хүний эрхийг зөрчиж буйг шалгах НҮБ-ын тусгай комиссын хуралдаан эхэллээ.

Энэхүү хуралдаан дээр Хойд Солонгосын хөдөлмөрийн лагериудын амьдрах нөхцөл байдал, олны өмнө үйлддэг цааз, өлсгөлөн, өчүүхэн төдий алдаа гаргасны төлөө хэрхэн шийтгэдэг талаар тэнд хоригдож байсан хүмүүс ярьжээ. Олон улсын байгууллагынхан энэ бүхэнд буруутай Хойд Солонгосын удирдлагуудыг хариуцлагад татна гэж найдаж байгаа ч чухам ямар замаар гэдэг нь тодорхойгүй байна.

Хойд Солонгос дахь хүний эрхийн зөрчлийг шалгах НҮБ-ын тусгай комисс энэ оны гуравдугаар сард байгуулагдсан юм. Комисс гурван хүний бүрэлдэхүүнтэй бөгөөд Австралийн Дээд шүүхийн гишүүн байсан 74 настай шүүгч Майкл Керби тэргүүлдэг аж. Түүнээс гадна комисст Сербийн хүний эрхийг хамгаалагч Соня Бисерко, Индонезийн ерөнхий прокурор асан Марзуки Дарусман нар оржээ. Марзуки Дарусман 2010 оноос БНАСАУ дахь хүний эрхийн зөрчлийг ажиглах НҮБ-ын бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр ажиллаж байгаа юм.

Пхеньян хүний эрхийг ийнхүү зөрчиж байгаа нь хүн төрөлхтөний эсрэг гэмт хэрэг гэж зүйлчлэгдэх боломжтой гэж үзсэн НҮБ-ын Хүний эрхийн хороо тусгай комисс байгуулах санаачилга гаргажээ. Комиссыг байгуулж байх үед тус олон улсын байгууллагад шалгах шаардлагатай гэрчлэх баримтууд асар олны цуглараад байсан юм. Тодруулбал, Хойд Солонгосын эрх баригчдыг иргэдийнхээ амьд явах, хоол хүнс хэрэглэх эрхийг зөрчиж, тэднийг тамлан зовоож, хулгайлж, ялгаварлан гадуурхаж, үг хэлэх эрх чөлөөг нь хаан боодог хэмээн сэжиглэж байна.

Кербигийн ахалсан комиссын үйл ажиллагааны хамгийн гайхамшигтай нь түүний хуралдаан олон нийтийн өмнө ил тод болж байгаад юм. Хойд Солонгосын хөдөлмөрийн лагериас амь мултарч, улмаар БНАСАУ-аас зугтан гарч чадсан хүмүүст өөрсдийн түүхээ хүссэн хүн бүхний өмнө ярих боломжийг олгожээ. Тусгай комиссын Сөүл дэх хуралдаан 30 настай Син То Хек, 34 настай Чи Хон А нарын гэрчийн мэдүүлгээр эхэлсэн байна. Син бол Хойд Солонгосын оргодлуудаас бараг л хамгийн алдартай нь гэхэд болно.

Тэр өнөөг хүртэл Хойд Солонгосын улс төрийн хоригдлуудын лагериас оргож чадсан цорын ганц хүн. Син Пхеньянаас хойд зүгт 80 км-т байрлах “XIV лагерь”-т төрж, оргох хүртлээ амьдралынхаа эхний 24 жилийг тэнд өнгөрүүлсэн аж. Син Тон Хекийн тооцоолсноор түүнийг хөдөлмөрийн лагерьт амьдарч байх үед тэнд ойролцоогоор 20-30 мянган хүн байсан бөгөөд тэднийг нүүрсний уурхай, янз бүрийн үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн салбарт ажиллуулдаг байжээ. “Бидэнтэй яг л ажлын мал шиг харьцаж, эцсийн хүчийг шавхтал зүтгүүлдэг байсан” гэж Син ярьсан байна.

