“Ярилцах танхим” булангийхаа энэ удаагийн зочноор Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн дэд сайд, МАХН-ын удирдах зөвлөлийн гишүүн Б.Тулгыг урилаа.

Түүнтэй цаг үеийн болон Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга асан Т.Билэгт, түүний ах Б.Хуяг нарт холбогдох хэрэг, мөн бусад асуудлаар сонирхолтой яриа өрнүүлэв.

-Танд үндэсний их баяр наадмын мэнд хүргэе. Наадмын дараах манай сонины “Ярилцах танхим” булангийн анхны зочин боллоо.
-Танай сониноор дамжуулан нийт уншигч, Монголын ард түмэндээ Ардын хувьсгалын 92 жил, Хүннү гүрэн байгуулагдсаны 2222 жилийн ойн баярын мэнд хүргэе.

-Тэгэхээр Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө Шинэчлэлийн Засгийн газрыг татан буулгах, Н.Алтанхуягийг Ерөнхий сайдын албан тушаалаас нь огцруулах тухай яриа гарч байсан. Та түүнтэй нэг баг болж ажиллаж байгаагийн хувьд ямар мэдээлэлтэй байна вэ?
-Ер нь аль ч орны улс төрд намууд, мөн бусад эрх мэдлийн хүрээллийнхэн бие биенээ шүүмжлэх, унагах хүсэл сонирхол байдаг. Мөн Засгийн газрын тэргүүнийг албан тушаалаас нь огцруулах гэж оролддог. Үүний л нэг жишиг явж байгаа байх. Гэхдээ нэг зүйл онцлоход Н.Алтанхуяг сайд маш сайн, тогтвортой баг бүрдүүлж чадсан. Тэр ч утгаараа түүний энэ Засгийн газар хэр баргийн асуудалд бүдрээд, огцроод байхгүй нь тодорхой. Харин сөрөг хүчнээс Ерөнхий сайдыг буулгах тухай яриа гарах нь улс төрийн хувьд эрүүл үзэгдэл юм.

-Нөгөөтэйгүүр МАХН-ын Удирдах зөвлөл хуралдаж засгаас бүх сайдуудаа татах шийдвэр гаргасан гэх юм. Энэ талаар тайлбар өгөхгүй юу?
-Миний бие тэр хуралд нь оролцож чадаагүй. Яахав дээ намын хүрээнд зарим албан тушаалтанд хариуцлага тооцох асуудал бий. Учир нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар манай намын зарим гишүүд хангалтгүй ажилласан гээд олон зүйл ард нь яригдаж байгаа болохоор тэдэнд хариуцлага тооцох нь зүйн хэрэг. Түүнээс биш Засгийн газарт байгаа сайдуудаа татах, огцруулах тухай яриа дуулдаагүй.

-Түүнчлэн танай намын дарга экс Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын биеийн байдал ямар байна вэ. Хэвлэлээр сүүлийн үед нэг их сураг дуулдахгүй, нам жим болчихлоо?
-Өнгөрсөн долоо хоногт би өөрөө очиж уулзсан. Биеийн байдал нь улам бүр хүндэрсээр байгаа. Үнэндээ онош нь бүрэн гүйцэд гараагүй гэдгийг та бүхэн мэдэж буй. Мөн маш хүнд стрессд орсон. Энэ нь эргээд өөрийгөө нөхөн төлжүүлэх чадварыг нь үгүй хийчихэж байгаа юм. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө биеийн жин нь 66 килограмм байсан бол одоо дөрвөн килограммаар хасагдчихсан. Хоол шингээх чадваргүй, маш их турж байна. Эмч нарын хувьд хийх ёстой бүхий л эмчилгээг хийлээ. Тэгсэн хэрнээ дээрдэхгүй өдийг хүрэв. Улсын ерөнхий прокурорын газар, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт хоёр сарын өмнө эрүүл мэндийн шалтгаанаар ялаас чөлөөлөх тухай шүүх эмнэлгийн дүгнэлтийг хэд хэдэн удаа хүргүүлсэн нь өнөөдрийг хүртэл ямар нэгэн хариу ирүүлээгүй. Бас шүүх эмнэлэг дээр өвчтэй хүний дүгнэлтийг сар уншдаг. Гэвч Н.Энхбаяр даргын бие яагаад ингэж сэргэлт авахгүй байна гэдгийн цаана их учир бий. Анх 600 цагдаа ирж балмадаар баривчилж байхад сэтгэлзүйд нь асар хүнд цохилт учирсан. Чухам эдгээр асуудлаас болж манай намын гишүүд, дэмжигчдийн эсэргүүцэл гарсаар байгаа. Ямартай ч хууль, шүүхийн байгууллагууд шударга, хариуцлагатай ажиллана гэдэгт найдаж байна.

