон явдал АН-ын аазгайг хөдөлгөлөө.

Ерөнхийлөгч асан Н.Энх¬баярын дотнын хүн хэмээн М.Энхболдыг үздэг байсан цаг саяхан.Хэдийгээр Д.Тэрбишдагва, Н.Удвал, О.Чулуунбат нарын адил даргыгаа өмгөөлж ил тод гүйгээгүй ч Н.Энхбаяртай эр хүний жудаг зааж, дотно харилцаатай байдаг гэсэн үг бий.Нөгөө талаар хотын фракцыг Н.Энхбаярынх хэмээн овоглодог асан үе мартагдах болоогүй байна.Тиймээс ч М.Энхболд МАН-ын дарга болсноор МАХН-тай эргэн нэгдэх асуудал дахин сөхөгдөнө гэж үзэх хүн олон байгаа юм.Нэгдэхгүй юм гэхэд хавсарсан тоглолт хийх боломжтой гэж таамаглах шалтгаан байгааг үгүйсгэхгүй.Ядаж байхад МАН-ын хөдөө орон нутаг хариуцсан нарийн бичгийн дарга Х.Булгантуяа эл албанд сонгогдмогцоо “Энхбаяр даргатайгаа хамтран ажиллахдаа таатай байх болно” хэмээн андуу үг алдан олныг сэрхийлгэснийг яана.

Гэхдээ үүний нөгөө талд Энхбаяризмын сүүдрээс хол төлөвшсөн залуус М.Энхболдын багт олноор багтсаныг хэлэх хэрэгтэй.О.Содбилэг, Н.Гантулга нараас эхлээд өгүүлж болох юм.
Юутай ч МАН өөрчлөн шинэчлэгдэх эхний алхмаа хийлээ.Бүтэц зохион байгуулалт, удирдлагын багаа бүрэн өөрчиллөө.Тэдний энэ өөрчлөлт Монголын улс төрийг нэг хэсэгтээ “бодлогошруулж” чадлаа.Хардлага, хатгаас ч олныг дагуулав.Үүний нөгөө талд МАН-ын нөлөө бүхий бүлэг болох хотын фракц өөрөө шинэчлэгдэж чадсан уу гэсэн асуулт зүй ёсоор гарч ирж байна.Өнөөх л Т.Бадамжунай, Ц.Батбаяр нараас эхлээд дэндүү хуучинсаг үнэр ханх тавьж буйг хэлэхэд буруудахгүй.Бас нэг муухай үнэр хамар загатнуулж байна.Энэ нь үе үеийн дарга нарыгаа “вакумдаж”, эрх мэдэл, нэр хүндийн өрөөнд цоожилж орхиод хоригдол мэт болгодог МАН-ын зуршил.“Вакумдуулсан” дарга хэрхэн шинэчлэл хийж, хэрхэн сөрөг хүчний үүрэг хариуцлагаа зохих төвшинд ухаарах билээ?

Эдүгээ М.Энхболдыг гоочилж болохгүй, Ж.Мөнхбатыг гуядаж болохгүй гэлцэнэ. Сүүдэр тусвал яана! Чухам үүнд л МАН-ын хүнд суртал, үзэл бодлын “хайрцаг”-ны алдаа бий.Шинэ цагийн залуус нь хүртэл шилээ шөргөөдөг, шиншилж харддаг.Шинэчлэл өрцөн чанад бус, өнгөн талдаа өрнөж байгаагийн илрэл нь МАН-ын гишүүдийн угсаа залгасан энэ мэтийн хуучинсаг араншин юм.
Сүүдэр туссан өндөг тэртэй тэргүй МАН-д олон бий.Баастай бурхан мэт гүнгэрваанд тахьдаг дарга нарт нь ч сүүдэр бий.Өдгөө тэд М.Энхболдыг намын дарга бус Ерөнхий сайд болсон мэт, Ж.Мөнхбатыг УИХ дахь бүлгийн дарга болсон мэт өргөмжилж байна.Сүүдэрт өдөлсөн АН сөрөг хүчин байхдаа ийм “өвчтэй” байгаагүйг санахад илүүдэхгүй.

Р.Эмүжин