Гэрчүүд хоёулаа цааз, ярга, өлсгөлөнгийн тухай ярьсан нь эдгээр хөдөлмөрийн лагериудад хэвийн л үзэгдэл аж. Дотоод дүрмийг зөрчсөн өчүүхэн төдий алдаа гаргавал хатуу ширүүн шийтгэл хүлээнэ. Жишээ нь, оёдлын машин эвдсэний төлөө харгалзагчид Син Тон Хекийн дунд хурууг тайрчээ. Гэхдээ тэрбээр гарыг нь бүхлээр нь тайрчаагүйд их баярласан гэнэ. Ийм хэргийн төлөө түүнийг алж ч болох байсан аж. 1996 онд Синийн ээж болон ахыг олны өмнө цаазлан хороожээ. Тэд мөн уг лагерьт хоригдож байсан бөгөөд оргох төлөвлөгөө боловсруулж байсныг нь харгалзагчид мэдсэн тул ийнхүү шийтгэсэн гэнэ.

Ер нь Син Тон Хек хөдөлмөрийн лагерь дахь амьдарлаа өмнө нь ч нэг бус удаа өгүүлж байсан. НҮБ-ын тусгай комиссын хуралдаан дээр тэрбээр Америкийн сэтгүүлч Блейн Хардены бичсэн өөрийнхөө намтрыг бараг тэр чигээр нь давтан ярьсан гэхэд болно. Гэхдээ сэтгүүлч зөвхөн Син Тон Хекийн өөрийнх нь яриагаар хязгаарлалгүй түүний талаарх таагүй мэдээллийг ч намтарт нь оруулсан юм. Тухайлбал, ээж болон ахынхаа үхэлд чухамхүү тэр л буруутай аж. Син 14 настай байхдаа амттай сайхан хооллож, сургуульд нь илүү хөнгөн даалгавар өгнө гэсэн амлалтын хариуд ээж, ах хоёрынхоо оргох бэлтгэлийн талаар харгалзагч нарт ярьжээ.

Түүнээс гадна хүү энэхүү орголтын талаар өөр хэн нэгнээс мэдвэл түүнийг хамсаатан гэж үзэн шийтгэнэ хэмээн айсан аж. Син Тон Хек хожим нь үнэхээр ээж, ах хоёрынхоо үхэлд буруутай гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн юм. Тухайн үед өөрийнхөө энэ үйлдэлд огтхон ч харамсаагүй бөгөөд тэднийг хийсэн үйлдлийнхээ төлөө үхэх ёстой гэж үзэж байжээ. Харин түүнд амлаж байсан шагналыг тэр авч чадаагүй аж. Учир нь түүнээс орголтын талаар мэдсэн харгалзагч мэдээллийг өөрөө олсон хэмээн удирдлагадаа мэдээлжээ.

Үр дүнд нь Синийг газар доорхи шоронд хорьж, гэр бүлийнхээ төлөвлөгөөнд ямар ч холбоогүй гэдэгт бүрэн итгэтлээ удаан хугацаагаар зовсон байна. Солонгосын дайны үеэр хоёр ах нь өмнөд рүү зугтсаны төлөө Синийн аав хөдөлмөрийн лагерьт иржээ. Харин ээжийг нь чухам ямар шалтгаанаар хорьсон нь тодорхойгүй. Засан хүмүүжүүлэх ажлаа сайн хийсний шагнал болгож тэднийг гэр бүл болохыг зөвшөөрчээ. Хойд Солонгосын хууль ёсоор хөдөлмөрийн лагерьт төрсөн хүүхэд эцэг, эхийнхээ гэм бурууг үүрэлцэх ёстой учир тэднийг суллаж явуулдаггүй аж. Син Тон Хек лагерьт өсч, хүмүүжсэн бөгөөд ээжийгээ хоол хүнс, амьд явахын төлөөх тэмцлийн өрсөлдөгч хэмээн үздэг байжээ. Ээж нь ч түүнийг мөн адил. Нэг удаа өдрийн хоолыг нь идсэний төлөө ээж нь түүнийг малтуураар зоджээ. Эцэг нь гэр бүлтэйгээ жилд хэдхэн удаа л уулзах боломжтой гэнэ. Бусад үед ажиллах ёстой аж.