-Наадмын өмнөхөн “Н.Энхбаяр даргыг Ерөнхийлөгч өршөөл үзүүлж суллах гэнэ” гэх яриа гарч байсан. Ер нь өршөөлийн бичгээ Ерөнхийлөгчид өргөн барьвал боломж байгаа юм билээ шүү дээ?
-Н.Энхбаяр дарга өөрөө нэг зүйлд хатуу байр суурин дээр зогсдог. Тэрбээр “Би хэрэг хийгээгүй учраас өршөөл хүсэж, уучлал гуйхгүй” гэдгээ хэлсээр ирсэн. Харин тухайн үеийн МАНАН-ийн улстөрчдийн захиалгаар хийсэн ажиллагаа төрийн тэргүүн байсан хүнийг ийм байдалд хүргэсэн. Үнэндээ энэ авилгатай анх тэмцэж эхэлсэн хүн бол Н.Энхбаяр дарга гэдгийг хэн ч гэсэн мэдэх биз.

Тухайлбал, миний бие түүнтэй баг болон ажиллаж байсан хүний хувьд нэг жишээ хэлэхэд Авлигатай тэмцэх тухай хуулийг УИХ-ын гишүүд өчнөөн олон жил амаараа ярьсан ч цаасан дээр баталж, үзүүлэх юмгүй байлаа. Н.Энхбаяр дарга Ерөнхийлөгч байхдаа тэр хуулийг өөрөө санаачлаад батлуулсан нь бас нэг том алхам байсан юм. Түүнчлэн тэрбээр АТГ-ын ажлын байрнаас авахуулаад бүгдийг нь зохицуулж өгсөн.

МАНАН-ийнхан “Одоо бидний булхайг гаргах гэж байна” хэмээгээд айн, сандралд орж, Н.Энхбаяр гэж хүнийг улс төрөөс шахан гаргах төлөвлөгөө хэрэгжүүлж эхэлсэн нь тэр. Улмаар өнөөдрийн зохиомол хэргийг үүсгэчихсэн. Бас нэг жишээ дурьдахад АТГ-ын хоёр ч даргыг томилсон ч албан тушаалдаа тэд удаагүй. Нэг нь гадаадад явж байгаад учир битүүлгээр амиа алдсан. Эл хэргийн учир гаргахыг тухайн үеийн улс төрчид, эрх мэдэлтэнгүүд хичээгээгүй. Харамсалтай нь энэ цаг үед АТГ-ынхан шалгах ёстой хүнээ шалгадаггүй, улстөрчдийн захиалгаар уг байгууллагыг буруугаар ашиглаж буй нь эмгэнэл гэлтэй.

Нөгөөтэйгүүр зургаадугаар сарын 1, 28, мөн наадмаар Н.Энхбаяр даргыг суллах тухай яриа олны дунд гарч байсан. Харамсалтай нь суллаагүй. Тэгэхээр ард түмний дунд түүнийг суллуулах хүлээлт ямар их байгаа нь харагдаж буй юм. Ер нь тэр хэрэг гээд байгаа зүйл нь юу юм бэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Зохиомол хэрэг үүсгэхийн тулд таван баримт гэгчийг гаргаж ирцгээсэн. Гэвч эл хэрэг нь явсаар хоёр болж багассан. Ер нь Н.Энхбаяр гэдэг хүн эцсийн дүндээ “Улаанбаатар таймс”, сонины “Өргөө” зочид буудлын хэрэгт хуулийн үүднээс өөрөө хариуцсан субъект биш гэдэг. Түүнчлэн “Улсаасаа баян Ерөнхийлөгч” гэж ярьдаг. Үнэхээр тийм баян байсан юм бол бүх эд хөрөнгийг нь шалгаж байхад нотлохгүй яасан юм бэ.