Синийн дурьсан ярьснаар лагерийн хүүхдүүд өөрсдөө идэх юмаа хайж олно. Тэд харх, элдэв шавьж, үхрийн тэжээл идэж, харгалзагч нар мал нядалсны дараа тэдэнд хаяж өгдөг ямааны шийр мэрдэг байжээ. Син Тон Хекийн хүүхэд насны анхны дурсамжид нэг ангийнх нь хүүхдийг тэдний өмнө цаазалсан явдал тодоор үлдсэн аж. Багш нь хичээлийн өмнө сурагчдын цүнхийг шалгах явцад нэг охины цүнхнээс эрдэнэ шишийн нэлээд хэдэн үр гарчээ. Багш түүнийг хулгай хийсэн хэмээн зарласан байна. Лагерийн дүрэм ёсоор бол идэх юм хулгайлсан хоригдлийг үг дуугүй буудаж хороодог.

Багш охиныг ангийнхных нь өмнө өвдөг сөхрүүлэн суулгаад удаан хугацааны турш модон саваагаар толгой руу нь цохьжээ. Дараа нь сурагчид охиныг гэрт нь аваачсан боловч орой нь тэрээр нас барсан байна. Син Тон Хек болон ангийн бусад хүүхдүүд ч мөн адил охины үхэлд багшийгаа буруутгаагүй, түүнийг зохих шийтгэлээ авсан гэж үзжээ. Синийг сургуульд сурч байхад нэг л багш хичээл заадаг байсан гэнэ. Тэр үргэлж бүсэндээ гар буу зүүж явна. Нэрийг нь хэн ч мэддэггүй бөгөөд түүний нүд рүү эгцлэн харахыг хориглодог байж. Хойд Солонгосын жирийн сургуулиас ялгаатай нь анги танхимд нь Ким Ир Сен болон Ким Чен Ирийн зургийг өлгөдөггүй аж.

Хүүхдүүдийг зөвхөн уншиж, бичиж сургахын зэрэгцээ лагерийн ёс дүрмийг цээжлүүлнэ. Ямар ч тохиолдолд хичээлдээ заавал ирэх ёстой учир өвчтэй сурагчийг нэг ангийнх нь өргөж авчирах нь энгийн үзэгдэл гэнэ. Завсарлагаанаар хүүхдүүдийг зөвхөн “хайч, чулуу, давуу” гэдэг тоглоом тоглохыг зөвшөөрдөг. Бямба гаригт ажлын өдрүүдийг бодвол ганц, хоёр цагийн өмнө хичээл тарна. Сургуульд анх ороход нь хүүхдүүдэд хар өнгийн дүрэмт хувцас өгдөг бөгөөд хэдхэн сар болоод урагдаж цоордог ч хоёр жилд нэг л удаа солих ёстой аж. Амжилттай суралцвал зүсэм савангаар шагнана. Син Хон Тек тийм ч сайн сурлагатай байгаагүй учир савангийн бараа ховорхон харжээ. Хоригдлууд өвөл бол бараг л усанд орж, хирнээсээ сална гэж байхгүй. Харин зун голд орох юм уу, нүцгэлж бороон дор зогсох мэтээр хирнээсээ салах боломжтой. Синийн ээж амьд байхдаа түүнд хуучин муу даавуугаар дотуур хувцас оёж өгдөг байжээ. Харин түүнийг үхсэнээс хойш дотуур хувцас огт өмсөөгүй аж.

Син Тон Хекийн талаар ном бичсэн сэтгүүлч Хардены үзэж байгаагаар хорих лагерьт төрж, өссөн энэ залуу тэр нөхцөл байдалд дээд зэргээр дасч зохицож чаджээ. Тэр шалан дээр асгарсан шөл долоож, харгалзагч нараас өршөөл хүсч, идэх юмны төлөө бусдыг золиослохоос огт ичдэггүй. Түүнд оргоход нөлөөлсөн ганц хүчин зүйл нь ээж, ах хоёрыгоо барьж өгсний дараа хоригдсон газар доорхи камерт түүнтэй хамт байсан 50 настай хоригдол ажээ. Тэрээр Синд лагериас гаднах амьдралын талаар ярьж өгсөн аж. НҮБ-ын тусгай комиссын өмнө мэдүүлэг өгсөн хоёр дахь гэрч нь 1999 онд хөдөлмөрийн лагерьт орсон Чин Хон А гэгч эмэгтэй байв. Тэрбээр хоригдож байсан лагерийнхаа аймшигтай өлсгөлөнгийн талаар ярьсан байна. Түүний дурьсан ярьснаар, хоригдлууд бүгд л зовхи нь унжсан нүдтэй, яг л араатнууд шиг харагддаг байсан гэнэ.

Ийм нөхцөл байдлаас амьд тэсч гарахын тулд тэд мэлхий түүж, арьсыг нь хуулаад давсалж иддэг байжээ. Чи Хон А нэг удаа хоригдол эмэгтэй дөнгөж төрсөн хүүхдээ тулган шаардалтаар хороож байхыг харсан аж. Дөнгөж төрсний дараа харгалзагч ирээд ээжийг нь хүүхдээ толгойгоор нь торхтой усанд хийж живүүлж алахыг тушаасан байна. Эмэгтэй хичнээн гуйж залбирсан ч нэмэр болоогүй бөгөөд түүнийг тушаалаа биелүүлтэл зодож нүджээ. Ер нь лагерьт зодуураас болж олон эмэгтэй үр зулбадаг аж. Хуралдааны хоёр дахь өдөр бүр Кин Ир Сенийн үед хөдөлмөрийн лагерьт очсон 77 настай Ким Ён Сун мэдүүлэг өглөө. 1970-аад оны үед Солонгосын армийн генерал ахынхаа буянаар тэр Хойд Солонгосын элитүүдийн эгнээнд харьяалагддаг байсан аж.

Тэрбээр Ким Ир Сенд зориулан бүжиглэж, улс даяараа аялан тоглолт хийсэн алдартай нэгэн байжээ. Түүний бодлоор хөдөлмөрийн лагерьт хоригдох болсон нь тухайн үед Хойд Солонгосын удирдагч болно гэгдэж байсан Ким Чен Ирт Чен Нам хүүг нь төрүүлж өгсөн Сон Хэ Лим гэдэг жүжигчин бүсгүйтэй найзалж байсантай холбоотой гэнэ. Сон Хэ Лим болон Ким Чен Ир нарын харилцаа хэзээ ч албан ёсоор бүртгэгдэж байгаагүй бөгөөд маш нууцалж байсан учир үүний талаар ямар нэг зүйл мэдэх магадлалтай хүн бүрээс ангижрахыг эрх баригчид хүссэн бололтой. 1970 онд Ким Ён Суныг Хойд Солонгосын нууц цагдаагийнхан хулгайлж, хоёр сар орчим хорьж, түүнээс “хэн нэгэн өндөр албан тушаалтан”-ы талаар мэдээлэл авахыг оролдсон байна. Байцаалт амжилтгүй болсны дараа түүнийг хоёр хүүхэд болон эцэг, эхийнх нь хамт “Йодок” хөдөлмөрийн лагерьт аваачжээ. Түүнд ямар ч ял тулгаагүй бөгөөд түүнийг болон гэр бүлийхнийг нь устгах ёстой байсан боловч их удирдагч Ким Ир Сен энэрэнгүй сэтгэл гаргаж “Йодок”-т амьдрах боломж олгосон хэмээн мэдэгдсэн байна.