-Намын дарга тань одоо Клиникийн нэгдсэн хоёрдугаар эмнэлэгт бий юу. Эвсэл хорих ангид байгаа юу?
-“Хар гэр”-тээ л байгаа. Тэндээ эмчилгээний тусгай тортой өрөөнд эмчлүүлж байна.

-Өчигдөр хэвлэлээр экс Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын хамгаалалтыг буулгалаа гэх мэдээлэл гарсан. Энэ талаар ярихгүй юу?
-Долоодугаар сарын 10-ны өдрөөр түүний хамгаалалтыг буулгасан. Өмнө нь төрийн өндөр албан тушаал хашиж байсан хүмүүсийг ажилласан жилээр нь төрийн  хамгаалалтанд авдаг байсан. Гэтэл Ц.Нямдорж УИХ-ын дарга байхдаа хамгаалалтын хугацааг багасгасан юм билээ. Н.Энхбаяр даргад гурван бие хамгаалагч, тогооч, туслах, жолооч гэсэн хүмүүс байсан юм. Гэхдээ үүний цаана бас нэг асуудал сөхөгдөж эхэллээ. Учир нь Н.Энхбаяр төрийн гурван өдөрлөгөөр ажиллаж байсан хүн одоо жирийн иргэн, муугаар хэлэхэд гудамжинд л гарлаа гэсэн үг. Уг нь төр ямар намын хэн байх нь хамаагүй төрийн тэргүүн байсан хүмүүсээ удаан хугацаанд харж ханддаг байвал зүгээр юмсан. Түүнээс гадна төрийн хар хайрцаг гэж зүйл Ерөнхийлөгчийнх нь тархин дотор л явдаг. Улмаар энэ хар хайрцгийг авч үлдэхийг төр өөрөө хариуцах ёстой.

-Нөгөөтэйгүүр экс Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын хэрэгт таны төрсөн ах Б.Хуяг гэж хүний нэр холбогдсон. Гэтэл түүнийг хэргээс оргон зайлсан гэж интерполоор эрэн сурвалжилж байгаа. Энэ асуудлаар уншигчдад дэлгэрэнгүй хариулт өгөхгүй юу?
-Миний ах санхүүгийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн хүн. Мэргэжлээрээ ч олон жил ажилласан туршлагатай нэгэн. Маш олон компанид удирдах алба хашиж байсан хүн. Харамсалтай нь ахын маань өөрийнхөө хөлс, хүч, оюунаараа хийж байсан бизнесийг улстөрчид бай болгож буруу юм шигээр олон нийтэд ухуулан таниулах ажлыг хийж өнөөдөр хэрэгтэн хэмээн нэрлэж байна.

Учир нь Хуяг ахын нэр холбогдсон гээд буй хэрэг нь нийслэлийн Засаг дарга асан Ц.Батбаярын хэлснээр “Өргөө зочид буудал хуучин биеэ үнэлэгчдийн оромж байсан” газрыг ах маань тухайн үеийн хотын удирдлагуудтай уулзаад “Хотын төвд байгаа энэ буудлыг засаж, өнгө үзэмжийг нь сэргээе. Хөрөнгө мөнгийг нь бизнесмен хүний хувьд өөрөө олъё” гэсэн юм. Улмаар нийслэлтэй хамтарсан компани байгуулах тухай хүсэлт тавьсан гэдэг. Тэр үед удирдлагууд хүсэлтийг нь ёсоор болгож, 230 сая төгрөгийн үнэлгээтэй байсан “Өргөө” зочид буудлыг 400 сая төгрөг болгож шинээр үнэлээд 25 хувийг нь манай ахыг ол гэсэн байдаг. Б.Хуяг гэж энэ залуу тэдний хэлсэн ёсоор мөнгөө ч олж ирсэн.