Ким Ён Сун лагерьт есөн жилийг өнгөрүүлжээ. Хоригдож байхдаа тэрбээр бүх л өдөржин тариалангийн талбайд ажиллаж, мод бэлтгэж, малын хашаа барьж, үдэш нь улс төрийн гэгээрлийн хичээлд суудаг байсан аж. Өдөрт багахан давс, эрдэнэ шиш өгдөг бөгөөд хэрвээ өдрийн нормоо биелүүлэхгүй бол хэмжээ нь улам багасна. Байнга өлсгөлөн байдгаас болж могой, гүрвэл, харх гээд юу олдсоноороо хооллоно. Ким Ён Суны эцэг эх лагерийн хүнд бэрхийг давж чадалгүй ердөө жил гаруй болоод нас барж, хоёр хүүхэд нь тэнд амиа алджээ. Ким Ён Сунд эрх чөлөөтэй болоход нь 1979 онд лагерьт ирсэн нэгэн өндөр албан тушаалын цэргийн хүн тусалсан аж. Тэр офицер өмнө нь генерал ахыг нь таньдаг байсан учир түүнд өршөөл үзүүлэх асуудлыг хөөцөлдөж амжилттай болгожээ.

Эрх чөлөөтэй болсны дараа нөхрийгөө өөр хөдөлмөрийн лагерьт хоригдож байгааг мэдсэн байна. Тэрбээр удаан хугацаанд нууц цагдаа болон хөршүүдийнхээ хараа хяналт дор амьдарсны эцэст 2001 онд Хятад руу зугтжээ. Харин 2003 онд Өмнөд Солонгост шилжин ирж, өнөөг хүртэл бүжгийн багш хийж амьдралаа залгуулж байна. НҮБ-ын тусгай комиссын өмнө ойрын өдрүүдэд нийт 30 гэрч мэдүүлэг өгсний дараа комисс Токиод ажлаа үргэлжлүүлэх аж. Син Тон Хекийн хэлснээр энэхүү мөрдөн шалгах ажиллагаа нь Ливи, Сири шиг зэвсэгт бослого гаргах боломжгүй Хойд Солонгосын иргэдийн хувьд эцсийн найдвар нь гэнэ. Кербигээр ахлуулсан комисс одоогоор мөрдөн шалгахад ердөө жилийн хугацаатай мандат авсан бөгөөд ирэх оны дөрөвдүгээр сард ажлын тайлангаа НҮБ-ын сонирхож буй байгууллагууд болон ерөнхий нарийн бичгийн даргад бичгээр гаргаж өгөх аж.

Үүний дараа Хойд Солонгосын эсрэг дахин шинээр хориг тавих магадлалтай. Хэргийг мөн НҮБ-ын бүтцэд ордоггүй ч хүн төрөлхтөний эсрэг гэмт хэргийг авч хэлэлцдэг Олон улсын шүүхэд өгөх бололтой. Гэхдээ шалгалт дөнгөж эхэлж байгаа учир үр дүнг нь ярихад эрт байна. НҮБ-ын үйл ажиллагаа их хязгаарлагдмал, дээр нь Сөүл энэ асуудлыг нэг их сонирхохгүй байгаа бололтой. Тусгай комиссын хуралдаанд сэтгүүлчдийг оролцуулаад ердөө л 20-30-аад хүн иржээ. “Amnesty International” байгууллагын дүгнэлтээр Хойд Солонгосын хөдөлмөрийн лагериудад 200 орчим мянган улс төрийн хоригдол байдаг аж. Өмнөд Солонгосын Төрийн судалгааны институт тавин ийм лагерь байдаг хэмээн тооцоолжээ.

БНАСАУ-ын эрх баригчид үүнийг няцааж байгаа ч НҮБ-ын шинжээчдийг улс орондоо оруулахыг татгалзсаар байгаа юм. Хойд Солонгосоос зугтан гарсан хүмүүсийг Пхеньян урвагчид хэмээн нэрлэдэг бөгөөд тэдний яриаг өнөөгийн удирдагч Ким Чен Уны нэр төрийг гутаах гэсэн санаатай явуулга гэжээ.

Б.Мишээл