Өөрөөр хэлбэл, 25, 75 хувийн хамтарсан зочид буудал байгуулсан. Гэтэл Н.Энхбаярын хэрэгт яагаад холбогдчихов гэхээр би Ерөнхийлөгчийн туслах байсан болохоор улстөрчдөд сайхан тохиол болсон хэрэг. Тэд Б.Хуягийг миний ах гэдгийг мэдэнгүүт хэрэгт тохоох гол түлхүүр болсон юм. Үнэндээ өдгөө “Өргөө” зочид буудал шиг нийслэл, хувийн хэвшилтэй хамтарсан өчнөөн газар байна. Чухам тэднийг ч гэсэн шалгана биз дээ.

-Интерполоор яагаад хайж буйг тайлбарлаач. Таны ах аль улсад, юу хийж байгаа юм бэ?
-Ах маань хийгээгүй хэргийнхээ төлөө, хийсэн бизнесийг нь зогсоогоод байн байн цагдаа нар дуудаад байхаар арга ядсандаа гадаадад очиж сурч, боловсрохоор явсан. Үүнийг хууль, цагдаагийнхан өөрсдөө хүртэл мэдэж байгаа. Даанч тэд улс төр хийхийн тулд сенсиаци болгож буй юм. Үүгээрээ тэд хувь хүний нэр хүндийг ноцтой унагааж байгаа. Ахыгаа яг тэр улсад сурдаг гэдгийг хэвлэлээр олон нийтэд хэлмээргүй байна. Үнэхээр барьж хорих байсан юм бол бүх хаягийг нь мэдэж байгаа хойно аваад л ирэх байлаа. Ямартай ч бүх зүйл намжиж, шийдэгдсэний дараа эх орондоо ирнэ. Хэрэв түүнийг Монголд ирэнгүүт Т.Билэгт шиг үг дуугүй шоронд аваачаад хорчихвол яах юм бэ. “Ичсэн хүн хүн ална” гэгчээр хуулийнхан өөрсдийгөө “шараа” болгохгүй нь тулд яахаас ч буцахгүй. Цаг хугацаа яаж эргэхийг мэднэ.

-Мөн та Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга, НИТХ-ын дарга байсан Т.Билэгт гэж хүнтэй нэг баг болон ажиллаж байсан. Ер нь тэр хүн Н.Энхбаярын хэрэгт яагаад холбогдчихов оо?
-Нийслэлийн иргэдийн хурлын эрх мэдлийн хүрээнд ямарваа асуудлыг шийдэж байсан. Өөрөөр хэлбэл, хууль бусаар хувьчилсан гээд буй нийслэлийн хөрөнгүүдийн шийдвэрийг Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал л гаргана шүү дээ. Хэрэг үүсч байх үед өндөр настай, зүрх муутай Т.Билэгт гуайг нэлээд айлгаж, өвчнийг нь хүндрүүлсэн юм шиг байна лээ. Энэ бүх асуудлаас болж тэр гадаадад эмчлүүлэхээр явсан. Харин саяхан ирэнгүүт нь шууд бариад хорьчихсон.

Миний бие түүнтэй уулзаж гадаадад яагаад удсан, эмчилгээ хийлгэсэн энэ тэрийг нь асууж, мэндийг нь мэдэх ямар ч боломж олгоогүй. Намайг хорьж байхад ч гэсэн “Чи Н.Энхаярын “но”-г хэл” гэж шахдаг л байлаа. Нэг ёсондоо Т.Билэгт улс төрийн золиос болчихлоо. Энэ бүхнээс үзэхэд Монгол Улсад социализмын үеийн тулган шаардалт, хүнийг хэрэгт заавал тохоодог тийм бусармаг байдал салаагүй, үргэлжилж байна гэдгийн илрэл. Тэр үед хүмүүсийг олны өмнө гутаан доромжилж, шившгэлж байгаад ялтан болгодог гол аргатай байсан юм билээ. Хамгийн гол нь төрийн эд хөрөнгийг идсэн, буруутныг илчилж болно. Гэхдээ сэжигтний эргэн тойрон дахь мөрөөрөө амьдарч явсан найз нөхөд, хамаатан, сандангуудыг нь барьж хорих, хэрэгт тулган тохох байдал арай дэндэж байна. Бид одоо л энэ бүхнийг цэгцлэхгүй бол хожим маш их төлбөр төлнө гэдгийг хэлье.

-Ярилцсанд баярлалаа. Танд амжилт хүсье.

Л.Баатархүү